Θανάσης Παπαγεωργίου: Ο μεγάλος θεατράνθρωπος στο Newpost – «Δικαιολογώ τους νέους! Ο,τι εισπράττουν από την εξουσία το μιμούνται»

Μπαίνοντας στο θέατρο ΣΤΟΑ συνειδητοποιώ, ότι είναι ένα θέατρο που στεγάζει 53 χρόνια θεατρικής ιστορίας. Ο σπουδαίος θεατράνθρωπος Θανάσης Παπαγεωργίου, το κρατάει ζωντανό με όλο του το ΕΙΝΑΙ, χωρίς να κάνει εκπτώσεις στο καλλιτεχνικό ρεπερτόριό του.

Μπαίνοντας δεξιά δεσπόζουν όλα τα βραβεία που απέσπασε ο Θανάσης Παπαγεωργίου και στη μέση μια βιτρίνα με τα προγράμματα όλων των θεατρικών παραστάσεων που πέρασαν από το θέατρο από το 1971 και όχι μόνο! Πολλές μακέτες σκηνικών σε μίαν άλλη γωνία και δεκάδες φωτογραφίες στους τοίχους από τις παραστάσεις που ανέβηκαν τα τελευταία 53 χρόνια στην σκηνή του.

Τον συνάντησα με αφορμή την παράσταση «Εγώ, ο Μάρκος Βαμβακάρης» που συνεχίζει για 5η χρονιά, με αμείωτο ενδιαφέρον.

Ο Θανάσης Παπαγεωργίου μίλησε στο Newpost, για την κρίση που περνάει το θέατρο στις μέρες μας αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ηθοποιοί, για τα 60 χρόνια πορείας του στο χώρο, το Θέατρο ΣΤΟΑ, αλλά και για τον Μάρκο Βαμβακάρη.

Το κρατάτε ζωντανό το θέατρο 53 χρόνια, με όλη σας την δύναμη. Σε αυτούς τους χαλεπούς καιρούς πόσο δύσκολο είναι;

Θέατρα σαν τη ΣΤΟΑ, που δεν αποβλέπουν στο ταμείο, δεν έχουν γνωρίσει άλλους καιρούς παρά μόνο χαλεπούς. Έτσι, τίποτα καινούργιο δεν συμβαίνει τώρα για μας, η προσπάθεια συνεχίζεται πάνω στις ίδιες συνθήκες που ζούμε από την αρχή της ιδρύσεώς μας. Η μόνη διαφορά, τα τελευταία χρόνια, είναι ότι έχουμε απαρνηθεί συνειδητά την ελεημοσύνη από το ΥΠΠΟ και είναι γνωστό ότι χωρίς επιχορήγηση αυτά τα θέατρα αγκομαχούν. Οι επιχορηγήσεις ουσιαστικά έχουν σταματήσει πλέον, το θέατρο και γενικώς η Τέχνη δεν στηρίζεται από το Κράτος, αυτό που γίνεται τώρα είναι ένας εμπαιγμός για να χρυσώνουν το χάπι και δεν νομίζω ότι και εκείνοι ακόμη που δέχονται το κόκκαλο που τους πετάει το Υπουργείο, με το πρόσχημα της ενίσχυσης, δεν το ονομάζουν επιχορήγηση. Αλλά επειδή ζούμε σε καιρούς που οι έννοιες έχουν χάσει την ουσία τους, ας παραδεχτούμε απλώς ότι ζούμε την εποχή της πλήρους αδιαφορίας εκ μέρους της Πολιτείας και ας τολμήσουμε να ενημερώσουμε τον κόσμο τι γίνεται σε άλλες χώρες, που πιστεύουν ότι ο Πολιτισμός είναι απαραίτητος, αν θέλουμε να λέμε ότι υπηρετούμε το κοινωνικό σύνολο και όχι την παρέα που μας στηρίζει.

60 και βάλε χρόνια πορείας, με σημαντικές στιγμές, σπουδαία έργα και συνεργασίες, κοιτώντας προς τα πίσω, νιώθετε ικανοποιημένος;

Αισθάνομαι απόλυτα ικανοποιημένος από τη στιγμή που, με βάση την προηγούμενη απάντησή μου, στον πόλεμο που γίνεται εναντίον του Πολιτισμού, γιατί περί αυτού πρόκειται, δεν κατάφεραν να μας εξουδετερώσουν και μάλιστα συνεχίζουν να δημιουργούνται καινούργιες εστίες σαν τη ΣΤΟΑ που μάχονται για τον ίδιο ιερό αγώνα.

Έχουν αλλάξει πολλά στο θέατρο, αδιαμφησβήτητα! Αυτή η μοντέρνα προσέγγιση που επιδιώκουν οι νέοι σκηνοθέτες, σε κλασικά έργα κυρίως σε έργα των Τραγικών μας ποιητών, σας ικανοποιεί, σας ενοχλεί.

Δεν είναι θέμα νέων σκηνοθετών, είναι μια τάση της κοινωνίας να διαλύσει ό,τι δεν μπορεί να κατανοήσει κι αυτό δεν συμβαίνει μόνο στο θέατρο αλλά σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινότητας. Ακούγεται προσβολή του μοντέρνου αυτό το περί «μοντέρνας προσέγγισης» επειδή για να δημιουργήσουμε κάτι μοντέρνο πρέπει προηγουμένως να κατανοήσουμε το κλασικό που βρήκαμε και που θέλουμε να το κοιτάξουμε με πιο σύγχρονη ματιά. Εδώ, σ’ αυτή την θαυμαστή χώρα, παρατηρείται ένα συγκλονιστικό άλμα, να πηδάμε από την πλήρη άγνοια ή, επιεικώς, την ημιμάθεια, στην κατάθεση νέας άποψης. Μερικά κατασκευάσματα αγγίζουν τα όρια της σχιζοφρένειας ή, γιατί κι αυτό περνάει από το μυαλό, της διάθεσης να «κάνουμε πλάκα».

«Ο μοντερνισμός στο θέατρο, είναι μια καλή δικαιολογία, που επικαλούνται πολλοί, ότι γίνεται για να προσεγγίσουν τους νέους. Προσωπικά νιώθω ότι αποπροσανατολίζουν εντελώς τον νέο θεατή από τα πραγματικά νοήματα των έργων… τι λέτε;

Μια μεγάλη παντιέρα που σηκώνουν οι νέοι εδώ και καιρό είναι η παντιέρα του χαβαλέ. Και τους δικαιολογώ απόλυτα, επειδή αυτό εισπράττουν από την εξουσία, αυτό μιμούνται και αυτοί.

Το της πόλεως όλης ήθος ομοιούται τοις άρχουσιν’’ μας άφησε παρακαταθήκη ο Ισοκράτης. Όταν ένας κυβερνητικός υπάλληλος μπορεί και έχει το θράσος να λέει ότι η χώρα ευημερεί και όλα έχουν γίνει καλύτερα, τη στιγμή που οι άρπαγες, οι ληστές, η συνεχής επικράτηση του υπόκοσμου και η εισβολή του στην πολιτική ζωή και ενώ οι συντάξεις, οι μισθοί, η κοινωνική υγεία, η ασφάλεια έχουν γελοιοποιηθεί, τότε αυτό, αν το δεις με λίγη ψυχραιμία είναι ο απόλυτος χαβαλές. Μοιάζει να σου κάνουν πλάκα. Τα παιδιά δεν έχουν άλλον τρόπο αντίδρασης. Κάνουν με τη σειρά τους κι αυτά πλάκα. Για ποια νοήματα μιλάμε και ποια σοβαρή αντιμετώπιση του θεατή; Που τον έχει ήδη αποπροσανατολίσει η πολιτική καθημερινότητα και νιώθει μη αναστρέψιμη την κατάσταση;

Τι είναι αυτό που σας θίγει στις μέρες μας και σας κάνει να νιώθετε ότι αυτό δεν είναι τέχνη;

Από τις προηγούμενες απαντήσεις μου νομίζω ότι γίνεται αντιληπτό ότι δεν μπορώ να διαχωρίσω την Τέχνη από την πολιτική πράξη. Είμαι οπαδός του θεάτρου που γίνεται από καλλιτέχνες που είναι συνειδητοποιημένοι, άρα και πολιτικοποιημένοι και ξέρουν καλά ποιες είναι οι ανάγκες της κοινωνίας στην οποία απευθύνονται. Όταν βλέπω τέτοιες παραστάσεις, γιατί υπάρχουν και τέτοιες, τότε αισθάνομαι ότι δεν έχει τελειωμό ο αγώνας του καλλιτέχνη, ότι υπάρχουν πάντα άτομα που θα το παλεύουν τίμια και ότι η ελπίδα δεν έχει χαθεί.

Το θέατρο περνάει κρίση; Είστε αισιόδοξος για το μέλλον του; Βγαίνουν ταλέντα, όπως παλιά;

Βεβαίως και βγαίνουν ταλέντα. Το θέμα είναι πώς διαχειρίζεσαι το ταλέντο σου. Θα το ξαναπώ: δεν «περνάει κρίση το θέατρο», είναι βαθύτατα άρρωστη η κοινωνία, το θέατρο την αντικαθρεφτίζει. Είναι ανησυχητικό όταν μαθαίνεις ότι υπάρχει μια παράσταση που προσβάλλει τη νοημοσύνη του Κοινού και είναι sold out. Το έχω συναντήσει και σε φίλους μου. Τους ακούω να βρίζουν γι’ αυτό που είδανε, να είναι σε έξαλλη κατάσταση, τους ρωτάω γιατί πήγατε τότε και απαντούν ‘’από περιέργεια’’. Μετά από έναν χρόνο τους ακούς να λένε ότι κόψανε εισιτήρια για την επόμενη δουλειά του ίδιου βασανιστή τους. Ποιος, λέτε, είναι αυτός που περνάει κρίση;

«Εγώ, ο Μάρκος Βαμβακάρης» μια παράσταση που έχει συζητηθεί πολύ, και συνεχίζει για 5^η χρονιά, κύριε Παπαγεωργίου. Έχετε μιλήσει δεκάδες φορές γι’ αυτήν, όμως, θα έχει κάτι που δεν είπατε γι’ αυτόν τον «πατριάρχη» του ρεμπέτικου να μας πείτε. Γιατί τον Βαμβακάρη;

Νομίζω πως είπα όλα όσα μπόρεσα να μάθω και να αισθανθώ γι’ αυτόν τον άγιο αλήτη και δεν θέλω να επαναλαμβάνομαι. Πολλές φορές αισθάνομαι, στο τέλος της παράστασης, ότι το χειροκρότημα και τα μπράβο του κόσμου απευθύνονται σ’ εκείνον, που λέει «γιατί είμαι ο Μάρκος και έκανα αυτό που ήθελα».

Σας προβλημάτισε στην αρχή πώς θα επικοινωνούσατε το έργο στο κοινό;

Πάλι θα επαναληφθώ. Το στοίχημα ήταν να καλέσω τον κόσμο στο σπίτι μου, στο σπίτι του Μάρκου και να εξομολογηθώ. Ήρθανε, τα είπαμε, τα ήπιαμε και νομίζω ότι φύγανε με άλλη διάθεση για αυτούς που κάποτε μιλούσανε περιφρονητικά.

Πολλά μας διδάσκουν τα τραγούδια του Βαμβακάρη, αλλά μας διδάσκει πολλά και η ζωή του. Ποιο θα λέγατε είναι το κυριότερο;

Δεν διαχωρίζονται αυτά. Η ζωή μας και οι δημιουργίες μας πάνε χέρι-χέρι. Όπως ο διάολος με τον άγγελο, όπως το κακό με το καλό, όπως το άθλιο κομμάτι μας, με το υπέροχο είναι μας. Η ζωή μας είναι χτίσιμο και καταστροφή συνεχώς.

Η καθημερινότητα, είναι μια καλή πηγή έμπνευσης. Η εποχή του Βαμβακάρη, είχε πολύ πόνο, πείνα και συνάμα μια αβεβαιότητα για την ίδια την ζωή που οι άνθρωποι δημιουργούσαν πηγαία! Σήμερα οι εποχές μας έχουν πολλά προβλήματα μεν, αλλά είναι στείρες, δεν εμπνέουν! Είμαι υπερβολική;

Είστε υπερβολική μόνο αν θεωρείτε ότι σήμερα δεν υπάρχει πόνος, πείνα και αβεβαιότητα για την ίδια τη ζωή. Εγώ πιστεύω ότι δεν έχει αλλάξει απολύτως τίποτα εκτός από τα ονόματα των θυτών και των θυμάτων. Και σήμερα δημιουργούμε πηγαία – πώς αλλιώς; – και σήμερα έχουμε έμπνευση. Αν από κάτι έχουμε ανάγκη είναι να πάψουμε να νομίζουμε ότι ο κόσμος είναι ο στενός κύκλος μας, να δούμε πάρα έξω, πιο μακριά, να μάθουμε αυτά που ποτέ δεν μας λένε. Σήμερα, ιδιαίτερα στην Ελλάδα, μαθαίνουμε πολύ λίγα πράγματα απ’ όσα συμβαίνουν στην ανθρωπότητα. Σκεφτείτε. Σήμερα, στην εποχή της απόλυτης ενημέρωσης! Και πληροφόρησης!

Αλλάζουν οι καιροί, οφείλουμε ν΄ αλλάξουμε κι εμείς;

Δεν θα μας ρωτήσει κανείς για κάτι τέτοιο. Γίνεται αυτόματα. Πιστεύετε, ας πούμε, ότι ακούμε άλλη μουσική και τραγουδάμε άλλα τραγούδια από το 1900, επειδή «οφείλαμε» να αλλάξουμε;

Κάνετε σχέδια για το μέλλον;

Στο βαθμό που μου επιτρέπει η λογική, ναι κάνω. Αλλά στο βαθμό που μου επιτρέπει η λογική… Σε δύο μήνες κλείνω τα 86 μου…

• Θανάσης Παπαγεωργίου
• θέατρο
• Θέατρο Στοά
• Μάρκος Βαμβακάρης