Τα δημόσια καταφύγια στην Ελλάδα σε περίπτωση πολέμου – Πού βρίσκονται

Τα τύμπανα ενός πυρηνικού πολέμου πλανάτε πάνω από την Ευρώπη καθώς οι σχέσεις της Ρωσίας με την Δύση έχουν κλιμακωθεί επικίνδυνα.

Την ώρα που η Γερμανία καλεί τους πολίτες της να φτιάξουν κάτω από τα σπίτια τους ιδιωτικά καταφύγια, αναρωτιόμαστε στην Ελλάδα αν έχουμε δημόσια καταφύγια, κατάλληλα, να μας προστατεύσουν από ένα Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε κάθε περίπτωση ένα καλό καταφύγιο είναι και οι σταθμοί του Μετρό.

Στην Αττική υπάρχουν αρκετά υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου, ωστόσο είναι σε άθλια κατάσταση. 

Μάλιστα, προ μηνών είχε γίνει και επιθεώρηση στα καταφύγια της Κρήτης μετά από διαβαθμισμένα σήματα μυστικών υπηρεσίων.

«Είμαστε από τους πρώτους Δήμους της Ελλάδας που συνέστησαν αυτοτελές Γραφείο Πολιτικής Άμυνας το 2023. Είμαστε σε επικοινωνία με την Αποκεντρωμένη, που είναι αρμόδια, και τις επόμενες ημέρες θα ενημερώσει προσωπικά τον δήμαρχο για τα σημεία που υπάρχουν τα καταφύγια, γιατί είναι διαβαθμισμένες πληροφορίες που δεν πρέπει να γνωστοποιούνται ούτε στον αντιδήμαρχο. Εμείς πρέπει να τα οργανώσουμε, να τα εξοπλίσουμε, να τα επανδρώσουμε. Αν χρειάζονται να μπουν κουβέρτες, ξηρά τροφή, νερό, θα το κάνουμε», δήλωσε σχετικά ο αντιδήμαρχος Πολιτικής Προστασίας και προϊστάμενος του Γραφείου Πολιτικής Άμυνας του Δήμου Ηρακλείου, Γιώργος Καραντινός.

«Αυτά είναι για την Εθνική Άμυνα και θα χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση πολέμου. Είναι απευκταίο για επίθεση και ο πόλεμος έχει πάει σε οικονομικό επίπεδο. Έπρεπε να είναι πάντα οργανωμένα. Το θέμα είναι μη μας δώσουν πάλι αρμοδιότητα χωρίς απαραίτητους πόρους», κατέληξε ο ίδιος μιλώντας στο ΚΡΗΤΗ ΤV.

Τα καταφύγια της Αθήνας σε περίπτωση πολέμου

Πιο συγκεκριμένα, την Αττική υπάρχουν αρκετά υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια της εποχής του Β΄ Παγκοσμίου. Επίσημη καταγραφή τους προφανώς δεν υπάρχει, αν και στο διαδίκτυο υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για την ύπαρξη τους.

Στην Αθήνα (Λυκαβηττός, Αρδηττός, Πολύγωνο κ.α.), στον Πειραιά (Προφ. Ηλίας, Καστέλα, Δραπετσώνα κ.α.), στα νότια προάστια (Ελληνικό, Βούλα, Γλυφάδα), στα βόρεια (Κηφισιά, Παπάγου, Ψυχικό), στο Σούνιο, στη Ραφήνα. Ανάμεσα σ’ αυτά τα καταφύγια υπάρχουν μερικά όπως της «Μεγάλης Βρετανίας», του Μεγάρου της Εθνικής Ασφαλιστικής, της Τραπέζης της Ελλάδος, του Μετοχικού Ταμείου Στρατού και το υπόγειο του Μεγάρου του Αρείου Πάγου.

Το 1999 υπολογιζόταν ότι στην Ελλάδα σώζονταν περίπου 200 δημόσια καταφύγια. Τα περισσότερα, όπως προκύπτει από την έρευνα που είχε κάνει στο παρελθόν η εφημερίδα «Έθνος», βρίσκονταν στο χείλος της κατάρρευσης, κι όμως έχουν ακόμη έντονα τα σημάδια του παρελθόντος με χαραγμένα συνθήματα στους τοίχους ή και παλαιά αντικείμενα.

Το κτήριο της οδού Κοραή 4

Στο κτίριο της οδού Κοραή 4, της Εθνικής Ασφαλιστικής, στα δύο υπόγεια (έξι μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης) οι μηχανικοί Ε. Κριεζής και Α. Μεταξάς είχαν κατασκευάσει τα πιο σύγχρονα αντιαεροπορικά καταφύγια, με μεταλλικές πόρτες (γερμανικής προέλευσης) που έκλειναν αεροστεγώς, αλλά και επικοινωνία μεταξύ των 2 ορόφων με εσωτερικό κλιμακοστάσιο.

Το υπόγειο καταφύγιο του Λυκαβηττού είχε τηλεφωνικό κέντρο της εποχής του

Η στρατιωτική βάση του Λυκαβηττού κατασκευάστηκε πριν από τον πόλεμο του ’40 και περιλάμβανε καταφύγιο αλλά και θέσεις πολυβολείων λαξευμένες στο βράχο. Κατά τον πόλεμο χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς, ενώ μετά την απελευθέρωση παρέμεινε σε λειτουργία ως το 1970, κι έπειτα εγκαταλείφθηκε.

Το καταφύγιο του Αρδηττού

Το καταφύγιο του Αρδηττού επιτάχθηκε από τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του πολέμου και με το τέλος του χρησιμοποιήθηκε σαν ορμητήριο των αντιστασιακών. Επί βασιλείας Παύλου αποτέλεσε βασιλικό καταφύγιο και ίσως εξαιτίας αυτού στη συνείδηση του κόσμου να επικράτησε η αντίληψη πως επικοινωνεί υπογείως με τα βασιλικά ανάκτορα.

Καταφύγιο Επτανήσων και Πιπίνου στην Κυψέλη

Στην πολυκατοικία των οδών Πιπίνου και Επτανήσων στην Κυψέλη, που χτίστηκε το 1938 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Λεωνίδα Μπόνη για την οικογένεια του εφοπλιστή Βούλγαρη. Υπάρχει ένα ευρύχωρο υπόγειο καταφύγιο που μπορεί να φιλοξενήσει 63 άτομα και αποτελείται από μία κεντρική αίθουσα, δύο τουαλέτες, μία κουζίνα, ένα πλυσταριό και δύο μικρότερους βοηθητικούς χώρους.

Τα καταφύγια Βούλας – Γλυφάδας

Στα υπόγεια των εγκαταστάσεων του ΠΙΚΠΑ στη Βούλα υπάρχει καταφύγιο σε πάρα πολύ καλή κατάσταση, Διαθέτει διπλή είσοδο (και διπλή έξοδο) προς τους υπόγειους θαλάμους και διαδρόμους, οκτώ δωμάτια και δύο τουλάχιστον φωλιές για πολυβόλα. Τα τοιχώματα είναι κατασκευασμένα από λιθοδομή (πέτρα), ενώ η αψιδωτή (καμπυλωτή) οροφή από σκυρόδεμα (μπετόν). Κοντά στην έξοδο υπάρχει εγκατάσταση μιας τριπλής ανοικτής δεξαμενής νερού, υπάρχει πεπαλαιωμένη ηλεκτρική εγκατάσταση και ίχνη υδραυλικής εγκατάστασης.

Στην ίδια ευρύτερη περιοχή αλλά μέσα στα όρια της Γλυφάδας, υπάρχει ένα ακόμη (δίδυμο) καταφύγιο της εποχής του 1940. Το καταφύγιο της Γλυφάδας είναι σχεδόν πανομοιότυπο με αυτό της Βούλας, λίγο όμως μεγαλύτερο και εντελώς εγκαταλειμμένο και αφρόντιστο.

Το υπόγειο καταφύγιο του λόφου «Οχυρού» της Ραφήνας

Η ιστορία του οχυρού και του υπόγειου καταφυγίου της Ραφήνας ξεκινά την πρώτη Μαΐου του 1941 με την είσοδο των Γερμανών στην περιοχή, οι οποίοι κατασκεύασαν οχυρωματικά έργα για την επίβλεψη του παρακείμενου λιμένα στο λόφο Παναγίτσα που βρίσκεται νοτιοδυτικά από το κέντρο της πόλης της Ραφήνας και αποτελεί φυσική προέκταση των νοτιοανατολικών παρυφών του Πεντελικού όρους. Σήμερα καλύπτεται από πευκόφυτο δάσος που ονομάζεται Δάσος Οχυρό.

Για την ακρίβεια, πάνω στο λόφο δημιουργήθηκαν ανοικτές θέσεις πυροβόλων, αποθήκες, δεξαμενές, ορύγματα, καταλύματα και υπόγειες στοές. Παρόλο που κατασκευάστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του ’40, οι σήραγγες και οι αίθουσες διατηρούνται σε εξαιρετικά καλή κατάσταση.

Την εποχή του Μεταξά που άρχισαν να κατασκευάζονται τα καταφύγια (τέλη δεκαετίας του 1930), ανακατασκευάστηκε και το συγκεκριμένο, μέρος των στοών του οποίου σήμερα είναι επενδυμένες από οπλισμένο σκυρόδεμα και διαθέτουν παλαιές εγκαταστάσεις φωτισμού και ύδρευσης. Υπάρχει μια μικρή μεταλλική υδατοδεξαμενή, που συνδέεται με ένα σωλήνα τροφοδοσίας, κι έναν άλλο που καταλήγει σε μια βρύση. Επίσης, παλαιές εγκαταστάσεις ηλεκτροδότησης στα τσιμεντένια τοιχώματα.

Το διώροφο εγκαταλειμμένο καταφύγιο της Καστέλας

Kαταφύγιο, κρυμμένο στο κέντρο της Καστέλας, που φαίνεται να έχει κατασκευαστεί την εποχή του Μεταξά. Η ιδιαιτερότητά του είναι η εξής: είναι ισόγειο διώροφο, αλλά και υπόγειο ταυτόχρονα, έχοντας κατασκευαστεί στα πρανή ενός υψώματος. Το συγκεκριμένο καταφύγιο καλύπτει σχετικά μικρή επιφάνεια (γι’ αυτό και διώροφο) αλλά διαθέτει υδραυλικές εγκαταστάσεις και ρεύμα (βρύσες, τουαλέτες, φωτισμός), που βρίσκονται σε πολύ κακή όμως κατάσταση σήμερα, ερειπωμένα και κατεστραμμένα.Σκάλες συνδέουν τα δύο κύρια επίπεδα μεταξύ τους, αλλά και άλλους συγκεκριμένης σημασίας χώρους του επάνω ορόφου, που βρίσκονται λίγο ψηλότερα (WC, δεξαμενή νερού).

Το υπόγειο πολεμικό καταφύγιο του Προφήτη Ηλία

Ένα άλλο υπόγειο πολεμικό καταφύγιο που κατασκευάστηκε για τις ανάγκες του Β΄ παγκοσμίου βρίσκεται στον λόφο του Προφήτη Ηλία. Είναι ένα μικρό αντιαεροπορικό καταφύγιο, χωρίς ιδιαίτερα μεγάλους χώρους, αφού στην ίδια περιοχή υπάρχει και το προηγούμενο της Καστέλας, με το οποίο μοιάζουν κατασκευαστικά (όχι αρχιτεκτονικά), αλλά αυτό εδώ δεν διατηρεί τις εγκαταστάσεις του (υδραυλικά, ηλεκτρικά κλπ.). Τα τοιχώματα των στοών του είναι λιθόκτιστα και η οροφή τους τοξωτή από μπετόν. Στους υπόγειους διαδρόμους καταλήγουν περίπου 50 σκαλοπάτια, που οδηγούν γύρω στα 10-12 μέτρα κάτω από την επιφάνεια.

Καταφύγια πολέμου στην Θεσσαλονίκη

Αναδρομή στα καταφύγια των Ναζί

Κομμάτια της ιστορίας, αποτελούν τα καταφύγια των κατακτητών Ναζί που χτίστηκαν κατά τη διάρκεια της γερμανικής κυριαρχίας στην πόλη της Θεσσαλονίκης, από το 1941 μέχρι το 1944.

Στην οδό Εθνικής Αμύνης, στα έγκατα του Γενικού Νοσοκομείου «Γ. Γεννηματάς» βρίσκεται ένα μυστικό καταφύγιο των Ναζί, η ιστορία του οποίου ξεκινά το 1942, όταν οι Γερμανοί επέταξαν το οίκημα και έσκαψαν κάτω από αυτό με σκοπό να δημιουργήσουν χειρουργεία και μονάδες νοσηλείας των στρατιωτών τους, προστατευμένοι από ενδεχόμενες απειλές.

Χτισμένο από μπετόν και πλέγματα σιδήρου αποτελεί μία γερή κατασκευή με αντοχή στο χρόνο. Διαθέτει μια κύρια είσοδο και τρεις εξόδους κινδύνου, σημεία εξαερισμού, τουαλέτες, αλλά και δίκτυο παροχής ρεύματος. Σήμερα, το νοσοκομείο χρησιμοποιεί το συγκεκριμένο υπόγειο τμήμα του νοσοκομείου ως χώρο φύλαξης του αρχείου.

Το ιστορικό καταφύγιο του «Ανατόλια»

Λίγα χιλιόμετρα έξω από το κέντρο της Θεσσαλονίκης εντοπίζεται ένα ακόμη ιστορικό σημείο – καταφύγιο, αυτό στο αμερικανικό Κολλέγιο Ανατόλια. Είκοσι μέτρα κάτω από το ισόγειο τμήμα του κολλεγίου που οι Ναζί χρησιμοποιούσαν ως στρατηγείο τους, κατασκεύασαν δύο διακλαδωμένα τούνελ που οδηγούν σε διαφορετικούς χώρους.

Κατεβαίνοντας 60 σκαλοπάτια από ένα διάδρομο πλάτους ενός μόνο μέτρου και ύψους μόλις 1,80 μέτρα ξεκινά η πορεία προς τους ενδότερους χώρους της υπόγειας κατασκευής, η οποία κατέληγε σε ένα καταφύγιο συνολικής επιφάνειας 55 τ.μ., διαιρεμένο σε δύο χώρους που σφραγίζονταν με δύο τεράστιες μεταλλικές πόρτες. Εκτιμάται ότι σε αυτά τα «δωμάτια» οι Γερμανοί αξιωματούχοι έκρυβαν τους οικείους τους σε περίπτωση βομβαρδισμών.

Το εν λόγω καταφύγιο διατηρείται μέχρι και σήμερα για την ιστορική του αξία και μόνο, χωρίς να είναι λειτουργικό σε μια πιθανή περίπτωση έκτακτης ανάγκης.

Η σύγχρονη ασπίδα

Με ελβετική τεχνογνωσία και υπερσύγχρονο εξοπλισμό, το νοσοκομείο – πυρηνικό καταφύγιο στο υπόγειο του 424 Γενικού Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης είναι έτοιμο μπροστά σε κάθε σύγχρονη απειλή ενός πυρηνικού ή βιοχημικού πολέμου.

Διαμορφωμένο σε σχήμα «Π» στο δεύτερο υπόγειο του νοσοκομείου διαθέτει εσωτερική θωράκιση αποκλειστικά από σκυρόδεμα. Το 2014, στα πλαίσια διεθνούς ημερίδας πυρηνικής ιατρικής, ο ταγματάρχης Υ.Ι. και πυρηνικός γιατρός στο 424 ΓΣΝ, Γιώργος Σακαγιάννης, ανέφερε ότι το καταφύγιο είναι με τέτοιο τρόπο δομημένο επιτρέποντας την έξοδο και όχι την είσοδο. Αποτέλεσμα αυτού, να ελέγχεται η υπερπίεση όπου κρίνεται αναγκαία μέσα στο καταφύγιο σε περίπτωση πυρηνικού πολέμου και να αποφεύγεται η είσοδος βλαβερών σωματιδίων.

Πρόκειται για ένα νοσοκομείο απόλυτης ασφάλειας όταν οι συνθήκες δεν επιτρέπουν τη λειτουργία του υπέργειου νοσοκομειακού χώρου. Σύμφωνα με πληροφορίες, διαθέτει οκτώ χειρουργεία, χώρους αποστείρωσης, κουζίνες, τραπεζαρίες, δεξαμενές νερού και πετρελαίου, καθώς και παροχή ρεύματος ικανή να τροφοδοτεί το καταφύγιο για αρκετές ημέρες.

 

• καταφύγια
• καταφύγια πολέμου
• Ρωσία
• Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος