Τελεσίγραφο προς την Τεχεράνη: Οι όροι Τραμπ και το σενάριο στρατιωτικής κλιμάκωσης

Σε ιδιαίτερα σκληρούς τόνους επανήλθε την Τετάρτη ο Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο άμεσης στρατιωτικής επίθεσης, εφόσον η Τεχεράνη δεν αποδεχθεί ένα πακέτο όρων που έχει θέσει η κυβέρνηση των ΗΠΑ. Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε για ενέργειες που θα γίνουν «με ταχύτητα και βία», την ώρα που ισχυρές αμερικανικές ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις αναπτύσσονται στην ευρύτερη περιοχή.

Η νέα αυτή απειλή έρχεται μόλις οκτώ μήνες μετά την προηγούμενη επίθεση αμερικανικών δυνάμεων, με το αεροπλανοφόρο Abraham Lincoln και συνοδευτικά πολεμικά πλοία, βομβαρδιστικά και μαχητικά αεροσκάφη να βρίσκονται πλέον σε απόσταση επιχειρησιακής εμβέλειας από το Ιράν. Ο Τραμπ δεν μπήκε σε λεπτομέρειες για τη συμφωνία που ζητά, περιορίστηκε όμως να μιλήσει για μια «τεράστια αρμάδα» που κινείται προς την περιοχή και για την ανάγκη η Τεχεράνη να «καθίσει στο τραπέζι». Σύμφωνα, ωστόσο, με αξιωματούχους των ΗΠΑ και της Ευρώπης που επικαλούνται οι New York Times, οι αμερικανικές απαιτήσεις συνοψίζονται σε τρία βασικά σημεία:

-πλήρης και μόνιμη διακοπή του εμπλουτισμού ουρανίου, καθώς και εγκατάλειψη των υφιστάμενων αποθεμάτων,

-δραστικός περιορισμός τόσο της εμβέλειας όσο και του αριθμού των βαλλιστικών πυραύλων,

-τερματισμός κάθε στήριξης προς ένοπλες οργανώσεις που δρουν ως σύμμαχοι του Ιράν στη Μέση Ανατολή, όπως η Χάμας, η Χεζμπολάχ και οι Χούτι στην Υεμένη.

Η αμερικανική εφημερίδα επισημαίνει πάντως ότι από τη λίστα των απαιτήσεων απουσιάζει κάθε αναφορά στην προστασία των Ιρανών διαδηλωτών, παρά τις παλαιότερες δεσμεύσεις του Τραμπ στα κοινωνικά δίκτυα ότι θα σταθεί στο πλευρό τους.

Πώς ερμηνεύονται οι τρεις όροι

Πυρηνικό πρόγραμμα: Η απαίτηση για πλήρη εγκατάλειψη του εμπλουτισμού ουρανίου θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη στον έλεγχο. Υπενθυμίζεται ότι στη συμφωνία του 2015, επί προεδρίας Ομπάμα, το Ιράν είχε απομακρύνει το 97% των αποθεμάτων του. Παρά τις ζημιές σε βασικές εγκαταστάσεις όπως το Νατάνζ και το Φόρντο, ειδικοί εκτιμούν ότι ο εμπλουτισμός θα μπορούσε θεωρητικά να συνεχιστεί σε μικρές, κρυφές μονάδες. Προς το παρόν, σύμφωνα με δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Τεχεράνη έχει ανακτήσει ουράνιο υψηλού βαθμού καθαρότητας που είχε θαφτεί για λόγους ασφαλείας.

Βαλλιστικοί πύραυλοι: Ο περιορισμός των πυραύλων θα αποδυνάμωνε σοβαρά την αποτρεπτική ικανότητα του Ιράν, ειδικά έναντι του Ισραήλ. Πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα μέσα πίεσης που διαθέτει η Τεχεράνη, τη στιγμή που ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει για νέα πλήγματα αν το Ιράν επιχειρήσει επανεξοπλισμό.

Περιφερειακές συμμαχίες: Η διακοπή στήριξης προς φιλοϊρανικές οργανώσεις θεωρείται το πιο «εφικτό» αίτημα. Η ιρανική οικονομία βρίσκεται σε βαθιά κρίση, το νόμισμα καταρρέει και οι πόροι για εξωτερικές παρεμβάσεις είναι πλέον περιορισμένοι, ενώ οι σύμμαχοι της Τεχεράνης έχουν δεχθεί σφοδρά πλήγματα από το Ισραήλ.

Το «μοντέλο Βενεζουέλας» και οι αμερικανικές προθέσεις

Κατά τους New York Times, ο Τραμπ φαίνεται να αντλεί αυτοπεποίθηση από τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα, υιοθετώντας ρητορική που παραπέμπει σε στρατηγική «αποκεφαλισμού» της ιρανικής ηγεσίας και εκφοβισμού τόσο της κυβέρνησης όσο και των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο υποστήριξε ενώπιον του Κογκρέσου ότι η ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας είναι κυρίως αμυντική, καθώς δεκάδες χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες στην περιοχή βρίσκονται εντός εμβέλειας ιρανικών drones και πυραύλων. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο προληπτικών ενεργειών, τονίζοντας όμως ότι κανείς δεν γνωρίζει τι θα ακολουθήσει σε περίπτωση κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος: «Δεν υπάρχει εύκολη απάντηση για την επόμενη μέρα», παραδέχθηκε.

• Ιράν
• Ντόναλντ Τραμπ