Τεχνητή νοημοσύνη και πόλεμος: Πώς τα deepfakes αλλάζουν τις συγκρούσεις και θολώνουν την πραγματικότητα

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει με ταχύτητα τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται, μεταδίδονται και γίνονται αντιληπτοί οι σύγχρονοι πόλεμοι. Από την επιλογή στόχων και την επιτάχυνση στρατιωτικών επιθέσεων έως τη μαζική παραγωγή deepfakes και ψευδών εικόνων, η AI έχει μετατραπεί σε κρίσιμο παράγοντα τόσο στο πεδίο της μάχης όσο και στο πεδίο της πληροφορίας.

Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης σύγκρουσης ΗΠΑ – Ισραήλ – Ιράν, η τεχνητή νοημοσύνη φέρεται να χρησιμοποιήθηκε για τον εντοπισμό και την προσβολή στόχων, την επιτάχυνση επιχειρήσεων και την παροχή συστάσεων για οπλικά συστήματα. Την ίδια ώρα, μακριά από τα μέτωπα, η AI αξιοποιήθηκε για τη δημιουργία και διάδοση παραπληροφόρησης, μπερδεύοντας την κοινή γνώμη και καθιστώντας δυσκολότερη την κατανόηση της πραγματικής εικόνας στο πεδίο.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πλημμύρισαν με AI-generated περιεχόμενο που παρουσιαζόταν ως αυθεντικό πολεμικό υλικό. Ανάμεσα στα παραδείγματα που διακινήθηκαν ήταν ψεύτικες εικόνες ή βίντεο που έδειχναν δήθεν το Burj Khalifa να φλέγεται ή να καταρρέει, καθώς και κατασκευασμένες σκηνές με πυραύλους να πλήττουν δρόμους στο Τελ Αβίβ. Οργανισμοί επαλήθευσης έχουν ήδη καταρρίψει τέτοιο περιεχόμενο ως ψευδές ή προϊόν τεχνητής νοημοσύνης.

Τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να σας κάνουν πιο ηλίθιους

Η Ρέιτσελ Άνταμς, ιδρύτρια και CEO του Global Center on AI Governance, προειδοποιεί ότι η παραπληροφόρηση σε συνθήκες πολέμου δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα δημόσιας συζήτησης. Μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις ζωής και θανάτου, από το πού θα αναζητήσουν καταφύγιο οι άμαχοι έως το πώς θα διανεμηθεί ανθρωπιστική βοήθεια.

Σύμφωνα με την ίδια, το πρώτο στοιχείο που προκαλεί ανησυχία είναι ο τεράστιος όγκος ψευδών ή παραπλανητικών εικόνων και πληροφοριών που κυκλοφορούν σε περιόδους σύγκρουσης. Δεν πρόκειται πάντα για κλασικά deepfakes. Συχνά, παλαιότερο υλικό από άλλες συγκρούσεις επανακυκλοφορεί με νέα, ψευδή περιγραφή και παρουσιάζεται ως πρόσφατο.

Ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι και η συναισθηματική χειραγώγηση που επιχειρείται μέσα από τέτοιο περιεχόμενο. Τα βίντεο και οι εικόνες δεν στοχεύουν μόνο στην εξαπάτηση, αλλά και στην πρόκληση φόβου, θριάμβου, οργής ή αίσθησης αδυναμίας. Με αυτόν τον τρόπο, η AI δεν διαστρεβλώνει απλώς την πληροφορία, αλλά επηρεάζει και την ψυχολογία των κοινωνιών που παρακολουθούν τον πόλεμο.

Η διάσταση αυτή γίνεται ακόμη πιο σοβαρή για τους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα στις εμπόλεμες ζώνες. Αν κυκλοφορεί ψευδής πληροφορία για το πού υπάρχει ασφαλές καταφύγιο, πού διανέμεται βοήθεια ή ποια περιοχή έχει πληγεί, οι συνέπειες μπορεί να είναι άμεσες και τραγικές.

Η Ρέιτσελ Άνταμς συνδέει το φαινόμενο και με τις παγκόσμιες ανισότητες. Στον Παγκόσμιο Νότο, πολλές χώρες διαθέτουν ασθενέστερα μιντιακά οικοσυστήματα, νεότερους δημοκρατικούς θεσμούς και ιστορική εμπειρία εξωτερικού ελέγχου των αφηγήσεων. Σε αυτό το περιβάλλον, η AI μπορεί να ενισχύσει παλιές μορφές πληροφοριακής ανισότητας, επιτρέποντας σε ισχυρότερους δρώντες να επιβάλουν τη δική τους εκδοχή της αλήθειας.

Το ερώτημα, όπως σημειώνει, είναι βαθιά πολιτικό: ποιος ορίζει την αλήθεια σε καιρό πολέμου, ποιες φωνές θεωρούνται αξιόπιστες και ποιες πραγματικότητες αγνοούνται. Όταν η αλήθεια γίνεται αβέβαιη και αμφισβητήσιμη, εκείνοι που διαθέτουν μεγαλύτερη θεσμική ισχύ —κράτη, στρατοί, πλατφόρμες και ισχυρές εταιρείες— βρίσκονται σε καλύτερη θέση να επιβάλουν το δικό τους αφήγημα.

Η ευθύνη, σύμφωνα με την ίδια, δεν βαραίνει μόνο τους χρήστες που αναπαράγουν περιεχόμενο. Οι πλατφόρμες έχουν ευθύνη να μη βγάζουν κέρδος από την ιογενή διάδοση παραπληροφόρησης, ενώ οι εταιρείες που αναπτύσσουν ισχυρά μοντέλα AI οφείλουν να ενσωματώνουν μηχανισμούς ιχνηλασιμότητας, ώστε να μπορεί να διαπιστωθεί πού και πώς δημιουργήθηκε ένα περιεχόμενο.

Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι οι μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έχουν επενδύσει δυσανάλογα λιγότερους πόρους σε content moderation εκτός ΗΠΑ. Σε περιοχές με περισσότερες γλώσσες, διαλέκτους και πολιτισμικά συμφραζόμενα, τα αυτοματοποιημένα συστήματα αφαίρεσης περιεχομένου συχνά δεν είναι αρκετά ακριβή, ενώ η ανθρώπινη εποπτεία παραμένει ανεπαρκής.

Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για το αν πρέπει να περιοριστεί η πρόσβαση στα πιο ισχυρά δυτικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης είναι περίπλοκη. Η Άνταμς προειδοποιεί ότι η ανάθεση του ρόλου του «φύλακα της αλήθειας» σε λίγες μεγάλες εταιρείες της Silicon Valley είναι προβληματική. Για πολλές χώρες της Αφρικής και του Παγκόσμιου Νότου, η πρόσβαση σε open-source τεχνολογίες είναι κρίσιμη για τη μείωση του κόστους, την τοπική καινοτομία και την τεχνολογική κυριαρχία.

Για τους πολίτες, η προστασία απέναντι στα AI deepfakes απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή στην πηγή, στο πλαίσιο και στην επαληθευσιμότητα του περιεχομένου. Η Άνταμς τονίζει ότι δεν αρκεί να βασίζεται κανείς σε εργαλεία που υπόσχονται να εντοπίσουν αν κάτι είναι AI-generated, καθώς ούτε αυτά είναι πάντα αξιόπιστα.

Οι χρήστες πρέπει να εξετάζουν αν ένα βίντεο ή μια εικόνα περιλαμβάνει συγκεκριμένο ισχυρισμό που μπορεί να επαληθευτεί: τόπο, ημερομηνία, κτίριο, τοπόσημο ή άλλο αναγνωρίσιμο στοιχείο. Ύποπτα σημάδια μπορεί να είναι το ασυνεπές κείμενο, περίεργα εμβλήματα, αφύσικοι φωτισμοί και αντανακλάσεις ή παράξενες κινήσεις στα άκρα του κάδρου.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στα screenshots, ειδικά όταν παρουσιάζονται ως «επίσημες ανακοινώσεις». Είναι εύκολο να αλλοιωθούν, δύσκολα ιχνηλατούνται και συχνά κυκλοφορούν χωρίς σαφή προέλευση. Εξίσου ύποπτο είναι το περιεχόμενο με υπερβολικά θεατρικό ήχο, δραματική μουσική και έντονη συναισθηματική φόρτιση, καθώς μπορεί να έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να χειραγωγήσει.

Η επέλαση της AI στον πόλεμο δείχνει ότι οι μελλοντικές συγκρούσεις δεν θα κρίνονται μόνο από όπλα, στρατούς και διπλωματία, αλλά και από το ποιος μπορεί να ελέγξει την αντίληψη της πραγματικότητας. Σε έναν κόσμο όπου οι εικόνες παράγονται μαζικά, τα ψεύδη διαδίδονται ταχύτερα από τις διαψεύσεις και η εμπιστοσύνη στα μέσα ενημέρωσης δοκιμάζεται, η μάχη για την αλήθεια γίνεται πλέον κομμάτι της ίδιας της πολεμικής σύγκρουσης.

• deepfakes
• Τεχνητή Νοημοσύνη