Δημοσίευση: ’
Τα τραγικά αποτελέσματα μιας μακράς παράδοσης – Όταν οι μεγάλες δυνάμεις κλείνουν συμφωνίες εξ ονόματος μικρότερων χωρών
Η ιστορία της Ευρώπης είναι γεμάτη από στιγμές όπου το μέλλον ολόκληρων λαών κρίθηκε σε κλειστά δωμάτια, μακριά από τις κοινωνίες που θα πλήρωναν το τίμημα.
Η ιστορία της Ευρώπης είναι γεμάτη από στιγμές όπου το μέλλον ολόκληρων λαών κρίθηκε σε κλειστά δωμάτια, μακριά από τις κοινωνίες που θα πλήρωναν το τίμημα.
Η ιστορία της Ευρώπης είναι γεμάτη από στιγμές όπου το μέλλον ολόκληρων λαών κρίθηκε σε κλειστά δωμάτια, μακριά από τις κοινωνίες που θα πλήρωναν το τίμημα. Από το Σύμφωνο Μολότοφ–Ρίμπεντροπμέχρι τη Γιάλτα, οι «μεγάλοι» σχεδίαζαν χάρτες, αντάλλασσαν σφαίρες επιρροής, υπέγραφαν «ειρήνη» – και οι μικρές χώρες μετατρέπονταν σε ζώνες θυσίας.
Σήμερα, το σχέδιο 28 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία αναζωπυρώνει ακριβώς αυτόν τον ιστορικό εφιάλτη.
Από το Μολότοφ–Ρίμπεντροπ στη Γιάλτα: η λογική του «πάνω από τα κεφάλια σας»
Το 1939, η ναζιστική Γερμανία και η Σοβιετική Ένωση υπέγραψαν το Σύμφωνο Μολότοφ–Ρίμπεντροπ. Πίσω από τις κλασικές αναφορές στη «μη επίθεση» κρύβονταν μυστικά πρωτόκολλα: η Πολωνία, οι Βαλτικές χώρες και μεγάλο μέρος της Ανατολικής Ευρώπης μοιράστηκαν σαν να ήταν πιόνια σε σκακιέρα. Το αποτέλεσμα ήταν η έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και η βίαιη συντριβή κρατών που κανείς δεν ρώτησε.
Λίγα χρόνια αργότερα, στη Γιάλτα, οι νικητές του πολέμου συναντήθηκαν για να ορίσουν τη μεταπολεμική τάξη. Η Δυτική και η Ανατολική Ευρώπη χαράχθηκαν ξανά, καθορίζοντας για δεκαετίες το πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου. Για εκατομμύρια ανθρώπους στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, η «ειρήνη» της Γιάλτας σήμαινε στην πράξη νέες μορφές εξάρτησης, περιορισμένη κυριαρχία, καθεστώτα που δεν διάλεξαν ποτέ.
Το μοτίβο ήταν σταθερό: μεγάλες δυνάμεις που διαπραγματεύονταν «στα χαρτιά» τη μοίρα μικρότερων χωρών, με το επιχείρημα ότι έτσι εξασφαλίζεται η «σταθερότητα».
Το «σύμφωνο Γουίτκοφ–Ντμίτριεφ»: ένα déjà vu για την Ουκρανία
Το προτεινόμενο σχέδιο 28 σημείων για την Ουκρανία – προϊόν διαπραγματεύσεων ανάμεσα σε Αμερικανούς και Ρώσους αξιωματούχους, με πρωταγωνιστικό ρόλο του Αμερικανού Στιβ Γουίτκοφ και του Ρώσου Κίριλ Ντμίτριεφ – μοιάζει ανησυχητικά με συνέχεια αυτής της παράδοσης.
Η Ουκρανία καλείται ουσιαστικά να επιλέξει ανάμεσα σε δύο εφιάλτες:
- να χάσει την αμερικανική υποστήριξη, με ό,τι αυτό σημαίνει για όπλα, πληροφορίες και οικονομική βοήθεια,
ή - να αποδεχθεί μια συμφωνία που ενσωματώνει ρωσικές απαιτήσεις, παγώνει την κατοχή εδαφών και περιορίζει τη μελλοντική της αμυντική ισχύ.
Η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ («θα πρέπει να το δεχθεί και να του αρέσει») ενισχύει την εικόνα ενός ειρηνευτικού τελεσίγραφου, όχι μιας ισότιμης διαπραγμάτευσης. Το μήνυμα είναι σαφές: αν δεν υπογράψετε, κινδυνεύετε να μείνετε μόνοι.
Αυτό δεν είναι απλώς διαπραγματευτική πίεση. Είναι η αναβίωση της λογικής:
«Εμείς αποφασίζουμε, εσείς προσαρμόζεστε».
Οι πραγματικές απώλειες πέρα από τα σύνορα της Ουκρανίας
Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο την Ουκρανία. Αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και τη σχέση της Ευρώπης με τις ΗΠΑ.
- Αν η Ουάσινγκτον εμφανιστεί πρόθυμη να «ανταμείψει» την επιθετικότητα της Μόσχας με εδαφικά και πολιτικά ανταλλάγματα, στέλνει σήμα ότι η χρήση βίας μπορεί να αποδώσει.
- Αν περιοριστεί μόνιμα η ισχύς των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, η χώρα κινδυνεύει να μετατραπεί σε γκρι ζώνη, μόνιμα ευάλωτη σε νέες πιέσεις και εκβιασμούς.
- Αν η Ουκρανία «αφεθεί» στους Ευρωπαίους, χωρίς ξεκάθαρη δέσμευση των ΗΠΑ, τότε το ΝΑΤΟπαύει να είναι αυτό που γνωρίζαμε τα τελευταία 80 χρόνια: μια αδιαπραγμάτευτη εγγύηση συλλογικής ασφάλειας.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται πως το σχέδιο ανοίγει τον δρόμο σε ένα νέο μοντέλο συμφωνιών «δύο μεγάλων» πάνω από τα κεφάλια των υπόλοιπων. Ένα μοντέλο όπου οι μικρές και μεσαίες χώρες καλούνται να προσαρμοστούν σε «πραγματικότητες» που διαμορφώνονται ερήμην τους.
Η παγίδα της «ρεαλιστικής λύσης»
Κάθε φορά που μια μεγάλη δύναμη προωθεί ένα τέτοιο σχέδιο, το περιγράφει ως «ρεαλιστικό», «ισορροπημένο», «ώριμο». Το ίδιο συνέβη στη Γιάλτα, το ίδιο σε δεκάδες άλλες διασκέψεις κορυφής. Η επιχειρηματολογία είναι γνώριμη:
- «Ο πόλεμος δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον».
- «Πρέπει να σκεφτούμε τη σταθερότητα».
- «Καλύτερα μια δύσκολη ειρήνη παρά ένας ατελείωτος πόλεμος».
Όμως ο «ρεαλισμός» των μεγάλων δυνάμεων συχνά σημαίνει πολύ διαφορετικό πράγμα για όσους ζουν στην πρώτη γραμμή. Για την Ουκρανία, η αποδοχή μιας συμφωνίας που παγιώνει την απώλεια εδαφών και αφήνει θολές εγγυήσεις ασφαλείας δεν είναι «ρεαλισμός». Είναι ο κίνδυνος να βρεθεί σε μια μόνιμη ενδιάμεση κατάσταση, χωρίς πόλεμο μεν, αλλά χωρίς πραγματική ειρήνη, υπό τη σκιά της επόμενης ρωσικής κίνησης.
Η Ευρώπη στο σταυροδρόμι
Η στάση των Ευρωπαίων είναι κρίσιμη. Αν αποδεχθούν σιωπηλά ένα σχέδιο που διαμορφώθηκε χωρίς τη δική τους ουσιαστική συμμετοχή, υπονομεύουν οι ίδιοι την πολιτική τους αυτονομία. Αν όμως το αμφισβητήσουν ανοιχτά, θα πρέπει να αναλάβουν και το βάρος αυτού που διακηρύσσουν:
ότι η ασφάλεια της Ουκρανίας – άρα και της Ευρώπης – είναι δική τους ευθύνη.
Αυτό σημαίνει:
- περισσότερη στρατιωτική βοήθεια,
- σοβαρή επένδυση σε αμυντικές δυνατότητες και πληροφορίες,
- πολιτική βούληση να αντιμετωπιστεί η Ρωσία όχι ως «αναγκαίος συνομιλητής», αλλά ως δύναμη που έχει παραβιάσει κατάφωρα το διεθνές δίκαιο.
Για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν θα είναι υποκείμενο ή αντικείμενο στη δική της ήπειρο.
Το μάθημα της ιστορίας – και το ερώτημα του σήμερα
Η Άνν Άπλμπαουμ έγραψε ότι το «σύμφωνο Γουίτκοφ–Ντμίτριεφ» – αν ποτέ εφαρμοστεί – θα σταθεί δίπλα στο Μολότοφ–Ρίμπεντροπ και τη Γιάλτα ως ένα ακόμη παράδειγμα συμφωνίας που καθορίζει το μέλλον μικρότερων χωρών χωρίς τη δική τους πραγματική συναίνεση.
Το τραγικό στοιχείο αυτής της μακράς παράδοσης είναι ότι οι συνέπειες δεν περιορίζονται ποτέ στα σύνορα των «μικρών». Η αποσταθεροποίηση, οι νέοι κύκλοι βίας, τα κύματα προσφύγων, η απονομιμοποίηση του διεθνούς δικαίου – όλα επιστρέφουν, αργά ή γρήγορα, και στις πρωτεύουσες που υπέγραψαν τις συμφωνίες.
Το ερώτημα σήμερα δεν είναι μόνο τι θα πράξει ο Ζελένσκι απέναντι στο τελεσίγραφο Τραμπ. Είναι τι θα αποφασίσει η Ευρώπη απέναντι σε μια συμφωνία που διαμορφώνεται στο όνομά της, χωρίς αυτήν – και εις βάρος μιας χώρας που έχει πληρώσει το μεγαλύτερο τίμημα στην ήπειρο μέσα στον 21ο αιώνα.
Γιατί κάθε φορά που οι μεγάλες δυνάμεις κλείνουν συμφωνίες εξ ονόματος μικρότερων χωρών, η ιστορία μας θυμίζει το ίδιο πράγμα:
ότι το κόστος αυτών των «ρεαλιστικών λύσεων» είναι σχεδόν πάντα τραγικό – και σπάνια το πληρώνουν εκείνοι που τις υπέγραψαν.
ολες οι ειδησεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο Newpost.gr