Ριζικές αλλαγές στα ΑΕΙ – Τι φέρνει ο νέος νόμος-πλαίσιο στην Ανώτατη Εκπαίδευση

Μία σειρά από εμβληματικά ζητήματα καλείται να ρυθμίσει το υπουργείο Παιδείας για τα ΑΕΙ με το νέο νόμο πλαίσιο που προωθεί. Ανάμεσά τους τα διατμηματικά προπτυχιακά προγράμματα σπουδών ώστε οι σπουδές να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες επιστημονικές εξελίξεις, οι ριζικές αλλαγές στο σύστημα επιλογής των νέων πανεπιστημιακών με τη θεσμοθέτηση μητρώου γνωστικών αντικειμένων και μητρώου εκλεκτόρων με στόχο την αξιοκρατία και τη διαφάνεια. Ακόμα, έρχεται αλλαγή του συστήματος διοίκησης των ΑΕΙ με θεσμοθέτηση Συμβουλίων με εξωπανεπιστημιακά μέλη και στόχο τη δημιουργία θεσμικών αντίβαρων στα ήδη υπάρχοντα όργανα των ΑΕΙ από τη στιγμή κατά την οποία τα Ιδρύματα θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία από την κρατική εποπτεία. Π

«Τώρα, εκτός από τις υπερ-ρυθμίσεις και τον συντηρητισμό που διαπνέει τους νόμους του ΣΥΡΙΖΑ, έχουμε και το πρακτικό ζήτημα του πολυκερματισμού ρυθμίσεων. Γραφειοκρατία, έλλειψη ευελιξίας στις σπουδές, χαμηλός βαθμός αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων και σύνδεση με την οικονομία, αλλά και στρεβλώσεις και χρόνιες παθογένειες στη λειτουργία των ΑΕΙ, με εντονότερη αυτή της εκλογής καθηγητών. Το πανεπιστήμιο είναι ο καθρέφτης του ερευνητικού και διδακτικού του προσωπικού. Η πραγματική αναβάθμιση θα προέλθει μόνο αν επικρατήσει πλήρως η αξιοκρατία στην επιλογή των καθηγητών», σχολιάζει μιλώντας στην «Καθημερινή» ο Βασίλης Διγαλάκης, πρόεδρος της επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής, ο οποίος από τη θέση του τέως υφυπουργού Παιδείας επεξεργάστηκε τον κορμό των διατάξεων του νέου νόμου-πλαισίου.

«Έχουμε τρεις μεγάλες προκλήσεις να αντιμετωπίσουμε. Τα πτυχία πρέπει να εναρμονιστούν με τις ανάγκες της οικονομίας ώστε να αντιμετωπίσουμε την υψηλή ανεργία και τη φυγή επιστημόνων στο εξωτερικό. Παράλληλα, δεν μας ικανοποιεί ότι ενώ η Ελλάδα είναι μεταξύ των 30 πιο ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών του κόσμου, δεν έχει ένα πανεπιστήμιο μεταξύ των 100 καλύτερων διεθνώς. Επίσης, τα προσεχή χρόνια θα φανούν οι επιπτώσεις του δημογραφικού προβλήματος», προσθέτει από την πλευρά του στην «Καθημερινή» ο γενικός γραμματέας Ανώτατης Εκπαίδευσης του υπουργείου Παιδείας Αποστόλης Δημητρόπουλος.

Ειδικότερα, στο νέο θεσμικό πλαίσιο εξετάζονται, μεταξύ άλλων, οι εξής θεμελιώδεις αλλαγές στη λειτουργία των ΑΕΙ:

• Θα ενισχυθεί η αυτονομία των Ιδρυμάτων, με περιορισμό της κρατικής εποπτείας. Για τον λόγο αυτό κρίνεται απαραίτητη η θεσμοθέτηση των Συμβουλίων (είχαν θεσμοθετηθεί με τον νόμο του 2011 αλλά καταργήθηκαν το 2015), οι αρμοδιότητες των οποίων θα τα καθιστούν θεσμικά αντίβαρα του πρυτανικού συμβουλίου και της Συγκλήτου. Επίσης, τα Συμβούλια θα αναλάβουν αρμοδιότητες που σήμερα ασκεί ο εκάστοτε υπουργός Παιδείας.

• Θα αλλάξει ο τρόπος ανάδειξης πρύτανη. Προκρίνεται να επιλέγεται από το Συμβούλιο, ωστόσο υπάρχει και ο ισχυρός αντίλογος, καθώς ένας επιλεγμένος από το Συμβούλιο πρύτανης θα είναι περισσότερο εξαρτημένος από αυτό, ενώ δεν θα έχει την πολιτική νομιμοποίηση που θα απολάμβανε εάν τον εξέλεγε η πανεπιστημιακή κοινότητα, όπως τώρα.

• Το τμήμα θα παραμείνει ο βασικός πυρήνας των ΑΕΙ, ωστόσο θα υπάρχει η ευελιξία να οργανώνονται διατμηματικά, προπτυχιακά προγράμματα σπουδών, κατά τα πρότυπα των μεταπτυχιακών προγραμμάτων. Ηδη, με την εισαγωγή των ξενόγλωσσων προπτυχιακών προγραμμάτων παύει να ισχύει το σχήμα «ένα τμήμα δίνει ένα συγκεκριμένο πτυχίο» και ενισχύεται η διατμηματικότητα με απόφαση του ΑΕΙ. Το μοντέλο αυτό θα μεταφερθεί και στις προπτυχιακές σπουδές, δημιουργώντας σύγχρονα και ελκυστικά γνωστικά αντικείμενα, ενώ τώρα ένα τμήμα ιδρύεται με απόφαση του υπουργού Παιδείας.

• Αλλάζει άρδην το σύστημα επιλογής νέων πανεπιστημιακών. Υπό το πρίσμα και των περιπτώσεων «φωτογραφικής προκήρυξης» των αντικειμένων σπουδών για να προκριθούν «ημέτεροι» στις νέες θέσεις ΔΕΠ, το υπουργείο Παιδείας σκοπεύει να θεσμοθετήσει το Εθνικό Μητρώο Γνωστικών Αντικειμένων. Τα αντικείμενα, έπειτα από εισήγηση της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ), θα βασίζονται στις επιστημονικές εξελίξεις διεθνώς και τα γνωστικά αντικείμενα των θέσεων θα είναι αρκετά ευρέα και όχι «φωτογραφικά».

• Για κάθε γνωστικό αντικείμενο θα υπάρχει και ένα αντίστοιχο μητρώο εκλεκτόρων από το γενικό εθνικό μητρώο εκλεκτόρων. Και αυτό διότι έχει παρατηρηθεί ότι για ίδια γνωστικά αντικείμενα τα πανεπιστήμια έχουν διαφορετικά μητρώα εκλεκτόρων. Οι εκλέκτορες θα επιλέγονται με ηλεκτρονική κλήρωση, ενώ θα προβλέπεται και ένας ελάχιστος αριθμός μελών από ΑΕΙ του εξωτερικού.

• Θα θεσπιστεί η εξαίρεση από τα εκλεκτορικά σώματα κάποιου πανεπιστημιακού λόγω «ακαδημαϊκής συγγένειας» με κάποιο υποψήφιο, και όχι μόνο λόγω εξ αίματος. Τι σημαίνει «ακαδημαϊκή συγγένεια»; Πρόκειται για τη σχέση που αναπτύσσουν οι καθηγητές με τον φοιτητή, του οποίου έχουν επιβλέψει το διδακτορικό δίπλωμα. Αυτοί οι καθηγητές δεν θα μπορούν να μετέχουν στη διαδικασία εκλογής ενός μέλους ΔΕΠ, στην οποία υποψήφιος είναι ο τέως φοιτητής τους. Και αυτό διότι προφανώς χάνουν το τεκμήριο της αμεροληψίας.

• Θα αλλάξει η μορφή των εταιρειών αξιοποίησης της περιουσίας των πανεπιστημίων (π.χ. ακίνητα, ευρεσιτεχνίες, έσοδα από ερευνητικά αποτελέσματα κ.λπ.), με στόχο να περιοριστεί η γραφειοκρατία και να απεγκλωβιστούν από τους αυστηρούς κανόνες του δημόσιου λογιστικού. Για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο πρέπει η κρατική χρηματοδότηση προς την εταιρεία να είναι μικρότερη του 50% του προϋπολογισμού της και η διοίκησή της να μην είναι ελεγχόμενη από τα πανεπιστημιακά όργανα του ΑΕΙ. Ετσι οι εταιρείες θα μετατραπούν σε ΝΠΙΔ, των οποίων η διοίκηση δεν θα επιλέγεται/ελέγχεται από τη Σύγκλητο αλλά από το νέο Συμβούλιο Ιδρύματος.

• ΑΕΙ