Σύνοδος Κορυφής: Στο επίκεντρο το μεταναστευτικό – Διαιρεμένοι οι 27 ηγέτες – Το Ευρωπαϊκό αδιέξοδο και οι προοπτικές λύσης

Η μεταναστευτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετωπίζει ολοένα αυξανόμενες πιέσεις, ιδιαίτερα μετά την πρόσφατη αναταραχή στη Μέση Ανατολή, κάνοντας την αναζήτηση κοινού εδάφους ακόμη πιο δύσκολη για τα 27 κράτη μέλη. Καθώς ορισμένα κράτη επιλέγουν να εφαρμόσουν μονομερή μέτρα για τον έλεγχο των συνόρων τους, η ανάγκη για μια κοινή προσέγγιση από την ΕΕ παραμένει επιτακτική. Η μετανάστευση, χωρίς αμφιβολία, έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή.

Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι ανησυχίες για την αύξηση των μεταναστευτικών ροών από το Λίβανο έχουν επαναφέρει το ζήτημα στην κορυφή της ατζέντας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Σύνοδος Κορυφής των «27», που θα πραγματοποιηθεί στις Βρυξέλλες, αναμένεται να εστιάσει στη στρατηγική διαχείρισης του μεταναστευτικού, δίνοντας έμφαση στον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων, στις συνεργασίες με τρίτες χώρες, αλλά και στην επιτάχυνση της εφαρμογής του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

Το μεταναστευτικό είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, επαναλαμβάνοντας τη θέση της Ελλάδας, έχει τονίσει πως το μεταναστευτικό ζήτημα αποτελεί ευρωπαϊκό πρόβλημα που απαιτεί συλλογική ευρωπαϊκή λύση. Η Ελλάδα, ως μία από τις κύριες χώρες πρώτης υποδοχής, αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια τις προκλήσεις του μεταναστευτικού, με τα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να παίζουν καθοριστικό ρόλο στη φύλαξη και τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Ο Μητσοτάκης αναμένεται να προτείνει την ενίσχυση της χρηματοδότησης για τις χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, καθώς και την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής των μεταναστών στις χώρες προέλευσης. Στην ουσία, το μήνυμα της Ελλάδας είναι σαφές: η διαχείριση του μεταναστευτικού δεν μπορεί να είναι ευθύνη μόνο των χωρών που βρίσκονται στα σύνορα της Ε.Ε., αλλά απαιτείται η ενεργός συμμετοχή όλων των κρατών-μελών.

Το βάρος στα κράτη σύνορα και η Ευρωπαϊκή Ανταπόκριση

Οι χώρες όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, έχουν επωμιστεί το μεγαλύτερο μέρος των μεταναστευτικών ροών, συχνά χωρίς επαρκείς πόρους. Οι εκκλήσεις για περαιτέρω χρηματοδότηση από την ΕΕ και ενισχυμένα μέτρα φύλαξης των συνόρων αντικατοπτρίζουν την αναγνώριση ότι οι χώρες πρώτης υποδοχής δεν μπορούν να διαχειριστούν το ζήτημα μόνες τους. Ο Πρωθυπουργός Μητσοτάκης αναμένεται να υπογραμμίσει αυτές τις ανάγκες κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής, επιζητώντας όχι μόνο οικονομική στήριξη αλλά και δικαιότερους μηχανισμούς καταμερισμού της ευθύνης.

Εντάσεις Εντός της Ένωσης: Διαφορετικές Προσεγγίσεις στη Μετανάστευση

Η επίτευξη συναίνεσης σε ζητήματα μεταναστευτικής πολιτικής αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη. Οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ έχουν αναδειχθεί πρόσφατα, ιδιαίτερα μετά την απόφαση της Γερμανίας να επαναφέρει συστηματικούς ελέγχους στα χερσαία σύνορά της για έξι μήνες. Η απόφαση αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις από άλλα κράτη μέλη, που υποστηρίζουν ότι υπονομεύει τη Συμφωνία του Σένγκεν.

Ορισμένες χώρες, όπως η Ολλανδία και η Ουγγαρία, έχουν ακολουθήσει ακόμη πιο αμφιλεγόμενες πολιτικές. Και οι δύο έχουν ζητήσει την «αυτοεξαίρεση» (opt-out) από τη κοινή μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ, επικαλούμενες την ανάγκη διατήρησης της εθνικής κυριαρχίας. Η Ουγγαρία, υπό την ηγεσία του Βίκτορ Όρμπαν, συνεχίζει να αντιτίθεται σθεναρά σε οποιαδήποτε μορφή κατανομής των μεταναστευτικών βαρών, θεωρώντας τη μετανάστευση απειλή για την εθνική της ταυτότητα και ασφάλεια.

Οι «27» ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δίνουν ραντεβού στις Βρυξέλλες για τη διήμερη Σύνοδο Κορυφής, στις εργασίες της οποίας κυριαρχεί η σκληρή μάχη για το προσφυγικό-μεταναστευτικό.

Η ατζέντα:

• Μεσανατολικό.
• Εξελίξεις στο ουκρανικό μέτωπο.
• Ανταγωνιστικότητα ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ο Πρωθυπουργός προτάσσει τη σταθερή θέση της Αθήνας. Ευρωπαϊκή λύση σε ένα κοινό ευρωπαϊκό πρόβλημα. Στις κεκλεισμένων των θυρών συζητήσεις για το μεταναστευτικό αναμένεται να αναδείξει:

• Σημασία φύλαξης των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε.
• Ενίσχυση των χωρών πρώτης γραμμής.
• Εφαρμογή Συμφώνου για Μετανάστευση / Άσυλο.

Η Κρίση στη Μέση Ανατολή: Νέες Ανησυχίες για Μεταναστευτικές Ροές

Οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα με την κλιμάκωση της κατάστασης στον Λίβανο και τον κίνδυνο περαιτέρω αποσταθεροποίησης της περιοχής, έχουν αυξήσει τις ανησυχίες για ένα νέο κύμα προσφύγων. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες ανησυχούν για την πιθανότητα μιας νέας μεταναστευτικής κρίσης που θα ασκήσει ακόμη μεγαλύτερη πίεση στις ήδη ευάλωτες δομές υποδοχής της ΕΕ.

Στο πλαίσιο αυτών των εξελίξεων, οι ηγέτες χωρών όπως η Ελλάδα και η Ιταλία αναμένεται να ζητήσουν την υιοθέτηση ενός πιο συνεκτικού πλαισίου διαχείρισης των αιφνίδιων αυξήσεων στις μεταναστευτικές ροές. Αυτό περιλαμβάνει την επανεξέταση της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας και τη διαπραγμάτευση νέων συμφωνιών με χώρες όπως ο Λίβανος και η Ιορδανία, που συνεχίζουν να φιλοξενούν εκατομμύρια πρόσφυγες.

Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη μετανάστευση: Μία ανενεργή πρόταση;

Ένα από τα βασικά θέματα που θα επανεξεταστούν στη Σύνοδο Κορυφής είναι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση, ένα πολυσυζητημένο πλαίσιο που αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο δομημένου και δίκαιου συστήματος διαχείρισης της μετανάστευσης σε όλη την ΕΕ. Ωστόσο, η πρόοδος στην εφαρμογή του συμφώνου έχει ανασταλεί, κυρίως λόγω της αδυναμίας των κρατών μελών να συμφωνήσουν σε καίρια ζητήματα, όπως οι πολιτικές επαναπατρισμού και κατανομής των αιτούντων άσυλο.

Στην επιστολή της, η Πρόεδρος φον ντερ Λάιεν τόνισε την ανάγκη για επίσπευση της εφαρμογής του συμφώνου, υπογραμμίζοντας τη σημασία ανάπτυξης συνεργασιών με τρίτες χώρες, ενίσχυσης της φύλαξης των εξωτερικών συνόρων και διασφάλισης δίκαιων και αποτελεσματικών διαδικασιών ασύλου σε όλα τα κράτη μέλη. Αν και το σύμφωνο προσφέρει έναν οδικό χάρτη για τη διαχείριση της μετανάστευσης, η πολιτική βούληση για την εφαρμογή του παραμένει αβέβαιη.

Συνεργασίες με Τρίτες Χώρες

Ένας σημαντικός πυλώνας της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μετανάστευση περιλαμβάνει τη σύναψη συνεργασιών με τρίτες χώρες, δηλαδή χώρες εκτός ΕΕ που βρίσκονται στις βασικές διαδρομές της μετανάστευσης. Μέσω της εμπλοκής χωρών όπως η Τυνησία, η Λιβύη και το Μαρόκο, η ΕΕ ελπίζει να περιορίσει τις ροές της παράτυπης μετανάστευσης πριν αυτές φτάσουν στις ευρωπαϊκές ακτές.

Ωστόσο, οι συνεργασίες αυτές είναι περίπλοκες. Πολλές τρίτες χώρες αισθάνονται ότι φορτώνονται με άδικα μεγάλο βάρος από τις ευρωπαϊκές μεταναστευτικές προκλήσεις, χωρίς να λαμβάνουν επαρκή οικονομική στήριξη ή σαφείς οδούς συνεργασίας. Η ΕΕ, με την Ελλάδα και την Ιταλία στην πρωτοπορία, συνεχίζει να πιέζει για μια πιο δίκαιη κατανομή της ευθύνης τόσο μεταξύ των κρατών μελών όσο και με τους γείτονές της.

Καθώς η Σύνοδος Κορυφής πλησιάζει, όλα τα βλέμματα στρέφονται στις Βρυξέλλες. Οι συζητήσεις αναμένεται να είναι τεταμένες, ιδιαίτερα καθώς το θέμα των εσωτερικών ελέγχων στα σύνορα και η Συμφωνία του Σένγκεν θα βρεθούν στο προσκήνιο. Η πρόσφατη απόφαση της Γερμανίας να επαναφέρει τους ελέγχους στα χερσαία της σύνορα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, κυρίως από χώρες όπως η Πολωνία και η Ελλάδα, που υποστηρίζουν ότι αυτή η κίνηση αποδυναμώνει τα θεμέλια του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.

Σε εφαρμογή τίθεται πλέον και η συμφωνία Ρώμης-Τιράνων, η οποία προβλέπει ότι για μία περίοδο πέντε ετών, η Αλβανία θα δέχεται έως και 36.000 μετανάστες ετησίως και οι αιτήσεις ασύλου τους θα διεκπεραιώνονται σε δύο κέντρα. Ήδη, οι πρώτοι 16 μετανάστες έφτασαν στο λιμάνι Σενγκίν της Αλβανίας και θα φιλοξενηθούν στο Τζάντερ. Μία πρώην στρατιωτική εγκατάσταση αεροδρομίου, που θα χρησιμοποιηθεί για τη στέγαση των μεταναστών.

• Σύνοδος Κορυφής ΕΕ