Το ναυάγιο του Ζάεφ, η βιασύνη Τσίπρα-Κοτζιά και η παράταση της πολιτικής αβεβαιότητας

Η συντριπτική υπεροχή του «ναι» στη συμφωνία για το Μακεδονικό, αλλά με συμμετοχή κατώτερη του συνταγματικού ορίου και των προσδοκιών του Ζάεφ, δημιουργούν νέα δεδομένα και ανεβάζουν την πολιτική ένταση σε Σκόπια και Ελλάδα. 

Η απόφαση του Σκοπιανού πρωθυπουργού να δει το ποτήρι μισογεμάτο επιλέγοντας να γυρίσει την πλάτη στην μεγάλη αποχή και να σταθεί μόνο στο «ναι», δηλώνοντας ότι θα  προχωρήσει στη Συνταγματική Αναθεώρηση, δεν του λύνει το αδιέξοδο. Απομακρύνεται το ενδεχόμενο να εξασφαλίσει τις 81 ψήφους που χρειάζονται για να περάσει η Συνταγματική Αναθεώρηση. Και να υπήρχαν κάποιοι πρόθυμοι βουλευτές της αντιπολίτευσης να ψηφίσουν «ναι» είναι προφανές ότι θα το ξανασκεφτούν έτσι που η πλειοψηφία των πολιτών  είναι απέναντι στη συμφωνία.  

Ο Ζάεφ πήρε ένα  ρίσκο ακόμη. Να πάει στη συνέχεια σε εκλογές με τον κίνδυνο να πέσει το ποσοστό του κόμματος του, σε σχέση με τις εκλογές του 2016 – ή να μην ανεβεί αρκετά ώστε να αλλάξει η σύνθεση της Σκοπιανής βουλής. Στο δημοψήφισμα προσήλθε περίπου ο ίδιος αριθμός των πολιτών που ψήφισαν τα δύο κυβερνητικά κόμματα (Σοσιαλδημοκρατική Ενωση και Συμμαχία των Αλβανών) το 2016 και μία ήττα σπάνια φέρνει περισσότερες ψήφους.

Κραυγαλέα απογοητευτικά ήταν τα αποτελέσματα και από τις κάλπες των  Σκοπιανών της διασποράς. Πιθανόν να φτάνουν τις 400.000 – 500.000 αλλά πήγαν να ψηφίσουν κάτω από 2.000!

Η αμερικανικής έμπνευσης καμπάνια που έκανε ο Ζάεφ υπέρ του «ναι», η ..πασαρέλα ηγετών, υπουργών και άλλων αξιωματούχων από την ΕΕ και τις ΗΠΑ, μπροστά στα έκπληκτα μάτια των φτωχών Σκοπιανών, που τους έταζαν τα πάντα, και κυρίως πακτωλούς από ευρώ και δολάρια, στην ουσία έπεσε στο κενό. Η διεθνής κοινότητα υπέστη βαριά ήττα στο γόητρο της και έδειξε ότι τη χωρίζει μεγάλη απόσταση από τις κοινωνίες.

Το «ναι» έπαιξε σε άδειο γήπεδο, χωρίς να υπάρχει απέναντι μια καμπάνια για το «όχι». Κέρδισε η αποχή, γραμμή στην οποία κινήθηκε ο Πρόεδρος Ιβανόφ.  Η αποχή όμως δεν ήταν τυχαία επιλογή. Ήταν στην ουσία γραμμή απονομιμοποίησης του δημοψηφίσματος – ήθελαν, δηλαδή, να βγει άκυρο το δημοψήφισμα – που είναι πολύ πιο επιθετική διαδικασία από την καταγραφή στις κάλπες του «όχι».

Στις καλλένδες το Σκοπιανό;

Οι εξελίξεις που διαγράφονται μετά το δημοψήφισμα οδηγούν σε μεγάλη αναβολή ή νέο πάγωμα του Σκοπιανού προβλήματος δεδομένου ότι:

*Θα χρειαστούν πιθανόν 2-3 μήνες για να προχωρήσει ο Ζάεφ σε Συνταγματική Αναθεώρηση γιατί δεν έχει πλέον λόγο να βιαστεί. Αντίθετα ίσως θελήσει να την καθυστερήσει σε μια προσπάθεια να αντιστρέψει την άποψη ενός μέρους των πολιτών που απείχαν υπέρ του «ναι» που θα διευκόλυνε κάποιους βουλευτές να ψηφίσουν υπέρ της έγκρισης της. 

* Οι διεθνείς πιέσεις είναι βέβαιο ότι θα συνεχιστούν. Εφόσον δεν υπερψηφιστεί  η Συνταγματική Αναθεώρηση και ο Ζάεφ παραιτηθεί για να προκηρυχθούν εκλογές θα πρέπει να περάσουν άλλοι τρεις μήνες με υπηρεσιακή κυβέρνηση, με βάση νόμο του Γκρουέφσκι, μέχρι να στηθούν κάλπες. 

* Εφόσον κερδίσει τις εκλογές ο Ζάεφ με ποσοστό υψηλότερο από αυτό που είχε πάρει το 2016,  θα χρειαστεί  νέος μαραθώνιος, νέα καμπάνια υπέρ του «ναι» και νέα διαδικασία Συνταγματικής Αναθεώρησης προκειμένου να αυξηθούν οι πιθανότητες για να εξασφαλιστεί η πλειοψηφία των 81 βουλευτών (από το σύνολο των 120) που απαιτείται. Και όλα αυτά υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα έχουν γίνει εκλογές στην Ελλάδα και δεν θα έχει γίνει πρωθυπουργός ο Κυριάκος Μητσοτάκης που τάχθηκε ανοιχτά κατά της συμφωνίας.

Επομένως το σενάριο να μπει η υπογραφή του πρωτοκόλλου για την ένταξη των Σκοπίων στο  ΝΑΤΟ, τον Μάρτιο δεν φαίνεται και τόσο ρεαλιστικό. Το Σκοπιανό μπαίνει σε νέα βάση διαπραγμάτευσης και πιθανόν παγώματος.  

Βιάστηκαν Τσίπρας – Κοτζιάς

Η μεγάλη αποχή έδειξε ότι οι Σκοπιανοί δεν ήταν έτοιμοι για μια τέτοια αλλαγή. Ανάλογο ήταν το μήνυμα και από τα δύο πρώτα μεγάλα συλλαλητήρια κατά της συμφωνίας στην Ελλάδα.

Ο πρόεδρος της ΝΔ Κυριάκος Μητσοτάκης είχε επικριθεί σκληρά διότι είχε ταχθεί υπέρ της «μη λύσης». Είχε προτείνει (24/1/2019) η λύση «να αναζητηθεί σε άλλη συγκυρία». «Δεν θα γίνουμε συνένοχοι στον τραυματισμό του έθνους» τόνισε. «Δεν είναι δυνατόν να διχάσουμε τους Έλληνες για να ενώσουμε τους Σκοπιανούς». Τελικά ούτε οι Σκοπιανοί ενώθηκαν παρά το γεγονός ότι για εκείνους δύσκολα θα υπάρξει μια άλλη τόσο ευνοϊκή συγκυρία. Πιέστηκαν αφόρητα και αντέδρασαν. 

Η ΝΔ το σενάριο που έχει μπροστά της είναι να περάσει η καυτή πατάτα στην δική της κυβέρνηση αν κερδίσει τις εκλογές και να δεχθεί εκείνη τις αφόρητες πιέσεις του διεθνούς παράγοντα.

Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Αμέσως μετά το ταξίδι του στην Ουάσιγκτον, τον Οκτώβριο του 2017,  ξεκίνησε τις διαπραγματεύσεις για το σκοπιανό. Μαζί με τον  υπουργό Εξωτερικών Νίκο Κοτζιά,  ανέβηκαν στο άρμα της αυταρέσκειας και άρχισαν να διακηρύττουν ότι «η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ που ήρθε για να λύσει όλα τα προβλήματα θα λύσει και το σκοπιανό».

Χωρίς καμία εθνική συνεννόηση και συναίνεση, γεγονός που συνέβη για πρώτη φορά επί Τσίπρα. Θεώρησαν ότι μπορούν να κλείσουν μέσα σε λίγους μήνες ένα ανοιχτό επί δεκαετίες θέμα, όπως είναι το σκοπιανό, έχοντας απέναντι σχεδόν σύσσωμη την αντιπολίτευση και την πλειονότητα του ελληνικού λαού. Επέδειξαν μεγάλη βιασύνη και διπλωματική ανεπάρκεια με αποτέλεσμα το «όχι» των Σκοπιανών να βαρύνει με ευθύνες και το Μαξίμου και  το ΥΠΕΞ για την πολιτική διαχείριση.

Οι ΑΝΕΛ

Όσον αφορά στους Ανεξάρτητους Ελληνες έσπευσαν να πανηγυρίσουν. «Όταν μίλησα για αποτυχία του δημοψηφίσματος με λοιδόρησαν, τώρα με αυτή τη συμμετοχή βάση του άρθρου 73,74 του Συντάγματος τους, είναι άκυρο και το 68% των πολιτών ακύρωσε την συμφωνία» έγραψε ο Πάνος Καμμένος στο Twitter. “Ο Κυριάκος να απολογηθεί που ήθελε να σταματήσει την ευημερία των Ελλήνων και την κυβέρνηση» κατέληξε.

Είναι σαφές ότι οι ΑΝΕΛ επιχειρούν έναν επαναπατρισμό των ψηφοφόρων που έχασαν με τη στάση τους να στηρίξουν την κυβέρνηση στην πρόταση μομφής της ΝΔ για το σκοπιανό με αποτέλεσμα την επομένη Τσίπρας και Κοτζιάς να προσέλθουν στις Σπέτσες για να υπογράψουν τη συμφωνία. Η απάντηση που έδιναν τότε ήταν ότι και να γίνει το δημοψήφισμα δεν γεννά νομικό προηγούμενο. Βασίστηκαν όμως στο δημοψήφισμα για να βγουν στην «επίθεση» από το βράδυ της Κυριακής. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι γραμμή θα είχαν σήμερα εάν το «ναι» υπέρ της συμφωνίας είχε και την ανάλογη συμμετοχή. Άρα έχουν πολιτικό θέμα, έστω κι αν ο Πάνος Καμμένος τουλάχιστον με την εξέλιξη στο σκοπιανό ίσως συγκρατήσει το φυλλορόισμα της Κοινοβουλευτικής του Ομάδας.

Η κυβερνητική συνοχή έχει πληγεί. Ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Κοτζιάς συνεχάρη τον Ζάεφ και συνεχίζει να μιλάει για συμφωνία την ώρα που ο εταίρος θεωρεί ότι την ακύρωσε το δημοψήφισμα. Οι απειλές που ανταλλάσσονται – από τους ΑΝΕΛ ότι θα ρίξουν την κυβέρνηση εάν φέρει οποτεδήποτε την συμφωνία και από τον ΣΥΡΙΖΑ ότι διερευνά την εξασφάλιση της δεδηλωμένης και χωρίς του ΑΝΕΛ- προκαλεί τριγμούς και παρατείνει την πολιτική αστάθεια. 

Οι εκλογές θα ήταν η μόνη διέξοδος για να γίνει καθαρό το πολιτικό παιχνίδι. Το κλειδί, όμως, είναι αποκλειστικά στα χέρια του πρωθυπουργού. Και το πιο πιθανό είναι τώρα που το «αγκάθι» του Σκοπιανού απομακρύνεται, να το πάει μέχρι όπου πάει, βλέποντας και κάνοντας…

• Συμφωνία Πρεσπών