Τι απάντησαν οι αναγνώστες του Newpost στο ερώτημα: Εκτιμάτε ότι η διαφορά μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ θα είναι μεγαλύτερη, ίση ή μικρότερη του 5%;

Στην Πολιτική Επιστήμη αναγνωρίζεται ένα φαινόμενο, το οποίο ονομάζεται «bandwagon effect» που κυριολεκτικά μεταφράζεται στα ελληνικά ως το «φαινόμενο του βαγονιού/άρματος της μουσικής μπάντας». Ποια είναι όμως η μουσική και ποιο το βαγόνι; Στην πραγματικότητα, το φαινόμενο αναφέρεται στην διαπιστωμένη τάση εκλογικής συμπεριφοράς κατά την οποία όταν σχηματίζεται η εικόνα ότι ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι έχουν μια συγκεκριμένη εκλογική προτίμηση, τότε πολλοί που δεν έχουν την ίδια προτίμηση «ανεβαίνουν» στο βαγόνι της μουσικής μπάντας, την μουσική της οποίας στην συγκεκριμένη περίπτωση παίζουν οι εταιρίες μέτρησης της κοινής γνώμης.

Με άλλα λόγια, όταν καλλιεργείται η εικόνα (είτε είναι πραγματική, είτε όχι) ότι κάποιο συγκεκριμένο κόμμα προηγείται, πολλοί ψηφοφόροι αφενός πιστεύουν και αφετέρου τελικά ψηφίζουν το κόμμα που εκτιμούν ότι θα βρεθεί στην «μεριά των νικητών». Μερίδα πολιτικών επιστημόνων εντούτοις εκτιμούν ότι το συγκεκριμένο φαινόμενο εξισορροπείται από ένα άλλο ευρέως γνωστό φαινόμενο: την πόλωση. Το κλίμα πόλωσης το οποίο παραδοσιακά ευνοεί αυτόν που υπολείπεται της εκλογικής κούρσας, υπό την προϋπόθεση ότι έχει κάποιες λίγες -αλλά υπαρκτές- πιθανότητες ανατροπής.

Σχετίζονται όμως όλα αυτά με το ερώτημα της εβδομάδας που έθεσε η Newpost σε συνεργασία με την Prorata λίγο πριν την διεξαγωγή των ευρωπαϊκών εκλογών; Απόλυτα, καθώς αυτή τη φορά οι αναγνώστες κλήθηκαν να απαντήσουν για το αν εκτιμούν ότι η μέση περίπου τιμή (5%) της εκλογικής διαφοράς που προβλέπουν οι δημοσκοπικές εταιρίες (βλ. μουσικές μπάντες) για την διαφορά μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ στις επερχόμενες ευρωπαϊκές εκλογές θα είναι τελικά μικρότερη, μεγαλύτερη ή σχετικά ακριβής. Με διαφορετικά λόγια ρωτήσαμε τους αναγνώστες της Newpost αν (και ποιες) δημοσκοπήσεις εμπιστεύονται: Εκείνες που τις τελευταίες ημέρες δείχνουν μια εικόνα ντέρμπυ με την διαφορά κάτω από 3%, εκείνες που παρουσιάζουν μια διαφορά κοντά στο 5% ή εκείνες που ανιχνεύουν την διαφορά να κυμαίνεται περίπου στο 7%;

Και οι αναγνώστες απάντησαν με σαφήνεια (58,4%) πως πιστεύουν ότι η διαφορά θα είναι τελικά μεγαλύτερη του 5%, η μειοψηφία αυτών (36,3%) ότι θα είναι μικρότερη, ενώ μια πολύ μικρή μερίδα (4,8%) απάντησε ότι θα κινηθεί κοντά στο συγκεκριμένο ποσοστό.

Αυτή είναι η γενική εικόνα στον πληθυσμό των αναγνωστών, η οποία όμως διαφοροποιείται έντονα μεταξύ των διαφόρων ηλικιακών κατηγοριών: Περίπου 6 στους 10 νέους έως 34 ετών εκτιμούν πως η διαφορά θα είναι μικρότερη του 5%, ενώ περίπου 4 στους 10 εκτιμούν πως θα είναι μεγαλύτερη. Αντίστροφη φυσικά (και καθοριστικότερη λόγω ποσοτικής συμβολής στο τελικό δείγμα) η εικόνα μεταξύ των μεγαλύτερων ηλικιακά αναγνωστών, οι οποίοι σε ίδιες και μεγαλύτερες αναλογίες εκτιμούν ακριβώς το αντίθετο, ότι δηλαδή η διαφορά θα είναι μεγαλύτερη του συγκεκριμένου ποσοστού.

Το εν λόγω εύρημα δείχνει να ευθυγραμμίζεται όμως με έναν ακόμα ισχυρισμό, ο οποίος εξακτινίζεται πέρα από τους νεαρούς αναγνώστες της Newpost: Οι νέοι συνολικότερα αμφισβητούν το κύρος των δημοσκοπήσεων, ιδίως αυτών που κυρίαρχα προβάλλονται σε παραδοσιακού τύπου Μέσα Ενημέρωσης, όπως η τηλεόραση, και οι οποίες στην πλειοψηφία τους ανιχνεύουν (όχι απαραιτήτως με δόλο) την διαφορά των δύο κομμάτων άνω του 5%.

Τέλος, όπως ήταν αναμενόμενο, η τοποθέτηση επί του ερωτήματος συσχετίζεται και με την ιδεολογική αυτοτοποθέτηση των ερωτώμενων αλλά και την αίσθηση εγγύτητας προς κάποιο κόμμα: Το 76,6% όσων αυτοτοποθετούνται στα αριστερά του πολιτικού φάσματος εκτιμούν ότι η διαφορά θα είναι μικρότερη του ποσοστού που ορίσαμε, ενώ αντίθετα το συντριπτικό ποσοστό (86,9%) όσων τοποθετούνται στα δεξιά του φάσματος εκτιμούν πως η διαφορά θα είναι μεγαλύτερη του 5%.

Παρόμοια και μεγαλύτερης έντασης τα ευρήματα και μεταξύ όσων νιώθουν εγγύτερα σε ΣΥΡΙΖΑ ή Νέα Δημοκρατία αντίστοιχα: To 91,4% όσων νιώθουν πιο κοντά στο κυβερνητικό κόμμα εκτιμούν πως η πραγματική εκλογική διαφορά θα είναι κάτω του 5%, ενώ το 88,9% όσων νιώθουν πιο κοντά στην αξιωματική αντιπολίτευση πιστεύουν ότι η διαφορά θα είναι μεγαλύτερη από το ποσοστό που ορίσαμε ως μέτρο.

Το bandwagon effect είναι παρόν σε μια ακόμη εκλογική αναμέτρηση. Τουλάχιστον, ως προς το πρώτο σκέλος του («πίστη στις δημοσκοπήσεις»). Μένουν λίγες μόνο ημέρες ώστε να διαπιστώσουμε αν η συγκεκριμένη επίδραση θα λειτουργήσει και ως προς το δεύτερο σκέλος της, δηλαδή στην κάλπη («πραγματκές εκλογικές μετακινήσεις που ευνοούν τον δημοσκοπικό νικητή»). Θα διαπιστώσουμε με άλλα λόγια δηλαδή, αν η κοινή γνώμη ορθώς πίστεψε την πλειοψηφία των δημοσκοπικών εταιριών, που προβλέπει την διαφορά των δύο κομμάτων άνω του 5% ή οι μετρήσεις θα διαψευστούν και υπό αυτή την έννοια κακώς το έκανε.

Άγγελος Σεριάτος, MSc Political Communication, University of Amsterdam Υπεύθυνος Πολιτικής Ανάλυσης της Prorata

Δείτε ΕΔΩ όλη τη δημοσκόπηση της Prorata

• δημοσκόπηση newpost