Θέλουμε να τα βρουν Μπάιντεν – Ερντογάν; Τα υπέρ και τα κατά

Ο Αμερικανός Πρόεδρος Τζο Μπάϊντεν στην πρώτη επίσημη επίσκεψη του στην Ευρώπη (G7, Λονδίνο, Σύνοδος του ΝΑΤΟ, Γενεύη με Πούτιν) ανοίγει τα χαρτιά του και στέλνει ξεκάθαρα μηνύματα. Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ στις 14 Ιουνίου εξελίσσεται σε κρίσιμο κρας τεστ για την επόμενη μέρα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων που θα επηρεάσει και τις ελληνοτουρκικές. Ο Μπάϊντεν θα έχει το πρώτο του τετ α τετ με τον Τούρκο πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν. Εμείς θέλουμε να τα βρουν ή όχι; Και στις δυο απαντήσεις υπάρχουν υπέρ και κατά.

Εάν ο Ερντογάν κάνει kolotumba και βρει ένα τρόπο να απενεργοποιήσει τους S400 ή να τους μεταφέρει σε τουρκική στρατιωτική βάση εκτός χώρας, αν και στοίχισαν στα τουρκικά ταμεία πάνω από δυο δισεκ. ευρώ, θα ρίξει πολύ νερό στο κρασί του και ο Μπάϊντεν.

Η Τουρκία έχει μια από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές μηχανές. Οι ΗΠΑ θέλουν την Τουρκία και λόγω της γεωστρατηγικής της θέσης ισχυρό σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, προσδεδεμένη στο άρμα της Δύσης, να μην φλερτάρει με τη Μόσχα. Αυτή η Τουρκία με ευρωπαϊκό προσανατολισμό είναι προς όφελος και της Ελλάδας.

Μην έχουμε βέβαια αυταπάτες. Ο σουλτάνος δεν θα εγκαταλείψει το όραμα της γαλάζιας πατρίδας ούτε θα παραιτηθεί των διεκδικήσεων του για ίσο διαμοιρασμό του Αιγαίου. Το πρώτο ζητούμενο είναι να σταματήσει η ένταση και να υπάρξει ένα μορατόριουμ διαρκείας. Επίσης στο αρνητικό ενδεχόμενο που ξαναπάρουν θέσεις σε διάταξη μάχης οι δυο στόλοι, να υπάρχει ένας ηγέτης – ο Μπάϊντεν – που θα σηκώσει το τηλέφωνο για να τραβήξει πίσω τον Ερντογάν.

Πριν την αλλαγή σκυτάλης στο Λευκό Οίκο αυτό το πρόσωπο δεν υπήρχε. Ο Ερντογάν με τον Τραμπ είχαν στενές σχέσεις. Ο πρώην Αμερικανός πρόεδρος είχε εκφράσει και δημόσια τον θαυμασμό του και τον άφηνε ανεξέλεγκτο. Ο σουλτάνος δεν άκουγε πλέον ούτε την Μέρκελ. Στην πολύμηνη ένταση όλες της οι παρεμβάσεις έπεσαν στο κενό. Ο Μπάϊντεν θα μπορούσε να παίξει το ρόλο που έπαιξε ο Κλίντον μετά την κρίση των Ιμίων. Ο ίδιος έγραψε στο βιβλίο του ότι του είχε φανεί αδιανόητη η κατάσταση που είχε δημιουργηθεί και ανέφερε ότι ανεξάρτητα από το εάν θα κατάφερνε να φέρει την ειρήνη στη Μ.Ανατολή είχε σώσει «μερικά πρόβατα του Αιγαίου». Δεν είναι έτσι ακριβώς τα πράγματα. Σώθηκαν τα ελληνικά πρόβατα που έβοσκαν στα ελληνικά Ίμια αλλά έκτοτε δεν ξανανέβηκαν για να μην προκαλέσουν ένταση, με ότι ερμηνεία δίνει καποιος.

Ο Μπάϊντεν θα μπορούσε να κάνει κι ένα βήμα παραπάνω, να ασκήσει πίεση στην Τουρκία ακόμη και για τη Χάγη ή για τα Βαρώσια. Έχει ψηφιστεί τροπολογία Μπάϊντεν – φέρει το όνομα του Αμερικανού προέδρου όταν ήταν γερουσιαστής -με την οποία η Αμμόχωστος θα πρέπει να επιστραφεί στους νόμιμους κατοίκους της.

Ο Ερντογάν είναι βαθύς γνώστης του παζαριού. Ξέρει το δούναι και λαβείν. Έχει ανάγκη τις ΗΠΑ. Εξαίρεσαν την Τουρκία από την παραγωγή των F35 ενώ κράτησαν στο πρόγραμμα τις άλλες οχτώ χώρες που συμμετείχαν. Ο νέος Αμερικανός πρόεδρος δείχνει ότι αυτό που λέει το εννοεί. Οι S400 είναι το υπογάστριο των δυο χωρών για διαφορετικούς λόγους. Το τετ α τετ των Βρυξελλών θα δώσει ένα πρώτο στίγμα για τις προθέσεις των δυο ηγετών. Ο Ερντογάν θα έχει πολλές δυσκολίες να διαχειριστεί το εσωτερικό του αν η kolotumba είναι θεαματική. Γι αυτό και όλα είναι ανοιχτά.

Το σενάριο να οδηγηθεί σε ναυάγιο αυτή η πρώτη συνάντηση Μπάϊντεν – Ερντογάν θα έχει αρνητικές συνέπειες και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, γιατί η Τουρκία συνηθίζει να εξάγει τις αποτυχίες της με ένταση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Όταν όμως η Ελλάδα έχει ισχυρούς συμμάχους βρίσκεται σε θέση ισχύος. Η Μέρκελ που στο παρελθόν έπαιζε ρόλο – κλειδί συνεχίζει να δείχνει μεγάλη ανοχή στην Τουρκία λόγω του μεταναστευτικού αλλά και των εξοπλιστικών προγραμμάτων ύψους αρκετών δισεκ. ευρώ που είναι σε εξέλιξη μεταξύ των δύο χωρών. Το αίτημα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για εμπάργκο όπλων στην Τουρκία διότι ευρωπαϊκές σφαίρες δεν μπορεί να στρέφονται κατά άλλης χώρας – μέλους της ΕΕ, ενόχλησαν την καγκελάριο. Όμως τον Σεπτέμβριο αποχωρεί από την ενεργό πολιτική. Έρχονται οι Γερμανοί Πράσινοι. Οι κάλπες θα δείξουν τι είδους κυβέρνηση συνεργασίας θα δημιουργηθεί την επόμενη μέρα. Οι Πράσινοι όμως φαίνεται ότι είναι η νέα ανερχόμενη δύναμη και αυτοί δεν έχουν και τόσο φιλοτουρκικά αισθήματα. Μπορεί να παίξουν έναν διαφορετικό ρόλο, μεγαλύτερης πίεσης και προς την αναποφάσιστη και αμήχανη ΕΕ και προς τον Ερντογάν.

Οι ΗΠΑ επί προεδρίας Μπάϊντεν έχουν πολύ πιο ξεκάθαρη θέση. “America is back”, ήταν το εναρκτήριο λάκτισμα για την επιστροφή της υπερδύναμης στους παραλιακούς της συμμάχους. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ παίζει σκληρό παιχνίδι με τον σουλτάνο. Αν του κάνει νερά με τους S400, δεν θα τον παρακαλέσει. Θα ποντάρει στην Ελλάδα. Θα επιδιώξει την περαιτέρω αναβάθμιση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων. Η ανάδειξη της Ελλάδας σε ακόμη πιο ισχυρό γεωστρατηγικό σύμμαχο των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο με στόχο να καλύψει και το κενό της Τουρκίας, ενισχύει την επιρροή της χώρας.

Το νομοσχέδιο για τα «Επόμενα Βήματα στην Αμυντική Συνεργασία Αθήνας-Ουάσιγκτον» που κατέθεσαν ο Δημοκρατικός Μενέντεζ και ο Ρεπουμπλικάνος Ρούμπιο, ανεξαρτήτως της άμεσης ισχύος που θα μπορούσε να έχει, δίνει το στίγμα της στρατηγικής που θα μπορούσαν να ακολουθήσουν οι ΗΠΑ παρακάμπτοντας την Τουρκία.

Μεταξύ άλλων το νομοσχέδιο αναφέρει ότι «η μορφή συνεργασίας 3 + 1 μεταξύ Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών υπήρξε ένα επιτυχημένο φόρουμ συνεργασίας σε ενεργειακά θέματα και θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να συμπεριλάβει άλλους τομείς κοινού ενδιαφέροντος για τα μέλη του.»
Σε πολλά σημεία αναφέρεται στην εμβάθυνση των ισχυρών εταιρικών σχέσεων με τον ελληνικό στρατό και την ποικιλόμορφη ενίσχυση του κατά τα πρότυπα ενίσχυσης του ισραηλινού στρατού. Επίσης παροτρύνει τις ΗΠΑ να στηρίξουν την πώληση μαχητικών F-35 στην Ελλάδα (παρέχοντας δάνεια κλπ) για να συμπεριλάβει εκείνα τα αεροσκάφη που παρήχθησαν αλλά δεν παραδόθηκαν ποτέ στην Τουρκία ως αποτέλεσμα του αποκλεισμού της από το πρόγραμμα λόγω της αγοράς του ρωσικού συστήματος S-400.

Βέβαια η αγορά F35 προϋποθέτει ένα μεγάλο κόστος και δεν έχει δρομολογηθεί. Αλλά το νομοσχέδιο δείχνει αμερικανικές προθέσεις.

Το ερώτημα εδώ είναι βέβαια πόσο η Ελλάδα θα έπρεπε να γίνει ένα δεύτερο Ισραήλ όταν είναι μέλος της ΕΕ και ο γεωστρατηγικός της ρόλος έχει άλλες προτεραιότητες.

Αυτές είναι μερικές από τις μεγάλες προκλήσεις που θα έχει μπροστά της η Ελλάδα και οι πολιτικές δυνάμεις θα πρέπει μαζί να τις αντιμετωπίσουν.

• Χριστίνα Κοραή