Τι σημαίνει το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ για το παγκόσμιο εμπόριο – Ποιοι πλήττονται, ποιες εναλλακτικές υπάρχουν, πόσο κινδυνεύει η παγκόσμια οικονομία

Το ενδεχόμενο κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ επανέρχεται με δραματικό τρόπο στο διεθνές προσκήνιο μετά τις αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ στις τρεις κυριότερες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Η γεωστρατηγική σημασία αυτού του στενού περάσματος, μήκους μόλις 33 χιλιομέτρων και πλάτους σε ορισμένα σημεία μόλις 3 χιλιομέτρων, καθιστά οποιαδήποτε διακοπή της ναυσιπλοΐας ένα σοκ πρώτου μεγέθους για την παγκόσμια οικονομία.

Ένας «λαιμός» κρίσιμης σημασίας

Περίπου το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου περνά καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg. Τα τεράστια δεξαμενόπλοια που διέρχονται από το στενό μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο κυρίως προς τις αγορές της Ασίας – Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία και Νότια Κορέα είναι οι μεγαλύτεροι αποδέκτες.

Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί της περιοχής – Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ, Μπαχρέιν και Ιράν – στηρίζουν σε αυτή τη δίοδο τις εξαγωγές τους. Ειδικά το Ιράκ, το Κουβέιτ και το Κατάρ δεν έχουν άλλη επιλογή μεταφοράς, ενώ μόνο τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία διαθέτουν εναλλακτικές διαδρομές μέσω αγωγών.

Στα πρόθυρα ολικής ρήξης η κατάσταση στη Μέση Ανατολή – Ντόμινο γεωπολιτικής και ενεργειακής ασφυξίας θα φέρει το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ

Το Ιράν, από την πλευρά του, εξαρτάται και αυτό από τη διέλευση των Στενών, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών του πραγματοποιείται μέσω του Στενού, παρότι διαθέτει τερματικό εξαγωγής στο ανατολικό του άκρο, από όπου διακινεί περιορισμένες ποσότητες.

Απειλή χωρίς προηγούμενο

Η απάντηση της Τεχεράνης στις επιθέσεις είναι ακόμη ανοιχτή. Οι ΗΠΑ και σύμμαχοί τους στην περιοχή παρακολουθούν στενά τις κινήσεις του ιρανικού ναυτικού και των Φρουρών της Επανάστασης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το Ιράν δεν έχει νομικά τη δυνατότητα να κλείσει το πέρασμα, καθώς πρόκειται για διεθνή θαλάσσια οδό. Ωστόσο, μπορεί να το πράξει de facto, μέσω στρατιωτικής πίεσης, επιθέσεων με drone ή μικρά σκάφη που παρενοχλούν δεξαμενόπλοια.

Μια τέτοια τακτική έχει δοκιμαστεί στο παρελθόν: κατά διαστήματα το Ιράν έχει στοχοποιήσει εμπορικά πλοία που διέρχονταν από το σημείο και έχει απειλήσει ευθέως με αποκλεισμό του Στενού.

Συστάσεις και ανησυχίες

Η Ελλάδα, με σημαντικό μερίδιο στην παγκόσμια ναυτιλία δεξαμενοπλοίων, παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Ήδη το υπουργείο Ναυτιλίας έχει απευθύνει σύσταση προς τους Έλληνες πλοιοκτήτες να επανεξετάσουν τη χρήση του Στενού του Ορμούζ, επικαλούμενο λόγους ασφάλειας.

Αντίστοιχες οδηγίες έχουν εκδώσει και διεθνείς ναυτιλιακοί οργανισμοί, ενώ αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες εξετάζουν εναλλακτικές διαδρομές – παρά τις αυξημένες αποστάσεις και τα κόστη που αυτές συνεπάγονται.

Επιπτώσεις στις αγορές και στην ενέργεια

Η αβεβαιότητα έχει ήδη επηρεάσει τις τιμές του πετρελαίου, με το μπρεντ να κινείται πάνω από τα 95 δολάρια το βαρέλι. Ο αποκλεισμός του Ορμούζ θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές πάνω από τα 120 δολάρια, με απρόβλεπτες συνέπειες για την ενεργειακή ασφάλεια, τον πληθωρισμό και την οικονομική σταθερότητα διεθνώς.

Οι ασιατικές οικονομίες είναι οι πλέον εκτεθειμένες – ιδιαίτερα η Κίνα και η Ινδία που εισάγουν τεράστιες ποσότητες πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο. Επίσης, η Ευρώπη επηρεάζεται σημαντικά μέσω των εισαγωγών LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου) από το Κατάρ.
Το κλείσιμο ή ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα περιφερειακό σενάριο κρίσης. Πρόκειται για ένα γεωοικονομικό σοκ διεθνούς εμβέλειας, με δυναμική να πυροδοτήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στις αγορές ενέργειας, στην εφοδιαστική αλυσίδα και στη διεθνή ασφάλεια. Για τον λόγο αυτό, οι επόμενες κινήσεις τόσο του Ιράν όσο και των ΗΠΑ θα παρακολουθούνται με κομμένη την ανάσα.

 

• εμπόριο
• Ιράν
• πυρηνικές εγκαταστάσεις
• Στενά του Ορμούζ