Το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων: Ένα από τα πιο φρικτά εγκλήματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου

Στις 13 Δεκεμβρίου 1943, γράφτηκε μία από τις πιο μαύρες σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων που αποτελεί κορυφαίο επιχείρημα στη συζήτηση για τις γερμανικές αποζημιώσεις πολέμου.

Η «Επιχείρηση Καλάβρυτα» – Οι ρίζες της φρίκης

Η «Επιχείρηση Καλάβρυτα» ξεκίνησε την 4η Δεκεμβρίου, ως μαζικά αντίποινα[1] στην εκτέλεση, από τους αντάρτες, 77 Γερμανών στρατιωτών αιχμαλώτων, οι οποίοι είχαν συλληφθεί μετά τη νίκη των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στη Μάχη της Κερπινής, την 20η Οκτωβρίου του 1943. Η επιχείρηση στόχευε στην τρομοκράτηση των ντόπιων με εκτελέσεις αμάχων και λεηλασίες, πυρπόληση οικιών καθώς και στην ολική εκκαθάριση του ορεινού όγκου του Χελμού από αντιστασιακές ομάδες και αντάρτες. Οι σφαγές και οι λεηλασίες ξεκίνησαν από την παράκτια περιοχή της Αχαΐας στη βόρεια Πελοπόννησο. Τα στρατεύματα της Βέρμαχτ, στην πορεία τους, έκαψαν δεκάδες χωριά και δολοφόνησαν αμάχους, με τελικό προορισμό τα Καλάβρυτα, όπου και εισήλθαν την 9η Δεκεμβρίου. Συνολικά, σύμφωνα με τους νεότερους ιστορικούς, εκτελέστηκαν 677 άμαχοι, από τους οποίους οι 499 στα Καλάβρυτα, και πυρπολήθηκαν περίπου 1.000 σπίτια σε πάνω από 50 χωριά. Μάλιστα, τα ναζιστικά στρατεύματα άρπαξαν και υλικά αγαθά, τρόφιμα αλλά και ζώα ώστε, σύμφωνα με την ηγεσία της Μεραρχίας, να στερήσουν από τους κατοίκους των χωριών τις προϋποθέσεις διαβίωσης.

Τα ναζιστικά στρατεύματα της Βέρμαχτ υιοθέτησαν τακτικές ανηλεούς βίας, οι οποίες περιλάμβαναν μαζικές εκτελέσεις αμάχων, πυρπολήσεις οικιών και λεηλασίες περιουσιών. Η επιχείρηση ξεκίνησε από την παράκτια περιοχή της Αχαΐας στη βόρεια Πελοπόννησο και επεκτάθηκε σταδιακά στα ορεινά χωριά. Στο πέρασμά τους, οι δυνάμεις κατοχής κατέστρεψαν συστηματικά δεκάδες χωριά, σκότωσαν αμάχους και λεηλάτησαν υλικά αγαθά, τρόφιμα και ζώα. Η καταστροφική πορεία κορυφώθηκε στα Καλάβρυτα, όπου τα γερμανικά στρατεύματα εισήλθαν την 9η Δεκεμβρίου. Ο διοικητής Καρλ φον Λε Σουίρ εξέδωσε μέσω ασυρμάτου την εντολή «να εκτελεστεί ο ανδρικός πληθυσμός και να πυρποληθούν τα χωριά». Η ευθύνη για την υλοποίηση της εντολής ανατέθηκε στον ταγματάρχη Εμπερσμπέργκερ, ο οποίος ανέλαβε την καθοδήγηση της επιχείρησης.

Στο δρόμο για τα Καλάβρυτα, οι Γερμανοί εκτέλεσαν 143 άνδρες και παιδιά στα χωριά Ρωγοί, Κερπινή, Άνω και Κάτω Ζαχλωρού, καθώς και στη Μονή Μεγάλου Σπηλαίου. Επιπλέον, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν περισσότερα από 50 χωριά, αφήνοντας πίσω τους πάνω από 1.000 καμένα σπίτια, κλεμμένα ζώα και κατασχεμένες σοδειές.

Η Σφαγή στα Καλάβρυτα

Στις 11 Δεκεμβρίου απαγορεύτηκε η έξοδος από τα Καλάβρυτα, όποιος δεν υπάκουε θα εκτελούνταν, όπως και έγινε. Η διαταγή ήταν σαφής, σε αντίποινα της αντιστασιακής δράσης του ΕΛΑΣ, θα φονεύονταν όλοι οι άντρες από 12 έως 65 ετών.

Το ρολόι της πόλης έδειχνε δυο και τριαντατέσσερα λεπτά, και το ημερολόγιο 13 Δεκεμβρίου 1943, όταν στον λόφο Καπή πάνω από τα Καλάβρυτα ήχησε το πρώτο από τα τρία μυδραλιοβόλα.

Το πρωί της Δευτέρας 13 Δεκεμβρίου συγκέντρωσαν όλο τον πληθυσμό στην κεντρική πλατεία και οδήγησαν τον άρρενα πληθυσμό άνω των 13 ετών σε μια επικλινή τοποθεσία, που ονομαζόταν «Ράχη του Καπή», ενώ τα γυναικόπαιδα τα κλείδωσαν στο σχολείο. Στη ράχη του Καπή εκτυλίχθηκε τις πρώτες μεταμεσημβρινές ώρες η τραγωδία, που οδήγησε σχεδόν όλο τον άρρενα πληθυσμό των Καλαβρύτων στο θάνατο. Με ριπές πολυβόλων οι Γερμανοί εκτέλεσαν τους συγκεντρωμένους, γύρω στους 800 ανθρώπους.

Στις 13 Δεκεμβρίου 1943, οι Γερμανοί συγκέντρωσαν τους κατοίκους των Καλαβρύτων στον προαύλιο χώρο του δημοτικού σχολείου. Οι άνδρες και τα αγόρια άνω των 13 ετών χωρίστηκαν από τις γυναίκες και τα παιδιά, που κρατήθηκαν στο σχολείο. Οι άνδρες οδηγήθηκαν στη Ράχη του Καππή, όπου εκτελέστηκαν μαζικά. Υπολογίζεται ότι περίπου 500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ενώ ορισμένες εκτιμήσεις ανεβάζουν τον αριθμό των θυμάτων σε πάνω από 800.

Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτωνν: Σώθηκαν μόνο 13

Μόνο 13 Καλαβρυτινοί διασώθηκαν και αυτοί επειδή είχαν καλυφθεί από τα πτώματα των συμπολιτών τους και οι Γερμανοί τους θεώρησαν νεκρούς. Το σήμα για την εκτέλεση έδωσε με φωτοβολίδα από το κέντρο των Καλαβρύτων ο ταγματάρχης Χανς Εμπερσμπέργκερ και επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος ήταν ο υπολοχαγός Βίλιμπαντ Ακαμπχούμπερ.

Παράλληλα, οι γυναίκες και τα παιδιά κατάφεραν να δραπετεύσουν από το σχολείο που φλεγόταν. Οι Γερμανοί συνέχισαν την καταστροφή, πυρπολώντας την ιστορική μονή της Αγίας Λαύρας και το γειτονικό χωριό Βυσωκά.

Η φρικαλεότητα της σφαγής των Καλαβρύτων σημειώθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 1943, όταν οι άνδρες και οι έφηβοι του χωριού συγκεντρώθηκαν σε έναν λόφο, όπου εκτελέστηκαν μαζικά. Οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι οδηγήθηκαν στην εκκλησία και κλειδώθηκαν εκεί, ενώ τα γερμανικά στρατεύματα πυρπολούσαν τα σπίτια και λεηλατούσαν το χωριό. Σύμφωνα με τους νεότερους ιστορικούς, οι εκτελέσεις άφησαν πίσω τους 677 νεκρούς άμαχους, από τους οποίους οι 499 σκοτώθηκαν μόνο στα Καλάβρυτα. Συνολικά, πάνω από 50 χωριά υπέστησαν ολοσχερή καταστροφή, ενώ περίπου 1.000 σπίτια πυρπολήθηκαν.

Επιπλέον, τα ναζιστικά στρατεύματα λεηλάτησαν οτιδήποτε μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ή να μεταφερθεί, αφήνοντας τους κατοίκους χωρίς εφόδια και τρόφιμα, σε μια συνειδητή προσπάθεια να στερηθεί ο τοπικός πληθυσμός τις βασικές προϋποθέσεις για την επιβίωσή του. Οι φρικαλεότητες στα Καλάβρυτα αποτελούν μία από τις πιο τραγικές σελίδες της Κατοχής στην Ελλάδα, σημαδεύοντας για πάντα τη μνήμη του τόπου και την ιστορική συνείδηση.

Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων: Έγκλημα χωρίς τιμωρία

Η «Επιχείρηση Καλάβρυτα» παραμένει σύμβολο των ναζιστικών θηριωδιών κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με τους επιζώντες και τους απογόνους των θυμάτων να συνεχίζουν να τιμούν τη μνήμη των νεκρών, διεκδικώντας δικαιοσύνη και αναγνώριση της ιστορικής αλήθειας.

Παρά τη φρικαλεότητα των γεγονότων, ελάχιστοι από τους υπεύθυνους τιμωρήθηκαν. . Δυστυχώς σχεδόν κανείς από τους συμμετέχοντες δεν θα βρεθεί προ της δικαιοσύνης. Από τους υπεύθυνους αξιωματικούς που διέταξαν τη σφαγή, μόνο ο Felmy καταδικάστηκε στην Νυρεμβέργη, στην λεγόμενη δίκη των στρατηγών και εξέτισε τρία χρόνια στην φυλακή για μια πράξη που «δεν διέταξε και δεν γνώριζε». Ο Van le Souir πέθανε αιχμάλωτος των Σοβιετικών το 1955 και κηδεύτηκε στην γενέτειρά του στην Βαυαρία με πλήρεις στρατιωτικές τιμές.  Ο Εμπερσμπέργκερ πέθανε στο Ανατολικό Μέτωπο. Ο Ακαμπχούμπερ πέθανε στην Αυστρία το 1972 σε ηλικία 67 ετών. Ο Νταίνερτ πέθανε στην Αυστρία το 1979 σε ηλικία 64 ετών. Κανείς τους δεν λογοδότησε ενώπιον της Δικαιοσύνης.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

• Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων
• σφαγή