Ρωσικές παραβιάσεις στον εναέριο χώρο: Θα περάσει το ΝΑΤΟ από τις αναχαιτίσεις στις καταρρίψεις;

Οι επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις του εναέριου χώρου κρατών-μελών του ΝΑΤΟ από ρωσικά αεροσκάφη φέρνουν τη Συμμαχία μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: πρέπει να συνεχιστούν οι αναχαιτίσεις ή ήρθε η ώρα για κατάρριψη;

Το ερώτημα ήρθε στο προσκήνιο μετά το περιστατικό της Παρασκευής, όταν τρία ρωσικά MiG-31 μπήκαν στον εναέριο χώρο της Εσθονίας για 12 λεπτά, πριν αναχαιτιστούν από ιταλικά F-35 που συμμετέχουν στην αποστολή εναέριας αστυνόμευσης στη Βαλτική. Λίγες ημέρες νωρίτερα, ρωσικά drones είχαν παραβιάσει τον εναέριο χώρο της Πολωνίας, με τουλάχιστον τρία να καταρρίπτονται από πολωνικά F-16 και ολλανδικά F-35.

Σε κοινή δήλωση, οι πρεσβευτές του ΝΑΤΟ προειδοποίησαν:
«Η Ρωσία δεν πρέπει να έχει καμία αμφιβολία: το ΝΑΤΟ και οι σύμμαχοι θα χρησιμοποιήσουν, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, όλα τα απαραίτητα στρατιωτικά και μη στρατιωτικά μέσα για να αμυνθούν».
Η Μόσχα απέρριψε τις κατηγορίες, επιμένοντας ότι δεν έχει παραβιάσει καμία συμφωνία.

Το Politico με ανάλυσή του επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα, ποιες ακριβώς είναι οι επιλογές του ΝΑΤΟ απέναντι σε αυτή τη ρωσική κλιμάκωση.

1. Ποιοι είναι οι κανόνες εμπλοκής του ΝΑΤΟ;

Οι κανόνες εμπλοκής παραμένουν απόρρητοι και καθορίζονται από το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο (NAC). Η εφαρμογή τους γίνεται από τον Ανώτατο Συμμαχικό Διοικητή Ευρώπης (SACEUR), σήμερα τον στρατηγό των ΗΠΑ, Αλέξους Γκρίνκεβιτς.

Όπως εξηγεί η πρώην εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ, Οάνα Λουνγκέσκου, η πολιτική κατεύθυνση της Συμμαχίας είναι πρωτίστως αμυντική:
«Αποτροπή της επιθετικότητας, πρόληψη της σύγκρουσης και, εφόσον αυτά αποτύχουν, άμυνα και νίκη».

2. Τι ισχύει για τα εθνικά κράτη-μέλη;

Κάθε κράτος έχει δικαίωμα να αποφασίζει αυτόνομα για ενέργειες εντός του εναέριου χώρου του, όταν τα αεροσκάφη επιχειρούν υπό εθνική διοίκηση.

Η Λιθουανία υιοθέτησε νέους κανονισμούς για ταχύτερη αντίδραση, ενώ η Ρουμανία εξετάζει αυστηρότερους όρους μετά από πολλαπλές παραβιάσεις με ρωσικά drones.

Ωστόσο, υπάρχει κίνδυνος μονομερείς ενέργειες να οδηγήσουν σε κλιμάκωση. Όπως τόνισε ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ:
«Πρέπει να είμαι 100% βέβαιος ότι όλοι οι σύμμαχοι θα το αντιμετωπίσουν με τον ίδιο τρόπο. Διαφορετικά, θα μείνουμε μόνοι σε μια οξεία φάση της σύγκρουσης».

3. Γιατί δεν καταρρίφθηκαν τα MiG-31 στην Εσθονία;

Η απόφαση βασίστηκε στην εκτίμηση ότι δεν υπήρξε άμεση απειλή. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επιβεβαίωσε ότι η Συμμαχία έδρασε σύμφωνα με τις διαδικασίες.

Η πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κρίστεν Μίχαελ, υπογράμμισε ότι «η χρήση βίας δεν είναι η πρώτη αντίδραση σε καιρό ειρήνης».

Αναλυτές σημειώνουν ότι οι ευρωπαϊκές αποφάσεις επηρεάζονται και από την αβεβαιότητα γύρω από τη στάση των ΗΠΑ υπό την κυβέρνηση Τραμπ. «Κανείς δεν θα ξεκινήσει τον Γ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο για αυτό», σχολίασε Ουκρανός ερευνητής.

4. Υπάρχει συζήτηση για αλλαγή των κανόνων εμπλοκής;

Ναι. Εσθονία, Λιθουανία και Τσεχία ζητούν σκληρότερη στάση, ακόμα και με κατάρριψη ρωσικών μαχητικών. Ο πρόεδρος της Τσεχίας, Πέτρ Πάβελ, δήλωσε:
«Πρέπει να απαντήσουμε κατάλληλα, ακόμη και με κατάρριψη».

Οποιαδήποτε αλλαγή απαιτεί ομοφωνία στο NAC, αν και από το 2022 ο SACEUR έχει αποκτήσει περισσότερες εξουσίες για άμεσες αποφάσεις.

5. Το προηγούμενο του 2015 με την Τουρκία

Το τελευταίο περιστατικό κατάρριψης ρωσικού αεροσκάφους από χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ ήταν το 2015, όταν η Τουρκία κατέρριψε ένα Sukhoi-24M στα σύνορα με τη Συρία.

Η Άγκυρα ενήργησε αυτόνομα, ενώ η Μόσχα αντέδρασε με οικονομικές κυρώσεις. Λίγο αργότερα, ο πρόεδρος Ερντογάν αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη. Το περιστατικό έδειξε τις σοβαρές διπλωματικές συνέπειες που μπορεί να έχει η χρήση βίας.