Τέλος το χαρτί υγείας… Επιστροφή στη φύση

Στο Meru, μια πόλη στην ανατολική Κένυα, ένα πλούσιο, φυλλώδες φυτό αιωρείται στο τοπίο. Ο Benjamin Mutembei, κάτοικος της Meru, καλλιεργεί το φυτό Plectranthus barbatus -όχι για τροφή, αλλά για να το χρησιμοποιήσει ως χαρτί τουαλέτας. Ξεκίνησε να καλλιεργεί το φυτό το 1985. «Έμαθα γι’ αυτό από τον παππού μου και από τότε το χρησιμοποιώ. Είναι μαλακό και έχει ωραία μυρωδιά», λέει.

Το Plectranthus barbatus είναι ένα φυλλώδες φυτό που μπορεί να φτάσει σε ύψος τα 2 μέτρα. Τα φύλλα του έχουν περίπου το μέγεθος ενός βιομηχανικού τετραγώνου χαρτιού τουαλέτας και εκπέμπουν ένα άρωμα μέντας και λεμονιού.

Καλυμμένα με μικροσκοπικές τρίχες, τα φύλλα έχουν μαλακή υφή. Το φυτό αυτό ευδοκιμεί σε ζεστές τροπικές θερμοκρασίες και μερικό ηλιακό φως και καλλιεργείται ευρέως σε όλη την Αφρική, όπου μερικές φορές χρησιμοποιείται για την οριοθέτηση των ορίων των ιδιοκτησιών.

«Αυτός είναι ένας αφρικανικός ιστός εδώ και πολύ καιρό και όλοι στο νοικοκυριό μου χρησιμοποιούν το φυτό. Αγοράζω σύγχρονα ρολά τουαλέτας μόνο όταν έχουν μαδηθεί όλα τα φύλλα», λέει ο Mutembei.

Το φυτό Plectranthus barbatus παρείχε στη Mutembei μια οικονομικά αποδοτική εναλλακτική λύση για την αγορά χαρτιού τουαλέτας στην Κένυα. Όπως και πολλά άλλα εμπορεύματα, η τιμή του χαρτιού τουαλέτας έχει αυξηθεί σε όλη την Αφρική, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους των εισαγόμενων πρώτων υλών, όπως ο ξυλοπολτός, ο οποίος είναι απαραίτητος για την παραγωγή του ρολού τουαλέτας.

Το κόστος των πρώτων υλών αποτελεί πλέον το 75-80% του τελικού κόστους των προϊόντων χαρτιού υγείας στην Κένυα, σύμφωνα με την Ένωση Κατασκευαστών της Κένυας.

Το χαρτί τουαλέτας που παράγεται από παρθένο ξυλοπολτό κυριαρχεί σήμερα στην παγκόσμια βιομηχανία. «Το τυπικό χαρτί τουαλέτας αποτελείται κατά 70-80% από σκληρό ξύλο κοντών ινών και κατά 20-30% από σκληρό ξύλο μακρών ινών», λέει ο Ronalds Gonzalez, καθηγητής στο Τμήμα Δασικών Βιοϋλικών του Κρατικού Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας.

Σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας συμβούλων περιβαλλοντικών επιπτώσεων Edge, περίπου ένα εκατομμύριο δέντρα κόβονται παγκοσμίως κάθε χρόνο για την παραγωγή χαρτιού υγείας.

Η βιομηχανία χαρτοπολτού και χαρτιού είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής παρθένου ξύλου στον κόσμο, χρησιμοποιώντας περίπου το 35% των υλοτομημένων δέντρων για την παραγωγή χαρτιού.

Αυτό οδηγεί στην αποψίλωση των δασών, την απώλεια της βιοποικιλότητας, τη διάβρωση του εδάφους, την εξαφάνιση ειδών και την εκτεταμένη διατάραξη των οικοσυστημάτων, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Ethical Consumer για το «ηθικό» χαρτί υγείας.

Ο Martin Odhiambo, βοτανολόγος στο Εθνικό Μουσείο της Κένυας που ειδικεύεται στα παραδοσιακά φυτά, πιστεύει ότι η λύση για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της κοπής δέντρων για χαρτί υγείας μπορεί να είναι ήδη εδώ.

«Το Plectranthus barbatus είναι το αφρικανικό χαρτί τουαλέτας. Πολλοί νέοι σήμερα δεν γνωρίζουν αυτό το φυτό, αλλά έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει μια φιλική προς το περιβάλλον εναλλακτική λύση για το χαρτί υγείας», λέει.

Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία για το πόσοι ακριβώς άνθρωποι χρησιμοποιούν το φυτό ως χαρτί υγείας στην Κένυα, ωστόσο καλλιεργείται ευρέως σε διάφορα μέρη της Αφρικής και συνεχίζει να χρησιμοποιείται σε πολλές αγροτικές περιοχές όπου είναι εύκολα προσβάσιμο, λέει ο Odhiambo.

Το Plectranthus barbatus αναπτύσσεται στο πλήρες ύψος του σε 1-2 μήνες από μια κοπή και η ίδια η κοπή κοστίζει περίπου 50 σελίνια Κένυας (0,37 δολάρια).

«Τα φύλλα έχουν μέγεθος παρόμοιο με ένα βιομηχανικό τετράγωνο χαρτί υγείας, γεγονός που τα καθιστά κατάλληλα για χρήση σε σύγχρονες τουαλέτες με καζανάκι ή για κομποστοποίηση σε αποχωρητήρια», λέει ο Odhiambo.

Επισκέπτες από όλη την Κένυα παρακολουθούν τις διαλέξεις του Odhiambo για τις χρήσεις του Plectranthus barbatus και αγοράζουν μοσχεύματα από τον βοτανικό του κήπο στο Εθνικό Μουσείο της Κένυας στο Ναϊρόμπι.

«Η τάξη μου έχει αυξηθεί σε περισσότερους από 600 συμμετέχοντες. Οι άνθρωποι είναι ενθουσιασμένοι που μαθαίνουν πώς να χρησιμοποιούν το φυτό και συχνά ζητούν μοσχεύματα και δενδρύλλια για να τα πάρουν πίσω στις πόλεις τους», λέει.

Οι δυνατότητες του φυτού διερευνώνται και σε άλλες χώρες.

O Robin Greenfield, μια περιβαλλοντική ακτιβίστρια που διευθύνει μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που υποστηρίζει τη βιώσιμη διαβίωση στη Φλόριντα των ΗΠΑ, χρησιμοποιεί τα φύλλα του Plectranthus barbatus εδώ και πέντε χρόνια.

Ο Greenfield συμμετέχει στην πρωτοβουλία «καλλιεργήστε το δικό σας χαρτί τουαλέτας» και καλλιεργεί πάνω από 100 φυτά Plectranthus barbatus στο φυτώριό του στη Φλόριντα. Μοιράζεται μοσχεύματα δωρεάν ή με εθελοντικές δωρεές, ενθαρρύνοντας τους ανθρώπους να καλλιεργήσουν το δικό τους χαρτί υγείας. Μέχρι στιγμής, λέει ότι έχει διανείμει μοσχεύματα σε εκατοντάδες ανθρώπους.

«Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που συνδέουν τη χρήση του φυτού ως χαρτί υγείας με τη φτώχεια», λέει ο Greenfield, αν και επισημαίνει ότι και το βιομηχανικό χαρτί υγείας τελικά κατασκευάζεται από φυτά.

Ο Γκρίνφιλντ λέει ότι είχε θετικά σχόλια από ανθρώπους που χρησιμοποίησαν το φυτό. «Για όποιον αισθάνεται λίγο διστακτικός να δοκιμάσει αυτό το φυτό, θα έλεγα να αφήσει τις ανησυχίες του για το τι σκέφτονται οι άνθρωποι για εσάς. Και απλώς λέγοντας: “Θα είμαι ο εαυτός μου και αυτό μπορεί να σημαίνει ότι σκουπίζω τον πισινό μου με μερικά πολύ μαλακά φύλλα που καλλιεργώ”», λέει.

Πόσο ρεαλιστικό είναι όμως το ενδεχόμενο αυτό το φυτό να χρησιμοποιηθεί ευρύτερα;

Η παραγωγή σε μεγάλη κλίμακα δεν έχει ακόμη διερευνηθεί. Αντ’ αυτού, εταιρείες όπως η WEPA, μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες παραγωγής χαρτιού τουαλέτας στην Ευρώπη, μειώνουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του συμβατικού χαρτιού τουαλέτας με άλλους τρόπους.

Η WEPA έχει αναπτύξει μια νέα μέθοδο που χρησιμοποιεί ανακυκλωμένο χαρτόνι για την παραγωγή χαρτιού τουαλέτας, η οποία δεν περιλαμβάνει λεύκανση των ινών, αναφέρει εκπρόσωπος.

Συνήθως ο ξυλοπολτός λευκαίνεται πριν μετατραπεί σε χαρτί, γεγονός που απελευθερώνει χλωριωμένες ενώσεις στο περιβάλλον. Οι ενώσεις αυτές μπορούν να αντιδράσουν με υλικά με βάση τον άνθρακα, δημιουργώντας διοξίνες, οι οποίες είναι εξαιρετικά τοξικές χημικές ουσίες που συνδέονται με καρκίνο και άλλους κινδύνους για την υγεία, σύμφωνα με έκθεση του μη κερδοσκοπικού Συμβουλίου Υπεράσπισης Φυσικών Πόρων.

Το εργοστάσιο παραγωγής χαρτιού υγείας, εν τω μεταξύ, αναμένεται να έχει «ελάχιστες» επιπτώσεις στη βιομηχανία, λέει εκπρόσωπος της WEPA.

Ένα μειονέκτημα είναι ότι τα συστήματα αποχέτευσης και διάθεσης λυμάτων, ειδικά στην Ευρώπη, δεν είναι σχεδιασμένα για να διαχειρίζονται αυτό το είδος χαρτιού, καθώς μόνο τα διαλυτά αντικείμενα μπορούν να περάσουν από το σύστημα, λέει ο εκπρόσωπος.

Ο Greenfield λέει ότι σε αυτό το σημείο έρχονται οι τουαλέτες κομποστοποίησης. «Χρησιμοποιώ τουαλέτα κομποστοποίησης. Τα φύλλα επιστρέφουν στη γη και παράγουν χώμα, το οποίο μπορεί στη συνέχεια να υποστηρίξει την ανάπτυξη τροφίμων.

Είναι ένα σύστημα κλειστού κύκλου και νομίζω ότι η χρήση αυτών των φύλλων θα μπορούσε να μας οδηγήσει σε μια συζήτηση σχετικά με τα περιβαλλοντικά οφέλη της κομποστοποίησης».

Υπάρχουν επίσης περιορισμοί όσον αφορά τις τοποθεσίες και τις χώρες στις οποίες μπορεί να καλλιεργηθεί το Plectranthus barbatus, λέει η Wendy Applequist, συνεργάτης επιστήμονας στο Βοτανικό Κήπο του Μιζούρι.

Στη Νότια Αφρική, για παράδειγμα, το Plectranthus barbatus θεωρείται χωροκατακτητικό είδος και η καλλιέργεια ή η πώλησή του απαγορεύεται. Τα χωροκατακτητικά είδη κοστίζουν στην παγκόσμια οικονομία περισσότερα από 423 δισ. δολάρια (333 δισ. λίρες) κάθε χρόνο και αποτελούν σημαντικό παράγοντα απώλειας της βιοποικιλότητας.

Η Applequist προτείνει ότι η καλλιέργεια του φυτού σε ελεγχόμενο περιβάλλον, εντός μιας καθορισμένης περιοχής, και η παρακολούθηση της ανάπτυξής του για τον περιορισμό της επέκτασής του στο υπάρχον οικοσύστημα θα μπορούσε να συμβάλει στον μετριασμό των περιβαλλοντικών κινδύνων.

Ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για να γίνει mainstream, ωστόσο, παραμένει η δημόσια αποδοχή. Αλλά από το φυτώριό του στο Ναϊρόμπι, ο Odhiambo παραμένει αισιόδοξος.

«Ξέρω ότι κάποιοι θεωρούν τη χρήση των φύλλων ως χαρτί τουαλέτας ως βήμα προς τα πίσω, αλλά κατανοώντας τα οφέλη αυτού του φυτού, πιστεύω ότι θα μπορούσε να γίνει η επόμενη πράσινη εναλλακτική λύση», λέει ο Odhiambo.

«Το καλλιεργώ στο φυτώριό μου και το μοιράζομαι με κοινότητες σε όλη την Κένυα και οι άνθρωποι έχουν μείνει έκπληκτοι από την ευκολία του. Αν διατηρήσουμε ανοιχτό μυαλό και συνεχίσουμε να προωθούμε αυτό το φυτό, θα μπορούσαμε τελικά να το παράγουμε μαζικά για ευρεία χρήση».

Πηγή: BBC

• υγεία
• Φύση
• φυτό
• χαρτί