Θέλουν να «κυβερνήσουν» τη Βενεζουέλα χωρίς στρατό; Το αμερικανικό σχέδιο Τραμπ μετά τη σύλληψη Μαδούρο

Η δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να «κυβερνήσουν» τη Βενεζουέλα μετά την αιχμαλώτιση του Νικολάς Μαδούρο άνοιξε έναν νέο κύκλο διεθνούς αβεβαιότητας. Όχι μόνο για το μέλλον της χώρας των 30 εκατομμυρίων κατοίκων, αλλά και για το κατά πόσο η Ουάσινγκτον διαθέτει στην πράξη τα μέσα να υλοποιήσει έναν τόσο φιλόδοξο σχεδιασμό.

Παρά τους υψηλούς τόνους, το τοπίο επί του πεδίου δείχνει αντιφατικό. Η αμερικανική πρεσβεία στο Καράκας παραμένει κλειστή, δεν υπάρχει γνωστή μόνιμη στρατιωτική παρουσία και ο ίδιος ο Τραμπ μιλά αόριστα για μια «μεταβατική» φάση όπου η Ουάσινγκτον θα είναι «επί το έργον», χωρίς όμως να αναλαμβάνει άμεσα τη διακυβέρνηση.

Έλεγχος πολιτικής χωρίς κατοχή

Τη γραμμή αυτή επιχείρησε να αποσαφηνίσει ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο, δηλώνοντας στο NBC πως «δεν πρόκειται για διακυβέρνηση, αλλά για έλεγχο της πολιτικής». Μια διατύπωση που αποτυπώνει την ουσία του αμερικανικού σχεδίου: επιρροή, πίεση και καθοδήγηση, χωρίς το κόστος μιας στρατιωτικής κατοχής τύπου Ιράκ 2003.

Άλλωστε, ακόμη και τότε, η Ουάσινγκτον είχε προετοιμάσει μια ολόκληρη μεταβατική αρχή, με διοικητική δομή και παρουσία χιλιάδων στρατιωτών. Στη Βενεζουέλα, κάτι τέτοιο δεν φαίνεται ούτε πολιτικά βιώσιμο ούτε επιχειρησιακά εφικτό.

Η επιλογή της «συνεργασίας» με το καθεστώς

Στο επίκεντρο του σχεδίου βρίσκεται η Ντέλσι Ροντρίγκες, πρώην αντιπρόεδρος του Μαδούρο, η οποία ορκίστηκε προσωρινή πρόεδρος με τη στήριξη των υφιστάμενων θεσμών. Ο Τραμπ εμφανίζεται να ποντάρει πάνω της, προειδοποιώντας ωστόσο ότι θα έχει «χειρότερη τύχη» αν δεν αποδεχθεί τις αμερικανικές απαιτήσεις – με πρώτη και βασικότερη την πρόσβαση των ΗΠΑ στα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της χώρας.

Η στάση της Ροντρίγκες αποτυπώνει το λεπτό πολιτικό σχοινί στο οποίο βαδίζει. Αρχικά μίλησε για «μοναδικό πρόεδρο» και για μια Βενεζουέλα έτοιμη να αμυνθεί. Μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες, όμως, ο τόνος άλλαξε και έκανε λόγο για «ατζέντα συνεργασίας», στέλνοντας μήνυμα πραγματισμού προς την Ουάσινγκτον.

Η αντιπολίτευση στο περιθώριο

Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ αποστασιοποιήθηκε ανοιχτά από τη Μαρία Κορίνα Ματσάδο, κεντρικό πρόσωπο της αντιπολίτευσης και πρόσφατα βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης. «Δεν έχει ούτε την αναγκαία υποστήριξη, ούτε τον σεβασμό στη χώρα της», σχολίασε, κλείνοντας ουσιαστικά την πόρτα σε ένα σενάριο άμεσης πολιτικής αλλαγής μέσω της αντιπολίτευσης.

Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η μόνη περίπτωση να αναλάβει η Ματσάδο την εξουσία θα ήταν μια μαζική αμερικανική στρατιωτική παρουσία, με τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές και σοβαρές πολιτικές επιπτώσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ – κάτι που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το προεκλογικό αφήγημα Τραμπ περί μη επεμβατισμού.

Το πραγματικό κλειδί: στρατός και εσωτερικές ισορροπίες

Το μεγαλύτερο εμπόδιο για τον αμερικανικό σχεδιασμό παραμένει ο στρατός. Χωρίς τη στήριξη προσώπων όπως ο Βλαντιμίρ Παντρίνο Λόπες, που ελέγχει τις ένοπλες δυνάμεις, οποιαδήποτε προσπάθεια «ελέγχου της πολιτικής» κινδυνεύει να μείνει στα χαρτιά.

Κάποιες απαιτήσεις της Ουάσινγκτον –όπως η συνεργασία στη μάχη κατά της διακίνησης ναρκωτικών– θεωρούνται σχετικά εύκολες. Άλλες όμως, όπως η ρήξη με την Κούβα και η πλήρης απομάκρυνση από την κληρονομιά του Ούγο Τσάβες, αγγίζουν τον ιδεολογικό πυρήνα του καθεστώτος.

Ένα σχέδιο με πολλά ρίσκα

Το αν η Βενεζουέλα θα μετατραπεί σε ένα κράτος de facto ευθυγραμμισμένο με τις ΗΠΑ ή αν η νέα ηγεσία θα χρησιμοποιήσει τη «συνεργασία» απλώς για να κερδίσει χρόνο, παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το αμερικανικό σχέδιο βασίζεται περισσότερο σε πολιτικούς μοχλούς πίεσης και λιγότερο σε στρατιωτική ισχύ – και αυτό από μόνο του το καθιστά εύθραυστο.

• Βενεζουέλα
• ΗΠΑ
• Ντόναλντ Τραμπ