Σύνοδος Κορυφής – Σαφής προειδοποίηση της ΕΕ στην Τουρκία: Διάλογος ή κυρώσεις – Η προκλητική αντίδραση της Άγκυρας στα συμπεράσματα

Ένα θρίλερ μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της Παρασκευής έλαβε χώρα στις Βρυξέλλες, στη Σύνοδο Κορυφής, με επίδικο το τελικό κείμενο συμπερασμάτων και τις αναφορές στην Τουρκία. Σε πλήρη συντονισμό, Ελλάδα και Κύπρος κατάφεραν να αλλάξουν τις αρχικές διατυπώσεις και να καταγραφεί μια πιο σκληρή φρασεολογία στο τελικό κείμενο, το οποίο σημειωτέο ανοίγει το δρόμο για κυρώσεις σε βάρος της Άγκυρας σε περίπτωση που η Άγκυρα επανέλθει στο δρόμο των προκλήσεων. Οι «27», έπειτα από νέα ελληνική πρόταση που κατέθεσε η Ελλάδα, κατέληξαν σε ένα κείμενο συμπερασμάτων που ικανοποιεί τόσο την Αθήνα όσο και την Λευκωσία. Ωστόσο, το Συμβούλιο θα επανέλθει στο θέμα τον Δεκέμβρη, κρίνοντας και αξιολογώντας την πορεία που θα πάρει η όλη κατάσταση. Η ΕΕ επιχειρεί διπλή προσέγγιση της Τουρκίας, επισημαίνοντας ότι από τη μία παραμένει σταθερή στην υπεράσπιση των αρχών της, από την άλλη μπορεί να προσφέρει μια θετική ατζέντα, αν και εφόσον η Τουρκία ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της.

Οι αρχικές αντιδράσεις της Άγκυρας, ήταν ανάμικτες: Από τη μία η Τούρκοι χαιρέτισαν τα σημεία των συμπερασμάτων όπου γινόταν αναφορά στη θετική ατζέντα, από την άλλη, για ακόμη μια φορά – όπως έκαναν τη νύχτα της Πέμπτης- επιχείρησαν να διασπάσουν το μπλοκ, ισχυριζόμενοι σε προκλητικό τόνο πως η ΕΕ είναι όμηρος της Ελλάδας και της Κύπρου, μια θέση που επαναλήφθηκε αρκετές φορές την Παρασκευή. Η Άγκυρα που ακόμα δεν έχει δημοσιεύσει την ημερομηνία έναρξης των διερευνητικών επαφών φρόντισε για ακόμη μια φορά να υπενθυμίσει τις αξιώσεις της τόσο με τις δύο προκλητικές αντι-NAVTEX που εξέδωσε, όσο και με διαρροές για αποστρατιωτικοποίηση των ακριτικών νησιών του Αιγαίου.

Αυστηρό μήνυμα

Στα συμπεράσματα υπάρχει δια της πλαγίας αναφορά σε κυρώσεις. Πρόκειται για τη «χρυσή» τομή που εξεβρέθη μετά τις πολύωρες διαπραγματεύσεις. Χαρακτηριστικά, μπορεί να μην υπάρχει η αναφορά σε κυρώσεις, ωστόσο τονίζεται πως η ΕΕ θα χρησιμοποιήσει όλα τα εργαλεία και όλες τις επιλογές που έχει στη διάθεσή της σε περίπτωση που η Άγκυρα επιστρέψει στο δρόμο των προκλήσεων. Ωστόσο γίνεται ξεκάθαρη αναφορά σε δύο άρθρα της Συνθήκης της ΕΕ όπου σε αυτά γίνεται λόγος για κυρώσεις σε τρίτες χώρες.

Συγκεκριμένα στην 20η παράγραφο των συμπερασμάτων αναφέρεται: «20. Υπενθυμίζει και επανεπιβεβαιώνει. τα προηγούμενα συμπεράσματά για την Τουρκία τον Οκτώβριο του 2019, σε περίπτωση ανανεωμένων μονομερών ενεργειών ή προκλήσεων κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, η ΕΕ θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα και τις επιλογές που έχει στη διάθεσή της, συμπεριλαμβανομένων σύμφωνα με το άρθρο 29 ΣΕΕ και το άρθρο 215 ΣΛΕΕ, προκειμένου να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της και τα συμφέροντα των κρατών μελών της. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα συνεχίσει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις και θα επανέλθει αναλόγως και θα λάβει αποφάσεις, κατά περίπτωση, το αργότερο κατά τη σύνοδό του του Δεκεμβρίου».

Ικανοποίηση στην Αθήνα

Στην Αθήνα επικρατεί ικανοποίηση, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να τονίζει πως «το τελικό κείμενο των συμπερασμάτων όπως δήλωσα και προσερχόμενος στη Σύνοδο Κορυφής σήμερα, είμαστε απολύτως ικανοποιημένοι από τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής όπως αποτυπώθηκαν στο κείμενο που έχετε στη διάθεσή σας. Η ΕΕ έστειλε ένα σαφέστατο μήνυμα, ενότητας, αλληλεγγύης αλλά και αποφασιστικότητας. Και αυτό γιατί ξεκαθάρισε ότι η αποφυγή κάθε μονομερούς ενέργειας αποτελεί προϋπόθεση για τη βελτίωση των σχέσεων ΕΕ και Τουρκίας κάτι που όλοι μας επιθυμούμε».

Ο ίδιος ξεκαθάρισε πως εφόσον η Τουρκία συνεχίσει την επιθετική συμπεριφορά, θα υπάρξουν συνέπειες, ενώ αναφερόμενος στο θέμα των διερευνητικών επαφών ξεκαθάρισε πως οι συζητήσεις αφορούν μόνο στο ζήτημα των θαλασσίων ζωνών απορρίπτοντας τις λοιπές τουρκικές αιτιάσεις.

Ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας από την πλευρά του εξέφρασε την ελπίδα ότι η Άγκυρα να συνεχίσει στο δρόμο της αποκλιμάκωσης και με άλλες ενέργειες, ενώ ζήτησε οι διερευνητικές επαφές να ξεκινήσουν σύντομα.

Πώς υποδέχθηκε η Άγκυρα τα συμπεράσματα

Η Τουρκία ωστόσο υποδέχθηκε τα συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής με ανάμικτες αντιδράσεις: Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών σε ανακοίνωσή του σημειώνει ότι ορισμένα στοιχεία των αποφάσεων της Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την Τουρκία ήταν θετικά, ωστόσο υπήρχαν σημεία που «έχουν πάρει διαζύγιο από την πραγματικότητα». Πρόσθεσε επίσης, σύμφωνα με το Reuters, ότι η Τουρκία θα συνεχίσει τις έρευνες υδρογονανθράκων γύρω από το νησί της Κύπρου μέχρι οι Ελληνοκύπριοι να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τον διαμοιρασμό των πόρων.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην πρώτη του αντίδραση στάθηκε στο κομμάτι που γίνεται αναφορά σε διάλογο, σημειώνοντας: «όσοι δεν μπορούσαν να κάνουν ένα βήμα πίσω στην ανατολική Μεσόγειο επιδόθηκαν σε κούφιες απειλές και εκβιασμούς αλλά τελικά εισάκουσαν τις εκκλήσεις μας για διάλογο».

Σε ομιλία του στο Ικόνιο, ο Τούρκος Πρόεδρος είπε επίσης ότι: «ήθελαν να παίξουν ένα παρόμοιο παιχνίδι στη Μεσόγειο. Μετά την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην ΤΔΒΚ, χάρη στη συμφωνία που κάναμε με τη Λιβύη μετατρέψαμε ένα μεγάλο μέρος της ανατολικής Μεσογείου σε νόμιμο πεδίο δραστηριότητας».

Ο υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, από την άλλη βγήκε σε πιο επιθετικό τόνο, επιχειρώντας να διασπάσει την ενότητα της ΕΕ και στοχοθέτησε την Κύπρο και την Ελλάδα.

«Εάν η ΕΕ θέλει να γίνει ένας αντικειμενικός, παγκόσμιος οργανισμός, θα πρέπει να μπορεί να πει σε ένα μέλος της πως “αυτό που ζητάει είναι άδικο”. Μπορεί να το πει;», διερωτήθηκε φωτογραφίζοντας την Ελλάδα και την Κύπρο.

Ο ίδιος τόνισε πως επειδή δεν επιβλήθηκαν κυρώσεις, δεν σημαίνει πως η Τουρκία είναι χαρούμενη, ενώ υποστήριξε πως η χώρα του δεν αποδέχεται την αναφορά σε «παράνομες δραστηριότητες» στην Ανατολική Μεσόγειο, που περιλαμβάνεται στο κείμενο συμπερασμάτων. Κατηγόρησε εξάλλου την Ελλάδα για μαξιμαλιστικές θέσεις στο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας.

Αντι-Navtex νότια της Κρήτης και του Καστελόριζου

Νωρίτερα, το Πολεμικό Ναυτικό της Τουρκίας εξέδωσε δύο αντι-Navtex ως απάντηση σε Navtex που είχε εκδώσει ο σταθμός Ηρακλείου της υδρογραφικής υπηρεσίας του Πολεμικού μας Ναυτικού για ασκήσεις στην περιοχή.

Πιο συγκεκριμένα, η Τουρκία με τη μια αντι-Navtex δεσμεύει περιοχή Νοτιοανατολικά της Κρήτης, σε περιοχή του τουρκολιβυκού μνημονίου, το οποίο πρωτοκολλήθηκε χθες αργά το βράδυ στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, δέκα περίπου μήνες μετά την κατάθεσή του, ενώ με τη δεύτερη αντι-Navtex δεσμεύει περιοχή νότια του Καστελόριζου.

Σε επίπεδο διαρροών συνεχίστηκε και η απόπειρα των Τούρκων να βάλουν ζητήματα στο τραπέζι δια της πλαγίας οδού. Σύμφωνα με τον ανταποκριτή του ΣΚΑΪ Μανώλη Κωστίδη, Τούρκοι αξιωματούχοι ισχυρίζονταν ότι «η ελληνική θέση αναφέρει ότι υπάρχει μόνο ένα ζήτημα διαφοράς στο Αιγαίο, κι αυτό είναι ο καθορισμός της υφαλοκρηπίδας. Η τουρκική θέση όμως είναι ότι υπάρχουν περισσότερα θέματα στο Αιγαίο, όπως τα χωρικά ύδατα να μην επεκταθούν από το όριο των έξι μιλίων. Υπάρχει το ζήτημα του εναέριου χώρου που έχουν επεκτείνει (η Ελλάδα) πέραν των χωρικών υδάτων, υπάρχει και το ζήτημα της περιοχής έρευνας και διάσωσης». 

Το άλλο ζήτημα, συνέχιζαν οι Τούρκοι αξιωματούχοι, είναι τα θέματα κυριαρχίας βραχονησίδων, νησίδων και νησιών στο Αιγαίο, τα οποία δεν αναφέρονται σε διάφορες συνθήκες. «Είναι ζήτημα αυτό. Δεν μπορούμε να μιλάμε για υφαλοκρηπίδα αν δεν εξετάσουμε το ζήτημα αυτό. Πώς θα συζητήσουμε το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας όταν θα έχουμε αμφιβολίες για την κυριαρχία πολλών νησιών και βραχονησίδων;», υποστήριζαν. 

«Άλλο ένα ζήτημα που πρέπει να δούμε είναι η αποστρατικοποίηση των νησιών που βρίσκονται κοντά στις ακτές της Τουρκίας, και θα πρέπει να είναι αποστρατικοποιημένα σύμφωνα με πολλές συνθήκες. Θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε το ζήτημα», σχολίαζαν. 

• Ελληνοτουρκικές σχέσεις
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
• Σύνοδος Κορυφής ΕΕ
• Τουρκία