Το αλαλούμ και τα λάθη των αρμοδίων που οδήγησαν στην εθνική τραγωδία

Το απόλυτο αλαλούμ επικρατούσε την ώρα της φονικής πυρκαγιάς στην ανατολική Αττική, όπως προκύπτει από τα ντοκουμέντα, τις μαρτυρίες και τις καταγγελίες, που βλέπουν το φως της δημοσιότητας. 

Ενώ η φωτιά άρχισε πριν από τις 5 το απόγευμα της Δευτέρας από τον Νέο Βουτζά και η τραγωδία στο Μάτι εκτυλίχθηκε μετά τις 18:00, οι αρμόδιοι φαίνεται πως υποτίμησαν τις φλόγες, έκαναν λάθος εκτιμήσεις σχετικά με το πού κατευθυνόταν η πυρκαγιά και η Αστυνομία, έκλεινε δρόμους που δεν έπρεπε και εξέτρεπε την κυκλοφορία προς τα στενά δρομάκια του οικισμού, με αποτέλεσμα πολλοί οδηγοί να εγκλωβιστούν στο Μάτι και να βρουν τραγικό θάνατο. 

Την ίδια ώρα, οι αρμόδιες υπηρεσίες καθυστέρησαν δραματικά να συντονιστούν και να πάρουν αποφάσεις, με το Συντονιστικό Όργανο να συνεδριάζει δύο ώρες μετά την τραγωδία! Μάλιστα, η περιφερειακή σύμβουλος, υπεύθυνη για την Πολιτική Προστασία στην Αττική, Ιωάννα Τσούπρα, κατά την κατάθεσή της στην Εισαγγελέα κατακεραύνωσε την Πυροσβεστική, λέγοντας πως δεν υπήρξε οργανωμένη προληπτική απομάκρυνση πολιτών από τις πληγείσες περιοχές. 

Στο μεταξύ, η ΠΟΕΔΗΝ ανακοίνωσε ότι η πρώτη σορός έφτασε στο Σεισμανόγλειο στις 23.03 το βράδυ της μαύρης Δευτέρας, γεγονός που καταρρίπτει τους ισχυρισμούς της κυβέρνησης περί «ανεπιβεβαίωτων πληροφοριών για νεκρούς» πριν από τη σύσκεψη παρουσία του πρωθυπουργού.  

Διαβάστε επίσης: ►Οι δυο γραμμές μέσα στην κυβέρνηση για τη διαχείριση της εθνικής τραγωδίας

Την Παρασκευή ο απολογισμός των επιβεβαιωμένων νεκρών έφτασε τους 87, αν και δύο από τις σορούς δεν έχουν ταυτοποιηθεί, όπως ανακοίνωσε η Πυροσβεστική. Μία από τις δύο αταυτοποίητες σορούς θα μπορούσε πάντως να ανήκει στον μοναδικό εναπομείναντα αγνοούμενο.

Το Συντονιστικό συνεδρίασε… δύο ώρες με την τραγωδία

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα πρακτικά του Συντονιστικού Οργάνου της Περιφερειακής Ενότητας Ανατολικής Αττικής, καθώς είναι από τα πρώτα επίσημα έγγραφα που επιχειρούν να αποτυπώσουν σε χαρτί τα κεφάλαια της πύρινης τραγωδίας στην Ανατολική Αττική.

Σύμφωνα με τις έξι σελίδες των πρακτικών, η συνεδρίαση από την οποία απουσίαζαν τα περισσότερα μέλη διήρκησε μισή ώρα και όπως προκύπτει δεν υπήρχε «σαφής εικόνα για τα ακριβή όρια της περιοχής που θα χρειαστεί να υλοποιηθεί δράση οργανωμένης απομάκρυνσης πολιτών».

Η συνεδρίαση του Οργάνου, της οποίας προήδρευε η Ιωάννα Τσούπρα, άρχισε ήταν 20:30. Η Εντεταλμένη Σύμβουλος Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας Αττικής κ. Τσούπρα δήλωσε ότι «όπως δε ενημερώθηκε λίγο πριν τη συνεδρίαση (σ.σ. περίπου στις 20:00) η φωτιά πέρασε τη Λεωφόρο Μαραθώνος και έφθασε στο Μάτι». 

 

Όπως αποκαλύπτεται, τα μέλη του ΣΟΠΠ κλήθηκαν μέσω μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (mail) και μηνύματος στα κινητά (SMS).

Την απόφαση σύγκλησης έλαβε η περιφερειάρχης Αττικής Ρένα Δούρου, λόγω απουσίας του αντιπεριφερειάρχη Πέτρου Φιλίππου στο εξωτερικό, με στόχο «την αντιμετώπιση πυρκαγιάς και του συντονισμό των ενεργειών των εμπλεκόμενων φορέων, καθώς η εξέλιξή της είναι πάρα πολύ γρήγορη».

«Παράλληλα, λόγω της έντασης του φαινομένου και των καταστρεπτικών αποτελεσμάτων του», η κ. Δούρου ζήτησε «να συγκληθεί αμέσως το Κεντρικό Συντονιστικό Όργανο Πολιτικής Προστασίας σε επίπεδο κεντρικής κυβέρνησης».

«Δεδομένου ότι αίτημα έγινε δεκτό, της ζητήθηκε να παραστεί η ίδια στο ανώτερο αυτό συντονιστικό όργανο πολιτικής προστασίας, και η περιφερειάρχης ζήτησε από την κ. Τσούπρα να την εκπροσωπήσει, καθώς την έχει εξουσιοδοτήσει να ασκεί τις αρμοδιότητες της Αυτοτελούς Διεύθυνσης Πολιτικής Προστασίας».

Η Ιωάννα Τσούπρα έλαβε τον λόγο και ξεκίνησε την ενημέρωση: «Η μέρα ξεκίνησε με την πολύ μεγάλη φωτιά στην Κινέτα και εξελίσσεται με την καταστρεπτική πυρκαγιά στην περιοχή Καλλιτεχνούπολη – Βουτζά, η οποία επεκτείνεται προς την περιοχή Μάτι».

«Η Περιφέρεια ενημερώθηκε από εθελοντές στην περιοχή και από τον περιφερειακό σύμβουλο Σπύρο Πάντζα, κάτοικο της περιοχής, για την εκδήλωση της πυρκαγιάς».

Σημείωσε, επίσης, «την απουσία της πλειοψηφίας των μελών του Συντονιστικού Οργάνου, παρά την έγγραφη πρόσκλησή τους, ωστόσο είναι κατανοητή η απουσία τους, όπως και των εκπροσώπων της Πυροσβεστικής και της Αστυνομίας, οι οποίοι επιχειρούσαν στα μέτωπα της φωτιάς».

Από τους 13 δήμους της Ανατολικής Αττικής εκπροσωπήθηκαν μόνον ο Δήμος Μαραθώνα με τη γενική του γραμματέα και ο Δήμος Διονύσου με τον δήμαρχό του.

Στα πρακτικά περιλαμβάνεται περιστατικό που αρνείται ο δήμαρχος Ραφήνας-Πικερμίου Ευάγγελος Μπουρνούς: «Παρουσία της Ιωάννας Τσούπρα και παρουσία στελεχών της Πολιτικής Προστασίας της Περιφέρειας Αττικής και στελεχών της Αστυνομίας, ο διοικητής των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Ανατολικής Αττικής Χαράλαμπος Χιώνης αναφέρθηκε στις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή του Νέου Βουτζά, ζητώντας από τον δήμαρχο Ραφήνας – Πικερμίου Κ. Ευάγγελο Μπουρνού να φύγουν οι κάτοικοι από τα εξελισσόμενα μέτωπα του δήμου. Η κ. Τσούπρα μετέφερε την κρισιμότητα της κατάστασης που της περιέγραψε ο διοικητής πριν ακριβώς την παρουσία της στο Συντονιστικό Όργανο και ενημέρωσε σχετικά».

Η κ. Τσούπρα επικοινώνησε «ακριβώς πριν, αλλά και κατά τη διάρκεια του Συντονιστικού, με το Κέντρο Επιχειρήσεων Πολιτικής Προστασίας (ΚΕΠΠ) της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, προκειμένου να ενημερωθεί για την τρέχουσα κατάσταση. Το ΚΕΠΠ ζήτησε τη συνδρομή με λεωφορεία για την άμεση μετακίνηση πολιτών που αντιμετωπίζουν πρόβλημα για άλλη περιοχή του Δήμου Μαραθώνα».

Ενημέρωσε ότι η περιφερειάρχης Αττικής ζήτησε από τη Γ.Γ. Πολιτικής Προστασίας την κήρυξη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης τις Περιφερειακές Ενότητες Ανατολικής και Δυτικής Αττικής.

Η Πένη Μικελοπούλου, γενική γραμματέας του Δήμου Μαραθώνα, πήρε τον λόγο και ενημέρωσε «για τη δύσκολη κατάσταση που επικρατούσε στον Νέο Βουτζά και στο Μάτι».

«Επικοινώνησε με υπαλλήλους του δήμου για τη διαθεσιμότητα λεωφορείων και τη μετακίνηση πολιτών από τις εν λόγω περιοχές. Σημείωσε ότι, λόγω της απουσίας εκπροσώπου της Πυροσβεστικής, υπάρχει έλλειψη τεκμηριωμένης εκτίμησης των περιοχών που απειλούνται από την εξελισσόμενη πυρκαγιά και τη μη ενημέρωσή της για την ασφαλή μετακίνηση πολιτών και το σημείο όπου πρέπει να οδηγηθούν».

«Το Συντονιστικό δεν έχει σαφή εικόνα»

Στη συνέχεια, η κ. Τσούπρα προχώρησε σε μια τραγική διαπίστωση. Όπως επεσήμανε «το Συντονιστικό δεν έχει σαφή εικόνα για τα ακριβή όρια της περιοχής όπου Θα χρειαστεί να υλοποιηθεί δράση οργανωμένης απομάκρυνσης πολιτών που βρίσκονται σε κίνδυνο, ούτε έχει υπάρξει οποιαδήποτε οδηγία από την Πυροσβεστική, και λόγω απουσίας εκπροσώπου του ίδιου οργάνου δεν μπορεί να εκτιμήσει την κατάσταση».

«Μέχρι εκείνη τη στιγμή», λέει, «δεν υπάρχει ενημέρωση από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας για την αξιολόγηση της κατάστασης και του χαρακτηρισμού της καταστροφής και ότι ήταν σε εξέλιξη συνεδρίαση ταυ Κεντρικού Συντονιστικού Οργάνου».

Ενημέρωσε, επίσης, «για τηλεφωνική κλήση που δέχθηκε εκείνη την ώρα από πολίτες, για τον κίνδυνο που διατρέχουν σε παραλία της περιοχής Μάτι, στο κατάστημα ‘Άνεμος’».

Για τον λόγο αυτό το Συντονιστικό αποφάσισε να αιτηθεί της συνδρομής «του Λιμενικού Σώματος με απευθείας τηλεφωνική επικοινωνία με τον διοικητή του ΚΕΠΠ Φίλιππο Παντελάκο, προκειμένου να ζητήσει μέσω αυτού την επέμβαση του Λιμενικού Σώματος για από θαλάσσης απομάκρυνση των πολιτών, σε περίπτωση που αυτή δεν έχει ζητηθεί ήδη».

«Ταυτόχρονα, λαμβάνοντας υπόψη το ανωτέρω αίτημα του ΚΕΠΠ για λεωφορεία, για τη μετακίνηση των πολιτών, δόθηκαν από την Περιφέρεια Αττικής σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα 12 λεωφορεία στην Πυροσβεστική Υπηρεσία. Τα λεωφορεία τέθηκαν στη διάθεση του Πυροσβεστικού Σώματος, προκειμένου να τα διαχειριστεί με ασφάλεια, ανάλογα με τις ανάγκες και την πραγματική εικόνα που διέθετε».

Οι ελάχιστοι υπόλοιποι συμμετέχοντες στην έκτακτή συνεδρίαση, δηλαδή ο δήμαρχος Διονύσου Διονύσης Ζαμάνης, η αντιδήμαρχος Καλλιόπη Ταουκσή και κάποιοι εθελοντές από τη Βούλα και υπηρεσιακό στέλεχος της Περιφέρειας περιορίστηκαν στο να δηλώσουν τη διαθεσιμότητά τους χωρίς να προσθέτουν κάτι. Η κ. Τσούπρα έκλεισε τη συνεδρίαση προκειμένου να μεταβεί στο Κεντρικό Συντονιστικό Όργανο.

Οι διάλογοι των αστυνομικών δείχνουν τον πανικό

Οταν η πυρκαγιά «κατέβηκε» από τον Νέο Βουτζά και πέρασε τη λεωφόρο Μαραθώνος, η Ελληνική Αστυνομία προέβη σε εκτροπή της κυκλοφορίας των οχημάτων που κινούνταν επί της συγκεκριμένης λεωφόρου, με αποτέλεσμα πολλοί πολίτες να εγκλωβιστούν στο Μάτι, που εκείνη την ώρα φλεγόταν.

Η εκτροπή αυτή φαίνεται ότι είναι το μεγαλύτερο από τα επιχειρησιακά λάθη που συνέβησαν το μοιραίο απόγευμα της 23ης Ιουλίου 2018, γιατί, αντί να δοθεί εντολή στους οδηγούς να κάνουν αναστροφή και να απομακρυνθούν από την περιοχή, η οποία καιγόταν, κατηύθυναν τους διερχόμενους οδηγούς στο «μάτι του κυκλώνα».

Όπως προκύπτει από τις ηχογραφημένες συνομιλίες των αστυνομικών, που δημοσιεύει η «Καθημερινή», η εντολή του διοικητή της Διεύθυνσης Αστυνομίας Βορειοανατολικής Αττικής Κωνσταντίνου Βουτσελά προς τον επικεφαλής της Τροχαίας Αργύρη Μπακαλώνη για διακοπή της κυκλοφορίας στη λεωφόρο Μαραθώνος στο ρεύμα προς Μαραθώνα δόθηκε τηλεφωνικά στις 18.12 και ενώ η φωτιά βρισκόταν στον Νέο Βουτζά.

Eνα λεπτό αργότερα, στις 18.13 ο κ. Μπακαλώνης δίνει μέσω ασυρμάτου εντολή σε μια μοτοσικλέτα και ένα περιπολικό της Τροχαίας που πραγματοποιούσαν εκτροπές της κυκλοφορίας σε Νέο Βουτζά και Καλλιτεχνούπολη να μετακινηθούν και να κόψουν την κυκλοφορία στη λεωφόρο Μαραθώνος, στη συμβολή της με την οδό Φλέμινγκ (διασταύρωση Ραφήνας), μόνο για τα οχήματα που κινούνταν προς Μαραθώνα.

18.13: «Θα χρειαστεί να έρθετε πιο χαμηλά, θα χρειαστεί εκτροπή. Να ξεκινήσετε τώρα για Νέα Μάκρη» διατάσσει μέσω ασυρμάτου τους δύο υφισταμένους του ο διοικητής της Τροχαίας. Εκείνοι απαντούν: «Από πού να κόψουμε τη Μαραθώνος;».

Πέντε λεπτά αργότερα, το μέτωπο της πυρκαγιάς πλησιάζει τη λεωφόρο. Στις 18.18 υπάρχει καταγεγραμμένο το εξής μήνυμα: «Η φωτιά έφτασε στην Κυανή Ακτή, είναι σταθμός (σ.σ. όχημα της Τροχαίας) εκεί να κόψει» και ένα λεπτό αργότερα στις 18.19 δίνεται εντολή στο τμήμα Τροχαίας Αγίας Παρασκευής να στείλει ενισχύσεις.

Σύμφωνα με τα στελέχη της ΕΛ.ΑΣ., την ίδια στιγμή (γύρω στις 18.20) έγινε διακοπή της κυκλοφορίας και στην οδό Φλέμινγκ, που οδηγεί προς το λιμάνι της Ραφήνας. Αντίστοιχα, από τις ηχογραφημένες συνομιλίες αποκαλύπτεται ότι μερικά λεπτά αφότου απαγορεύθηκε η είσοδος στη λεωφόρο Μαραθώνος, η Τροχαία δημιούργησε φραγμό και στον πρώτο παράλληλο δρόμο που οδηγεί στο Κόκκινο Λιμανάκι και στην Αργυρά Ακτή, τον κυκλικό κόμβο δηλαδή της λεωφόρου Δημοκρατίας με την οδό Εθνικής Αντιστάσεως.

Ενδεικτικά, στις 18.27 αστυνομικός της Τροχαίας που μετέχει στα μέτρα ακούγεται να διαβιβάζει: «Eχουμε κλείσει Μαραθώνος από μεριά της Φλέμινγκ» και δύο λεπτά αργότερα, στις 18.29, ο επικεφαλής των μέτρων ακούγεται να φωνάζει: «Ελάτε στο Κόκκινο Λιμανάκι, να μην πάει τίποτα από παραλιακή για Νέα Μάκρη». Δευτερόλεπτα μετά και ενώ στην περιοχή επικρατούν συνθήκες πανικού ο εκφωνητής επαναλαμβάνει: «Κανένα όχημα να μην κινηθεί παραλιακά, να κόψουμε στο Κόκκινο Λιμανάκι, να τα στέλνουμε όλα Ραφήνα».

• Πυρκαγιές στην Αττική