Σε εξέλιξη η συνάντηση Χριστοδουλίδη – Ερχιουρμάν: Πρώτη επαφή με χαμηλές προσδοκίες αλλά υψηλό διακύβευμα

Σε εξέλιξη βρίσκεται, η συνάντηση του Πρόεδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη και του νέου Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν στην οικία του Ειδικού Αντιπροσώπου του ΟΗΕ. Στην συνάντηση συμμετέχει μέσω τηλεδιάσκεψης και η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ των ΗΕ για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, από τη Λίμα, Περού, όπου βρίσκεται.

Πρώτος στον χώρο της συνάντηση αφίχθη ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, συνοδευόμενος από τον διαπραγματευτή Μενέλαο Μενελάου. Ακολούθως, κατά τις 9.35, έφτασε ο κ. Έρχιουρμαν μαζί με τον “υφυπουργό παρά τω προέδρω” Μεχμέτ Ντανά, τον οποίο πληροφορίες φέρουν να διορίζεται ενδεχομένως από τον Τουφάν Ερχιουρμαν, νέος διαπραγματευτής της τ/κ πλευράς.

Τους δύο ηγέτες υποδέχθηκε κατά την άφιξή τους ο Ειδικός Αντιπρόσωπος Κασίμ Ντιάν και τους οδήγησε εντός της οικίας. 

Ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης σε δηλώσεις του στους δημοσιογράφους, εξερχόμενος του Προεδρικού Μεγάρου, για να μεταβεί στο παλιό αεροδρόμιο Λευκωσίας, για τη συνάντηση του με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είπε ότι «είμαστε πανέτοιμοι πηγαίνω με μοναδικό στόχο να έχουμε θετικά αποτελέσματα προς την κατεύθυνση επανέναρξης των συνομιλιών από εκεί που διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά.

Έχω μαζί μου αρκετές εισηγήσεις, προσεγγίσεις για το πώς θα δημιουργούν  αυτές οι θετικές εξελίξεις προς την κατεύθυνση που σας προανέφερα και ειλικρινά ελπίζω να υπάρχει η ίδια προσέγγιση, να υπάρχει ανταπόκριση και μετά το πέρας της συνάντησης να υπάρχουν ευχάριστα νέα για να σας ανακοινώσω».

Πρώτη επαφή με χαμηλές προσδοκίες

Μια συνάντηση που χαρακτηρίζεται «γνωριμίας», αλλά μόνο τυπική δεν είναι: οι δύο άνδρες πηγαίνουν με σαφείς στόχους, συγκεκριμένες ανησυχίες και –παρά τις χαμηλές προσδοκίες– με την ελπίδα πως ίσως ανοίξει ένα παράθυρο για επανεκκίνηση των συνομιλιών στο Κυπριακό.

Ένα τετ α τετ με βάρος – και χαμηλό πήχη

Παρότι η ρητορική και από τις δύο πλευρές επιχειρεί να ρίξει τον πήχη των προσδοκιών, είναι ξεκάθαρο ότι η συνάντηση αυτή έχει χαρακτήρα πολύ πιο ουσιαστικό από μια απλή γνωριμία. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης διαμηνύει ότι η συνάντηση δεν είναι «κοινωνική», αλλά αποσκοπεί στη δημιουργία προϋποθέσεων για επανέναρξη διαπραγματεύσεων από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά.

Ο Τουφάν Έρχιουρμαν, από την άλλη, εμφανίζεται επιφυλακτικός ως προς το ενδεχόμενο άμεσου αποτελέσματος, μιλώντας για «μια πρώτη ανταλλαγή απόψεων», αλλά αναγνωρίζει πως το κλίμα είναι κατάλληλο για να επανέλθει το τραπέζι του διαλόγου – ιδιαίτερα λόγω της στάσης της Τουρκίας, η οποία, όπως δηλώνει, «ποτέ δεν είπε μην καθίσετε στο τραπέζι».

Τι επιδιώκει η ελληνοκυπριακή πλευρά

Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης προσέρχεται στη συνάντηση με μια ξεκάθαρη ατζέντα και συγκεκριμένα ερωτήματα προς τον Τουρκοκύπριο ηγέτη. Θέλει να εξετάσει:

1. Τη θέση του Έρχιουρμαν για τη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία (ΔΔΟ), που αποτελεί τη βάση των Ηνωμένων Εθνών.
2. Αν συμμερίζεται τη γραμμή της Άγκυρας περί λύσης δύο κρατών.
3. Τη στάση του απέναντι στο πλαίσιο Γκουτέρες, όπως είχε καταγραφεί στο Κραν Μοντανά.
4. Την προσήλωσή του στα ψηφίσματα του ΟΗΕ και τις ευρωπαϊκές αρχές.
5. Αν αποδέχεται επανέναρξη από το σημείο που σταμάτησε η προηγούμενη διαδικασία.

Παράλληλα, ο Χριστοδουλίδης θέλει να καταδείξει ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά είναι «πανέτοιμη» για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις, με πολιτική βούληση και εποικοδομητικό πνεύμα, όπως επαναλαμβάνει δημοσίως.

Ο απώτερος στόχος του: να σταλεί σήμα στην διεθνή κοινότητα και στον ΓΓ του ΟΗΕ ότι η Λευκωσία είναι έτοιμη για άμεση επανέναρξη του διαλόγου.

Τι ζητά ο Τουφάν Έρχιουρμαν – οι τέσσερις προϋποθέσεις

Ο νέος Τουρκοκύπριος ηγέτης προσέρχεται με ένα δικό του πλαίσιο, το οποίο έχει εγκριθεί συλλογικά από το σύνολο των «πολιτικών κομμάτων» στα κατεχόμενα.

Οι τέσσερις προϋποθέσεις του είναι:

• Αναγνώριση της πολιτικής ισότητας των Τουρκοκυπρίων ως δεδομένου, όχι ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
• Σαφές χρονοδιάγραμμα: αρχή και τέλος των διαπραγματεύσεων.
• Μη επανανοίγμα πολιτικών και τεχνικών συμφωνιών που έχουν ήδη επιτευχθεί στο παρελθόν.
• Δέσμευση ότι οι Τουρκοκύπριοι δεν θα επιστρέψουν στο σημερινό στάτους κβο αν οι συνομιλίες καταρρεύσουν λόγω της ελληνοκυπριακής πλευράς.

Ο Έρχιουρμαν δείχνει αποφασισμένος να θέσει τα θεμελιώδη ζητήματα της διαδικασίας, περισσότερο παρά την ουσία του τελικού μοντέλου λύσης.

Παράλληλα, διαμηνύει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν υψηλές προσδοκίες και πως θα ήταν έκπληξη εάν υπάρξει άμεσο αποτέλεσμα από αυτήν την πρώτη επαφή.

Η σκιά της επόμενης πολυμερούς διάσκεψης

Η ειδική απεσταλμένη του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αναμένεται στο νησί τις επόμενες εβδομάδες, με στόχο να συζητήσει την προετοιμασία της επόμενης άτυπης πολυμερούς. Ο Γενικός Γραμματέας επιθυμεί αυτή η διάσκεψη να πραγματοποιηθεί πριν το τέλος του χρόνου.

Η σημερινή συνάντηση, λοιπόν, δεν είναι παρά ένα πρώτο τεστ προθέσεων ενόψει αυτού του καθοριστικού βήματος.

Οι διαφωνίες για τη διαδικασία – θα εκτροχιαστεί η συζήτηση;

Στον Τύπο και των δύο πλευρών κυριαρχεί η ανησυχία ότι η συνάντηση μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη στο επίπεδο των διαδικαστικών:

1. Η ελληνοκυπριακή πλευρά αντιτίθεται σε δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα.
2. Η τουρκοκυπριακή πλευρά επιμένει σε αυτά.
3. Υπάρχει διαφωνία για το αν η διαδικασία θα ξεκινήσει ακριβώς από το Κραν Μοντανά ή αν θα πρέπει να «ξεκαθαριστούν» κάποια ζητήματα εκ νέου.

Εάν η διαδικαστική σύγκλιση δεν επιτευχθεί σήμερα, εκτιμάται ότι η συζήτηση ενδέχεται να περιοριστεί σε ζητήματα καθημερινότητας και Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ).

Πιθανά ΜΟΕ – ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών

Εάν το σκληρό πολιτικό κομμάτι της συζήτησης αποδειχθεί ναρκοθετημένο, οι δύο πλευρές ίσως στραφούν σε ΜΟΕ, όπως:

1. το άνοιγμα νέων οδοφραγμάτων,
2. ο συντονισμός για τεχνικές επιτροπές,
3. η ενίσχυση δικοινοτικών δράσεων.

Εδώ επανέρχεται στο προσκήνιο η πρόταση της διακοινοτικής οργάνωσης Όμιλος Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας, που καλεί και τις δύο πλευρές να υποστηρίξουν την πλήρη επαναλειτουργία του προγράμματος «Imagine», ενός εκπαιδευτικού προγράμματος ειρήνης για όλες τις ηλικίες.

Ο τέως Τουρκοκύπριος ηγέτης Μουσταφά Ακιντζί έχει ζητήσει επανειλημμένα να στηριχθούν πρόγραμμα και δράσεις αυτού του τύπου, θεωρώντας τα μοχλό οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Τι να περιμένουμε από τη σημερινή συνάντηση

Ρεαλιστικά, δεν αναμένεται θεαματικό αποτέλεσμα.

Όμως, υπάρχουν τρεις κρίσιμες παράμετροι που θα καθορίσουν την «επόμενη μέρα»:

1. 1. Γλώσσα και τόνος

Αν το κλίμα είναι εποικοδομητικό, αυτό θα στείλει μήνυμα στον ΟΗΕ ότι οι δύο πλευρές μπορούν να κινηθούν σε τροχιά διαλόγου.

1. 2. Η συμφωνία – ή μη – στα διαδικαστικά

Αν υπάρξει σύγκλιση σε χρονοδιάγραμμα, σημείο επανέναρξης και πλαίσιο, τότε η διαπραγμάτευση μπορεί να ξεκινήσει άμεσα.

1. 3. Η στάση της Τουρκίας

Ο Έρχιουρμαν δείχνει ότι επιθυμεί μια πιο «διαλλακτική» εικόνα της Άγκυρας ως προς την επάνοδο στο τραπέζι. Αν αυτό μεταφραστεί και σε πρακτική υποστήριξη, οι συνομιλίες ίσως πάρουν μπροστά.

Μπορεί να ξαναρχίσει ο διάλογος για το Κυπριακό;

Η συνάντηση αυτή δεν θα δώσει απάντηση στο βασικό ερώτημα, αλλά θα δείξει αν μπορεί να ανοίξει ο δρόμος για την απάντηση.

Οι δυο ηγέτες βρίσκονται αντιμέτωποι με μια παλιά πραγματικότητα αλλά και με νέο πολιτικό περιβάλλον, που απαιτεί αποφάσεις, τόλμη και προσεκτικούς χειρισμούς. Η διεθνής κοινότητα πιέζει διακριτικά, οι ΗΠΑ και η ΕΕ παρακολουθούν, και ο χρόνος, όπως πάντα στο Κυπριακό, λειτουργεί εις βάρος της αδράνειας.

Το σημερινό ραντεβού, λοιπόν, δεν θα λύσει το Κυπριακό. Αλλά μπορεί να κρίνει αν το Κυπριακό θα αρχίσει επιτέλους να συζητείται ξανά με σοβαρότητα.

• OHE
• Κυπριακό
• Νίκος Χριστοδουλίδης
• Τουφάν Ερχιουρμάν