Στενά του Ορμούζ: Όπλο γεωπολιτικού ρίσκου ή αυτοκαταστροφής; – Η παγίδα που απειλεί να τινάξει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης στον αέρα

Σκηνικό νέας γεωπολιτικής έντασης στήνεται στον Περσικό Κόλπο, καθώς η Βουλή του Ιράν ενέκρινε σχέδιο που επιτρέπει στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας να προχωρήσει, υπό προϋποθέσεις, στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, σε ένδειξη αντίδρασης στις τελευταίες στρατιωτικές ενέργειες των Ηνωμένων Πολιτειών κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.

Η απόφαση προκάλεσε κύμα διεθνών αντιδράσεων, με διπλωματικές και στρατιωτικές αρχές να εκτιμούν ότι ακόμη και η απλή απειλή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Τι προβλέπει η ιρανική πρόταση

Το νομοσχέδιο που υπερψηφίστηκε από την ιρανική Βουλή δεν προβλέπει αυτομάτως την εφαρμογή μέτρων. Αντίθετα, εξουσιοδοτεί το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας – με επικεφαλής τον Ανώτατο Ηγέτη – να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ σε περίπτωση στρατιωτικής επίθεσης κατά της ιρανικής επικράτειας ή των πυρηνικών της εγκαταστάσεων.

Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες διόδους στον κόσμο, μέσω της οποίας διακινείται σχεδόν το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και περισσότερο από το 25% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).

Δυτικές αντιδράσεις: «Οικονομική αυτοκτονία»

Από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών χαρακτήρισε το ενδεχόμενο κλείσιμο των Στενών ως «πράξη οικονομικής αυτοκαταστροφής για το ίδιο το Ιράν», σημειώνοντας ότι «δεν εξυπηρετεί κανένα στρατηγικό σκοπό».

Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον κάλεσε το Πεκίνο να ασκήσει πίεση στην Τεχεράνη ώστε να αποκλιμακώσει την ένταση. Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα πετρελαίου από το Ιράν και έχει κάθε λόγο να διατηρήσει τη σταθερότητα των ροών μέσω του Κόλπου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσαν επίσης την «έντονη ανησυχία» τους για τις εξελίξεις.

Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη οφείλει να διασφαλίσει «την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και τη σταθερότητα της περιοχής μέσω διαλόγου».

Ποιο είναι το πραγματικό ρίσκο;

Παρά τη σκληρή ρητορική, αναλυτές εκτιμούν πως το ενδεχόμενο πλήρους αποκλεισμού της θαλάσσιας διόδου παραμένει περιορισμένο. Η ειδικός ενέργειας Vandana Hari (Vanda Insights) σημειώνει ότι «το Ιράν έχει εξίσου μεγάλη ανάγκη από το Στενό όσο και οι πελάτες του». Κάθε κίνηση κλιμάκωσης, εξηγεί, θα έπληττε και τις δικές του εξαγωγές πετρελαίου, που εκτιμώνται σε 1,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Η Washington-based εταιρεία Signum Global αναφέρει ότι ένα τέτοιο σενάριο θα εξωθούσε τις ΗΠΑ και ενδεχομένως το Ισραήλ σε στρατιωτική απάντηση, ενώ η κινεζική πλευρά πιθανόν να αποσύρει πολιτική στήριξη.

Στην πράξη, τι μπορεί να συμβεί;

Οι ειδικοί θεωρούν πιθανότερο ένα σενάριο μερικής διαταραχής – μέσω παρενόχλησης δεξαμενόπλοιων, στοχευμένων παρεμβάσεων με drones ή σκαφών του Ιρανικού Ναυτικού, ή ακόμα και προσωρινής ναρκοθέτησης περιοχών.

Η Αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) δεν έχει παρατηρήσει «επιθετικές κινήσεις» στο πεδίο, όμως παραμένει σε αυξημένο συναγερμό. Σύμφωνα με το Joint Maritime Information Centre, δεν υπάρχουν επί του παρόντος συγκεκριμένες ενδείξεις άμεσης απειλής, ωστόσο οι εμπορικές ναυτιλιακές εταιρείες έχουν λάβει συστάσεις αυξημένης επαγρύπνησης.

Αγορές σε αναταραχή

Οι αγορές πετρελαίου αντέδρασαν ήδη με ανοδικές πιέσεις, με την τιμή του Brent να πλησιάζει τα 110 δολάρια/βαρέλι, ενώ σε σενάριο πλήρους κλεισίματος τα futures προβλέπουν ακόμη και 150 δολάρια/βαρέλι. Το premium ρίσκου, σύμφωνα με την ING και τη JP Morgan, θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 12 δολάρια ανά βαρέλι.

Η Αυστραλία προειδοποίησε ότι ενδεχόμενο μπλοκάρισμα θα αυξήσει την τιμή της βενζίνης έως και 70 σεντς/λίτρο, ενώ στην Ευρώπη αυξάνεται ο φόβος για νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων λόγω ενεργειακής αστάθειας.

Το επόμενο βήμα

Το Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν δεν έχει ακόμη συγκαλέσει επίσημη συνεδρίαση. Ωστόσο, σύμφωνα με κρατικά μέσα, οι σχετικές διαβουλεύσεις βρίσκονται «σε εξέλιξη». Η διεθνής κοινότητα επιμένει στη διπλωματική οδό, αν και δεν αποκλείεται νέα περίοδος κλιμάκωσης, εφόσον επαναληφθούν στρατιωτικές ενέργειες από πλευράς ΗΠΑ ή Ισραήλ.

Το επόμενο διάστημα θα κριθεί τόσο στις αίθουσες στρατηγικής όσο και στα γραφεία των εταιρειών ενέργειας, καθώς οι αγορές και τα κράτη προσπαθούν να διαβάσουν τις προθέσεις της Τεχεράνης.

Πηγή: cnbc

• Ευρώπη
• Ιράν
• Ισραήλ
• πετρέλαιο
• Στενά του Ορμούζ