Σάλος για τις φωτογραφίες της εκτέλεσης στην Καισαριανή: Ταυτοποιήθηκαν δύο πρόσωπα – Αίτημα να περιέλθουν στην κατοχή του ελληνικού Δημοσίου

Η δημοπρασία στο eBay φωτογραφιών που φέρονται να απεικονίζουν την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαΐου 1944 έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και τεράστιο ενδιαφέρον. Οι εικόνες, που ξεκίνησαν με τιμή 36,50 ευρώ, έχουν ήδη εκτοξευθεί έως και τα 2.100 ευρώ η καθεμία, συγκεντρώνοντας εκατοντάδες προσφορές. Εφόσον αποδειχθεί η αυθεντικότητά τους, η ιστορική τους σημασία εκτιμάται πως θα ξεπερνά κατά πολύ τη χρηματική τους αξία, καθώς ενδέχεται να αποτελούν μοναδικά ντοκουμέντα ενός από τα πιο σκοτεινά εγκλήματα της γερμανικής κατοχής.

Οι φωτογραφίες πωλούνται από Βέλγο παλαιοπώλη, ο οποίος αναφέρει ότι προέρχονται από τη συλλογή Γερμανού αξιωματικού. Σύμφωνα με ιστορικούς και συλλέκτες που ερευνούν την υπόθεση, πιθανός δημιουργός τους θεωρείται ο Γερμανός υπολοχαγός Χέρμαν-Ότο Χόιερ, που υπηρετούσε στο 1012 Festungs-Batallion. Ο Χόιερ, τραυματίας του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ήταν γνωστός ζωγράφος στη Γερμανία και φέρεται να είχε ενταχθεί εθελοντικά στα SS. Μάλιστα, έργο του είχε αγοραστεί από τον Αδόλφος Χίτλερ και αξιοποιηθεί για προπαγανδιστικούς σκοπούς. Ωστόσο, τόσο η ταυτότητα του φωτογράφου όσο και η γνησιότητα του υλικού παραμένουν υπό διερεύνηση και απαιτούν επίσημη αρχειακή επιβεβαίωση.

Παράλληλα, μέσω κοινωνικών δικτύων έχει ξεκινήσει προσπάθεια αναγνώρισης των εικονιζόμενων. Η πρώτη ταυτοποίηση αφορά έναν ψηλό άνδρα με λευκό πουκάμισο ανάμεσα στους μελλοθάνατους. Πρόκειται, σύμφωνα με την οικογένειά του, για τον Βασίλη Ν. Παπαδήμα, μηχανικό από την Πύλο, που είχε συλληφθεί το 1941 από τις ιταλικές αρχές.

Στις 6 Αυγούστου 1941 συνελήφθη από Ιταλούς καραμπινιέρους και Έλληνες χωροφύλακες, ύστερα από καταλόγους που είχαν ήδη παραδοθεί στους κατακτητές. Η διαδρομή του είναι σύντομη και προδιαγεγραμμένη: Ναύπλιο, Λάρισα και, στο τέλος, Καισαριανή — ο τόπος της εκτέλεσης. Όπως σημειώνει σημερινό δημοσίευμα της εφημερίδας «Τα Νέα», η απώλεια δεν εξαντλήθηκε εκεί. Σαράντα ημέρες μετά την εκτέλεσή του, η μητέρα του καταρρέει από εγκεφαλικό επεισόδιο και πεθαίνει. Ο αδελφός του, Δημήτρης Παπαδήμας, γνωστός εκδότης και ενεργό μέλος της Αντίστασης έως τον θάνατό του το 2016, είχε ριχτεί στον αγώνα από πολύ νέος. Και ο ίδιος βρέθηκε κάποτε μια ανάσα από την εκτέλεση στην Καισαριανή, ενώ αργότερα γνώρισε την εξορία στη Μακρόνησο.

Σε άλλη φωτογραφία ξεχωρίζει ένα νεανικό πρόσωπο, με μια έκφραση που μοιάζει με χαμόγελο — σχεδόν πείσμα απέναντι στο αναπόφευκτο. Είναι ο Ηλίας Ρίζος του Δημητρίου, ένας νεαρός εργάτης σε μικρή βιοτεχνία ζυμαρικών, κουλουριών και ψωμιού στη Λαμία, στην περιοχή του Αγίου Λουκά (Κλαραίικα). Με την είσοδο των ιταλικών δυνάμεων στην πόλη, Έλληνες συνεργάτες τον συλλαμβάνουν και τον παραδίδουν. Πρώτος σταθμός κράτησης οι φυλακές Λαμίας — στο κτίριο όπου σήμερα στεγάζεται το Ορφανοτροφείο Αρρένων — και έπειτα το στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Τα αδέλφια του, Αποστόλης και Βασιλική, συμμετείχαν επίσης στην Αντίσταση και συνδέονταν με το ΚΚΕ.

Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών, που φωτίζουν μία από τις πιο βαριές και συμβολικές στιγμές της ναζιστικής Κατοχής, άνοιξε νέο κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης. Ο Σύλλογος Εργαζομένων του Υπουργείου Πολιτισμού ζητά από το ελληνικό κράτος να προχωρήσει στην αγορά των φωτογραφιών, ώστε να διασφαλιστεί η διατήρησή τους ως ιστορικών τεκμηρίων και να μην καταλήξουν σε ιδιωτικές συλλογές. Τίθενται επίσης ερωτήματα σχετικά με το αν πρόκειται για το μοναδικό σωζόμενο φωτογραφικό υλικό της εκτέλεσης ή αν υπάρχουν και άλλες εικόνες που δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Στο ζήτημα παρενέβη και ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος με επιστολή του προς τον πρόεδρο της Βουλής πρότεινε την απόκτησή τους από το Ίδρυμα της Βουλής, υπογραμμίζοντας ότι δεν πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο εμπορικής συναλλαγής αλλά φόρο τιμής στην Αντίσταση. Αντίστοιχη θέση διατύπωσε και το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, επισημαίνοντας ότι οι φωτογραφίες, εφόσον είναι αυθεντικές, αποτελούν μοναδικό ντοκουμέντο της θυσίας των εκτελεσμένων και αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας του κόμματος. Ζητά να αποκτηθούν από το κράτος και να αποδοθούν σε δημόσιους φορείς, όπως το μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης στην Καισαριανή, ώστε να παραμείνουν προσβάσιμες στον λαό.

Η ανάρτηση του Αλέξη Τσίπρα

Επιστολή προς τον Πρόεδρο της Βουλής των Ελλήνων,
Κύριο Νικήτα Κακλαμάνη
Αξιότιμε Κύριε Πρόεδρε

Θα έπεσαν προφανώς στην αντίληψή σας τα δημοσιεύματα, ότι πωλητής από το Βέλγιο έβγαλε σε δημοπρασία στο ebay φωτογραφίες, που κανείς δεν ήξερε την ύπαρξή τους και αφορούν τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή την 1η Μάη του 1944, και σύμφωνα με τις ενδείξεις είναι αυθεντικές.

Πρόκειται για μοναδικά ντοκουμέντα μιας περιόδου σκότους, τρόμου, αλλά και ηρωισμού του λαού μας. Οι Έλληνες πατριώτες που απεικονίζονται εκεί, τα πρόσωπα που δεν βολεύτηκαν παρά μόνο στον ήλιο και κανένας φόβος δεν τα αλλοιώνει λίγο πριν στηθούν στον τοίχο, δίνουν υπόσταση σε μια συγκλονιστική στιγμή της σύγχρονης ιστορίας μας.

Παίρνω λοιπόν το θάρρος να σας προτείνω, το Ίδρυμα της Βουλής να αγοράσει αυτές τις φωτογραφίες, ως φόρο τιμής στην αντίσταση και τους νεκρούς της, αλλά και ως τεκμήριο του ηρωισμού με τον οποίο ο ελληνικός λαός αντιμετώπισε τη λαίλαπα της ναζιστικής κατοχής.

Πιστεύω, όπως είμαι βέβαιος κι εσείς, αλλά και κάθε Ελληνίδα και Έλληνας, ότι οι τελευταίες στιγμές Ελλήνων πατριωτών, η απεικόνιση της τραγωδίας αλλά και του θάρρους τους, δεν πρέπει να γίνουν αντικείμενο συναλλαγής, αλλά να περιέλθουν στην ιδιοκτησία της Βουλής και της πατρίδας.

Με εκτίμηση
Αλέξης Τσίπρας

Να τος αγοράσει το Δημόσιο ζητά η αντιπολίτευση

ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής: «Η ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό»

Ο εκπρόσωπος Τύπου, Κώστας Τσουκαλάς, ζητά από το Υπουργείο Πολιτισμού να συγκροτήσει άμεσα επιτροπή για τη διαπίστωση της αυθεντικότητας και, αν αυτή επιβεβαιωθεί, να προχωρήσει στην αγοράτους. Όπως τονίζει, πρόκειται για τεκμήρια «μιας εμβληματικής στιγμής» και η Πολιτεία έχει ευθύνη να τα αναδείξει και να τα προστατεύσει.

ΚΚΕ: «Να αποδοθούν στον ελληνικό λαό – πρωτοβουλίες ώστε να μην είναι σε ιδιώτες»

Ο ΓΓ της ΚΕ, Δημήτρης Κουτσούμπας, σε εκδήλωση της ΚΝΕ, χαρακτήρισε το υλικό «συγκλονιστικά ντοκουμέντα» και υπογράμμισε ότι «δεν μπορεί να βρίσκονται σε εμπόρους, σε ιδιώτες». Ανέφερε ότι το κόμμα θα πάρει «τις απαραίτητες πολιτικές και άλλες πρωτοβουλίες», ώστε το κράτος και η Βουλή να συμβάλουν για να αποδοθούν σε δημόσιους φορείς μνήμης (με αναφορά, μεταξύ άλλων, σε Καισαριανή και Χαϊδάρι), ώστε να μείνει ζωντανή η ιστορική γνώση.

ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ: «Να περιέλθουν στο ελληνικό κράτος και να αξιοποιηθούν για τη διατήρηση της μνήμης»

Ο εκπρόσωπος Τύπου, Κώστας Ζαχαριάδης, επισημαίνει ότι οι εικόνες «έκαναν το ιστορικό δράμα συγκεκριμένη εικόνα» και ζητά να περιέλθουν στο ελληνικό κράτος, με στόχο τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Στο ίδιο πλαίσιο, επαναφέρει το ιστορικό γεγονός της εκτέλεσης των 200 ως αντίποινα της Κατοχής, τονίζοντας ότι πρόκειται για φωτογραφικά τεκμήρια που δεν πρέπει να χαθούν σε ιδιωτική συναλλαγή.

Νέα Αριστερά: θεσμική διεκδίκηση, μουσειακή πλαισίωση, ερώτηση στη Βουλή

Ο πρόεδρος της Κ.Ο., Αλέξης Χαρίτσης, γνωστοποίησε ότι επικοινώνησε με την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, θέτοντας αιτήματα:

-να διεκδικηθούν θεσμικά ως μέρος της εθνικής Ιστορίας και να περιέλθουν στην κυριότητα του ελληνικού κράτους, αφού ελεγχθεί η αυθεντικότητα,
-να υπάρξει σοβαρή μουσειακή πλαισίωση σε δημόσιο χώρο μνήμης και γνώσης.

Παράλληλα, ανέφερε ότι η Νέα Αριστερά θα καταθέσει κοινοβουλευτική ερώτηση.

Τι ζητούν συνολικά οι πολιτικές παρεμβάσεις

Με διαφορετικές διατυπώσεις, οι τοποθετήσεις συγκλίνουν σε τρία βασικά βήματα:

-Επιβεβαίωση αυθεντικότητας από αρμόδιους φορείς/επιτροπή
-Θεσμική αγορά/διεκδίκηση ώστε να μην καταλήξουν σε ιδιώτες
-Δημόσια αξιοποίηση (μουσειακή/εκθεσιακή πλαισίωση) για ιστορική μνήμη και εκπαίδευση

Λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση της υπόθεσης, το μνημείο των εκτελεσμένων στην Καισαριανή βανδαλίστηκε από αγνώστους, με τον δήμο να ανακοινώνει άμεση αποκατάσταση των ζημιών και να τονίζει ότι η ιστορική μνήμη δεν μπορεί να διαγραφεί, όσο κι αν ενοχλεί.

Πηγή φωτογραφιών: SOURCE: ebay / REPOST: GREECE AT WWII ARCHIVES

• Καισαριανή
• φωτογραφίες