Συναγερμός στη Δύση: Οι σύμμαχοι της Ουκρανίας μπλοκάρουν το «ανεφάρμοστο» ειρηνευτικό σχέδιο Τραμπ

Κορυφαίοι Βρετανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι θα συμμετάσχουν από την Κυριακή σε υψηλού επιπέδου συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ουκρανίας, μετά τις ανησυχίες που εξέφρασαν οι σύμμαχοι του Κιέβου για την προτεινόμενη συμφωνία του Τραμπ. Οι πιο πιστοί υποστηρικτές της Ουκρανίας προσπαθούν να ξαναγράψουν το ειρηνευτικό σχέδιο του Ντόναλντ Τραμπ ώστε να αποτρέψουν την Ουκρανία από το να αναγκαστεί να παραχωρήσει μεγάλες εκτάσεις εδαφών στη Ρωσία σε μια μονομερή συμφωνία.

Οι δυτικές κυβερνήσεις εξέφρασαν ιδιωτικά σοκ και απογοήτευση για το νέο σχέδιο 28 σημείων που παρουσίασε αυτή την εβδομάδα η ομάδα του Αμερικανού προέδρου, θεωρώντας το ως μια προσπάθεια να πιεστεί η Ουκρανία να δώσει στον Βλαντίμιρ Πούτιν ό,τι ζητά.

Η ΕΕ, η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο θα συμμετάσχουν σε υψηλού επιπέδου διαπραγματεύσεις για το σχέδιο Τραμπ την Κυριακή στην Ελβετία, σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο που μίλησε στο POLITICO. Η παρουσία Βρετανών και Ευρωπαίων αξιωματούχων στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θεωρείται σημαντική νίκη για την Ευρώπη, η οποία μέχρι τώρα είχε αποκλειστεί από την αμερικανική ειρηνευτική πρωτοβουλία.

Η ομάδα Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί με τη ρωσική πλευρά τις επόμενες ημέρες, με στόχο οι δύο πλευρές να καταλήξουν σε συμφωνία μέχρι την προθεσμία της Ημέρας των Ευχαριστιών την Πέμπτη.

Ευρωπαίοι ηγέτες εργάζονται πυρετωδώς σε ανταγωνιστικές προτάσεις που θα παρουσιάσουν στον Τραμπ, προκειμένου να περιορίσουν τα πιο προβληματικά στοιχεία του αμερικανικού σχεδίου — όπως την παραχώρηση ουκρανικής γης στην ανατολή και τον δραστικό περιορισμό του ουκρανικού στρατού — σύμφωνα με πολλές πηγές που γνωρίζουν το θέμα.

Περισσότεροι από δώδεκα ηγέτες, ανάμεσά τους ο Φρίντριχ Μερτς (Γερμανία), ο Εμανουέλ Μακρόν (Γαλλία), ο Κιρ Στάρμερ (Ην. Βασίλειο), η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (ΕΕ), ο Αλεξάντερ Στουμπ (Φινλανδία) και ο Μαρκ Κάρνεϊ (Καναδάς), συναντήθηκαν εκτάκτως στη σύνοδο του G20 στο Γιοχάνεσμπουργκ για να συντονίσουν τη στάση τους με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

«Το σχέδιο αποτελεί βάση που χρειάζεται περαιτέρω δουλειά», ανέφεραν σε κοινή δήλωση μετά τη συζήτηση για το σχέδιο Τραμπ. «Είμαστε ξεκάθαροι στην αρχή ότι τα σύνορα δεν αλλάζουν διά της βίας. Μας ανησυχούν επίσης οι προτεινόμενοι περιορισμοί στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, που θα άφηναν την Ουκρανία εκτεθειμένη σε μελλοντικές επιθέσεις.»

Οι ηγέτες επανέλαβαν τη «σταθερή» στήριξή τους στην Ουκρανία και τόνισαν ότι οποιαδήποτε διάταξη σε ειρηνευτική συμφωνία που επηρεάζει την ΕΕ ή το ΝΑΤΟ απαιτεί τη συναίνεση των μελών αυτών των οργανισμών.

Αργά το Σάββατο, ο Τραμπ φάνηκε να αποστασιοποιείται από τη θέση ότι το σχέδιο πρέπει να γίνει αποδεκτό ως έχει, λέγοντας ότι δεν αποτελεί την «τελική του προσφορά». «Θέλω να φτάσουμε σε ειρήνη … κάπως πρέπει να τελειώσει αυτό», δήλωσε.

Ο Ρουστέμ Ουμέροφ, γραμματέας του ουκρανικού συμβουλίου άμυνας και ασφάλειας, επιβεβαίωσε ότι η Ουκρανία σχεδιάζει υψηλού επιπέδου συνομιλίες με τις ΗΠΑ στην Ελβετία. Οι συζητήσεις θα αρχίσουν την Κυριακή και θα συμμετέχουν σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από Ουκρανία, ΗΠΑ, Γαλλία, Βρετανία και Γερμανία. Από την πλευρά της ΕΕ θα παρευρεθεί ο διευθυντής του γραφείου της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Μπγιερν Ζάιμπερτ. «Η συντριπτική πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών είναι έτοιμοι να βοηθήσουν και να εμπλακούν», δήλωσε ο Ζελένσκι.

Ο υπουργός Στρατού των ΗΠΑ Νταν Ντρίσκολ, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο διαπραγματευτής του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, θα ταξιδέψουν στη Γενεύη, σύμφωνα με Αμερικανό και Ευρωπαίους αξιωματούχους.

Ο Ρούμπιο αναγκάστηκε να αποστασιοποιηθεί από δημοσιεύματα που χαρακτήριζαν το σχέδιο «λίστα επιθυμιών της Μόσχας», λέγοντας ότι δεν αντανακλά τη θέση των ΗΠΑ. Σε δήλωσή του ανέφερε: «Η ειρηνευτική πρόταση συντάχθηκε από τις ΗΠΑ.»

Το αμερικανικό σχέδιο «προσφέρεται ως ισχυρό πλαίσιο για τις συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις», είπε ο Ρούμπιο. «Βασίζεται σε εισροές από τη ρωσική πλευρά, αλλά και σε προηγούμενες και τρέχουσες εισροές από την Ουκρανία.»

Ο βασικός στόχος των φίλων της Ουκρανίας είναι να ενισχύσουν τη θέση του Ζελένσκι και να βεβαιώσουν ότι έχει δημόσια στήριξη για ό,τι αποφασιστεί. Παρόλο που καμία φιλική προς την Ουκρανία χώρα δεν συμμετείχε στη σύνταξη του σχεδίου Τραμπ ή πιστεύει ότι είναι δίκαιο, απέφυγαν να το απορρίψουν πλήρως για να μην προκαλέσουν τον απρόβλεπτο Αμερικανό πρόεδρο.

Κρίσιμες συνομιλίες

Οι σύμμαχοι του Κιέβου εργάζονται παρασκηνιακά για εναλλακτικές προτάσεις που θα προστατεύουν καλύτερα τα ουκρανικά και ευρωπαϊκά συμφέροντα. Είναι ξεκάθαρο ότι κανείς από τους συμμάχους δεν θεωρεί αποδεκτό το σχέδιο όπως κατατέθηκε και αρκετοί δεν θέλουν καν να του δώσουν νομιμοποίηση.

Ένας διπλωμάτης της ΕΕ σχολίασε ότι η εμπλοκή στο αμερικανικό σχέδιο «θα πρόσφερε νομιμότητα σε κάτι που συντάχθηκε χωρίς ουκρανική ή ευρωπαϊκή συμμετοχή, ενώ οι συνέπειές του θα μας επηρέαζαν άμεσα. Άρα είναι ανεφάρμοστο από την αρχή.»

Οι κρίσιμες συνομιλίες στο Γιοχάνεσμπουργκ έγιναν τη στιγμή που η κυβέρνηση Τραμπ άσκησε έντονη πίεση στον Ζελένσκι να αποδεχτεί τους όρους μέχρι την Πέμπτη. Αν αρνηθεί, ο Τραμπ μπορεί να κόψει την πρόσβαση σε αμερικανικές πληροφορίες για τη Ρωσία και να αναστείλει τη στρατιωτική βοήθεια — στοιχεία ζωτικά στον πόλεμο των τελευταίων 3,5 ετών.

Τότε η Ουκρανία θα βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην ευρωπαϊκή βοήθεια, την ώρα που οι Ευρωπαίοι δυσκολεύονται να βρουν τρόπο να στηρίξουν επαρκώς το Κίεβο. «Εργαζόμαστε για μια δίκαιη και βιώσιμη ειρήνη για την Ουκρανία και με την Ουκρανία», είπε η φον ντερ Λάιεν μετά από συνάντηση με τον Ζελένσκι. «Είμαστε ξεκάθαροι: τίποτα για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία». Συνομίλησε επίσης με τον Μακρόν, τον Στάρμερ και την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι.

Το αμερικανικό προσχέδιο προβλέπει παραχώρηση της ρωσοκρατούμενης περιοχής του Ντονμπάς στη Ρωσία, μείωση του ουκρανικού στρατού στις 600.000 και μόνιμη απαγόρευση ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.

Ο Τραμπ πιέζει για συμφωνία σε μια εξαιρετικά ευαίσθητη στιγμή για τον Ζελένσκι, ο οποίος προσπαθεί να διαχειριστεί ένα σοβαρό σκάνδαλο διαφθοράς — και αυτό φαίνεται να αποτελεί μέρος της τακτικής. Αμερικανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι η εσωτερική του αδυναμία μπορεί να τον ωθήσει να δεχτεί τους όρους.

Ο ίδιος ο Ζελένσκι είπε την Παρασκευή ότι η χώρα του ζει μια από τις δυσκολότερες στιγμές της ιστορίας της και ίσως αναγκαστεί να επιλέξει ανάμεσα στο να χάσει την «αξιοπρέπειά» της ή έναν «βασικό εταίρο».

Προθεσμία Πέμπτης

Ο Πούτιν έχει στηρίξει την πρόταση Τραμπ, η οποία περιλαμβάνει το ξεπάγωμα των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη και ανοίγει τον δρόμο για επικερδή έργα ανοικοδόμησης από τα οποία θα ωφεληθούν οι ΗΠΑ. Το πλαίσιο προβλέπει ακόμη μελλοντικά ρωσοαμερικανικά έργα. Καρφί για τις Βρυξέλλες αποτέλεσε και η υποστήριξη στο αμερικανικό σχέδιο από τον φιλο-Πούτιν ηγέτη της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν.

Δεν είναι σαφές τι θα συμβεί αν η Ουκρανία δεν υπογράψει μέχρι την Πέμπτη. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υπενθυμίζουν ότι ο Τραμπ συχνά θέτει προθεσμίες — για τον Πούτιν αλλά και για εμπορικούς εταίρους — οι οποίες περνούν χωρίς συνέπειες. Μια πιθανότητα είναι να διακόψει την παροχή πληροφοριών στις ουκρανικές δυνάμεις, όπως έχει κάνει ξανά.

Οι Ευρωπαίοι είναι βαθιά δυσαρεστημένοι που εκείνοι και η Ουκρανία έχουν αποκλειστεί από τις διαπραγματεύσεις για το σχέδιο, το οποίο συνέταξε ο Γουίτκοφ. Επιμένουν ότι, δεδομένου πως η Ευρώπη είναι πλέον ο μεγαλύτερος χρηματοδότης της ουκρανικής άμυνας, δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Και πάνω απ’ όλα, υπογραμμίζουν ότι καμία συμφωνία δεν πρέπει να γίνει πίσω από την πλάτη του Ζελένσκι. Αρκετοί αξιωματούχοι χαρακτήρισαν το σχέδιο «σκανδαλώδες» και είπαν πως ο Γουίτκοφ «χρειάζεται ψυχίατρο» αν πιστεύει ότι μπορεί να γίνει αποδεκτό.

• Ευρωπαίοι
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ουκρανία
• Σχέδιο