Το πολιτικό box office αλλάζει ρεπερτόριο – Η καρδούλα, το ευαγγέλιο και η ακροδεξιά καμπύλη – Λαϊκισμός, clickbait και ένας υποψήφιος για… τα πάντα

Στο πολιτικό σκηνικό όπου η σταθερότητα είναι το ζητούμενο και το μάντρα της εξουσίας είναι το «business as usual», ήρθε μια κραυγή που δεν χωρούσε σε κουτάκια: «Δεν έχω οξυγόνο». Και δεν ήταν μόνο οι «συνήθεις ύποπτοι» του δρόμου. Ήταν μητέρες με καρότσια, ήταν άνθρωποι που δεν θα κατέβαιναν ποτέ σε διαδήλωση αν δεν είχαν πνιγεί από την αίσθηση ότι το ίδιο το κράτος τους έχει εγκαταλείψει στις ράγες της αδιαφορίας. Οι κυβερνητικοί, σε μια στιγμή πανικού, έσπευσαν να επιβεβαιώσουν ότι «εκεί βρέθηκαν και ψηφοφόροι της ΝΔ» – λες και προσπαθούσαν να αποδείξουν πως η οργή έχει κομματική ταυτότητα. Στην πραγματικότητα, αυτό που είδαν ήταν ένα πολιτικό Titanic στη δεύτερη πράξη: το παγόβουνο φάνηκε, το πλήρωμα τρέχει με κουβάδες, αλλά το πλοίο μπάζει νερά από παντού. Κι όπως θα έλεγε και ο Περικλής, «το μυστικό της ελευθερίας είναι το θάρρος» – κι όταν ένας λαός παύει να φοβάται, γίνεται επικίνδυνος για την εξουσία του.

Το πολιτικό box office αλλάζει ρεπερτόριο

Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν μια μετατόπιση που θυμίζει το Joker: οι περιθωριακοί ανεβαίνουν στη σκηνή, ενώ οι θεσμικοί πολιτικοί χάνουν έδαφος σαν χαρακτήρες που δεν έκοψαν εισιτήρια. Η Φωνή Λογικής, η Πλεύση Ελευθερίας και η Ελληνική Λύση βλέπουν τις μετοχές τους να ανεβαίνουν, όχι επειδή έχουν ένα συνεκτικό όραμα, αλλά επειδή το σύστημα μοιάζει πιο εύθραυστο από ποτέ. Στον ΣΥΡΙΖΑ ακόμα παλεύουν με το αν πρέπει να καβαλήσουν το κύμα ή να μείνουν στο λιμάνι του respectable opposition, ενώ στη ΝΔ παρακολουθούν το σκηνικό με την ψυχραιμία του ήρωα σε ταινία του Σκορσέζε που ξέρει ότι το τέλος πλησιάζει. Ο Αριστοτέλης έλεγε πως «η φύση απεχθάνεται το κενό» – και στην πολιτική, όποιος δεν καλύψει εγκαίρως το κενό της λαϊκής δυσαρέσκειας, το βλέπει να καταπίνει τις μονάδες του στις δημοσκοπήσεις.

Ο λαϊκισμός θέτει τα σωστά ερωτήματα – και δίνει τις λάθος απαντήσεις

Η πολιτική σήμερα δεν είναι απλώς ένα remake του «Πατρίς, Θρησκεία, Οικογένεια». Είναι η arthouse εκδοχή του, με σκηνοθεσία που μπλέκει το Joker με το Don’t Look Up. Ο Βελόπουλος κρατάει τη σημαία του παραδοσιακού αφηγήματος, ρουφώντας ποσοστά τόσο από τη ΝΔ όσο και από το κλασικό δεξιό ακροατήριο που αισθάνεται προδομένο. Η δε Κωνσταντοπούλου, σε ένα διαρκές method acting μεταξύ πολιτικής καταγγελίας και γλυκανάλατης επικοινωνίας, φτιάχνει ένα ρεύμα που χτυπάει ψήφους από παντού – με τους πρώην ΣΥΡΙΖΑίους να βλέπουν σε εκείνη μια Kill Bill εκδίκηση και το παλιό ΠΑΣΟΚ να ψάχνει μια αντισυστημική Τζένη Καρέζη. Ο Θουκυδίδης θα το έλεγε ωμά: «Ο ισχυρός πράττει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποφέρει ό,τι πρέπει». Μόνο που οι αδύναμοι πλέον δεν έχουν καμία διάθεση να συνεχίσουν να υποφέρουν.

Το πρόβλημα δεν είναι η απάντηση – είναι ότι κανείς άλλος δεν ρωτάει

Αν κοιτάξει κανείς τη ρητορική αυτών που κερδίζουν έδαφος, θα δει πως δεν είναι απλά το «αντισύστημα» που τους δίνει ώθηση. Είναι το γεγονός πως οι υπόλοιποι φοβούνται να διατυπώσουν έστω και μια ερώτηση που να μοιάζει με εκείνες του λαϊκισμού. Οι λαϊκιστές ρωτούν: «Είναι ασφαλείς οι σιδηρόδρομοι;» Η απάντησή τους μπορεί να είναι ένα συνωμοσιολογικό pulp fiction, αλλά οι πολίτες ακούν επιτέλους κάποιον να λέει κάτι για το πρόβλημα. Οι λαϊκιστές ρωτούν: «Είναι το κράτος ανίκανο ή επίτηδες αδιάφορο;» Και η κοινή γνώμη, κουρασμένη από τεχνοκρατικές ασυναρτησίες, προτιμά μια ριζοσπαστική (έστω και λάθος) απάντηση από ένα ακόμα spin πολιτικής διαχείρισης. Όπως θα έλεγε και ο Τσόρτσιλ, «η δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα, εκτός από όλα τα άλλα» – μόνο που αν δεν θυμηθεί να λειτουργήσει, τότε αυτοί που τη λοιδορούν θα είναι οι μόνοι που θα κερδίσουν από την αποσύνθεσή της.

Χαρίτσης και το “μέτωπο που δεν έρχεται”

Ο Αλέξης Χαρίτσης παλεύει για το «λαϊκό μέτωπο» με την επιμονή πρωταγωνιστή σε ταινία του Φρανκ Κάπρα, εκεί που όλοι είναι δύσπιστοι στην αρχή, αλλά στο φινάλε τον χειροκροτούν. Μόνο που εδώ το σενάριο δεν έχει happy end. Παρά τα τηλέφωνα, τις διαβουλεύσεις και τις πιέσεις, οι πρώην συριζαίοι κρατούν αποστάσεις, λες και φοβούνται ότι αν ξαναβάλουν πόδι στην Κουμουνδούρου, θα τους πέσει το ταβάνι στο κεφάλι. Ο Κασσελάκης έφυγε, ο Πολάκης σιώπησε, τα ποσοστά τους κατρακυλούν – κι όμως, δεν δείχνουν διάθεση επιστροφής. Όπως έλεγε και ο Πλούταρχος,, «ουδέν ανθρωπίνῳ βίῳσταθερόν» – ειδικά όταν έχεις περάσει από την πολιτική κρεατομηχανή του ΣΥΡΙΖΑ.

Διπλωματία α λα Carte

Εκεί που κάποιοι ακόμα παλεύουν με το μικροπολιτικό δράμα της αντιπολίτευσης, ο Νικόλας Φαραντούρης κάνει πολιτική σε Christopher Nolan mode – πολυεπίπεδα, πολυσύνθετα και με μια αίσθηση ότι στο τέλος μόνο οι πραγματικά μυημένοι θα καταλάβουν τι έγινε. Από το να δίνει οδηγίες στην Κάγια Κάλας για το ραντεβού της με τον Φιντάν, μέχρι το να οργανώνει τη θεσμική αναθεώρηση της ΕΕ, λειτουργεί σαν το Inception της ευρωπαϊκής πολιτικής: φυτεύει ιδέες που κανείς δεν ξέρει αν είναι δικές του ή αν τις είχαν πάντα στο μυαλό τους. Αν μη τι άλλο, αποδεικνύει πως ό,τι δεν καταφέρνει να σώσει ο ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα, μπορεί να το αναλάβει… η Ευρώπη. Όπως θα έλεγε και ο Μακιαβέλι, «οι καιροί αλλάζουν και οι ηγεμόνες πρέπει να αλλάζουν μαζί τους» – κάτι που μάλλον ξέχασε η Κουμουνδούρου, αλλά το κατάλαβε καλά ο Φαραντούρης.

Η “αποσταθεροποίηση” ως βολικό άλλοθι

Ο Τάκης Θεοδωρικάκος, με το ύφος πατριάρχη της σταθερότητας, αναπαρήγαγε στη βασιλική κοπή πίτας το τελευταίο αφήγημα του Μαξίμου: όποιος μας κριτικάρει, υπονομεύει τη σταθερότητα. Είναι το πολιτικό ισοδύναμο του Minority Report: η κυβέρνηση δεν κρίνεται για όσα κάνει ή δεν κάνει, αλλά για το τι σκέφτονται οι αντίπαλοί της να κάνουν στο μέλλον. Όμως, αν κάτι διδάσκει η Ιστορία, είναι ότι οι αυτοκρατορίες δεν πέφτουν από «υπονομευτές» αλλά από την ίδια τους την αδράνεια. Ο Πλάτωνας το είχε συνοψίσει ξεκάθαρα: «Η μεγαλύτερη αδικία είναι να φαίνεται κάποιος δίκαιος ενώ δεν είναι». Το Μαξίμου μπορεί να προσπαθεί να ανακαλύψει ανώνυμους υποκινητές, αλλά η πραγματική απειλή δεν βρίσκεται στα υπόγεια των αντιπολιτευόμενων κομμάτων – βρίσκεται στο ίδιο του το έργο.

Τέσσερα μέτωπα και ένας πρωθυπουργός σε άμυνα

Το Μέγαρο Μαξίμου μοιάζει με τον ήρωα του The Revenant: χτυπημένο, κυνηγημένο και αναγκασμένο να επιβιώσει μέσα σε εχθρικό περιβάλλον, με το κάθε νέο μέτωπο να μοιάζει με μια ακόμα αρκούδα που το κατασπαράζει. Ο πρωθυπουργός ετοιμάζει τη δεύτερη τηλεοπτική του παρέμβαση μέσα σε μια εβδομάδα, ενώ η περιοδεία του στη Μακεδονία θυμίζει αποστολή αναστήλωσης της εικόνας του. Το αφήγημα της «επιστροφής στην κανονικότητα» προσκρούει στη σκληρή πραγματικότητα: μαθητικές πορείες, συλλαλητήρια και απεργίες δημιουργούν ένα σκηνικό διαρκούς κοινωνικής πίεσης. Το βαρύ κλίμα αποτυπώνεται και στις κυλιόμενες δημοσκοπήσεις, όπου το αφήγημα της «ευθύνης των προηγούμενων» δεν έχει πλέον το επιθυμητό impact. Όπως έλεγε και ο Ηράκλειτος, «τα πάντα ρει», εκτός από την επικοινωνιακή γραμμή της κυβέρνησης που δείχνει παγωμένη στον χρόνο.

Βραχυκυκλωμένη κυβέρνηση, σαστισμένη ΝΔ

Το εσωτερικό τοπίο της κυβέρνησης μοιάζει με σκηνή από το Gladiator: μαχαιρώματα παντού, αλλά κανείς δεν ξέρει ποιος είναι ο Καίσαρας και ποιος ο επόμενος που θα πέσει. Από τη μία, οι υπουργοί προσπαθούν να αποφύγουν τις πολιτικές αδέσποτες σφαίρες, από την άλλη, οι βουλευτές αναρωτιούνται αν θα χρειαστεί να υπερασπιστούν ξανά στελέχη που μπορεί να τους τραβήξουν στον βυθό. Ο Σκέρτσος φλέρταρε με το αυτογκόλ λέγοντας ότι «αν δεν ήταν πολιτικός, θα διαδήλωνε στο Σύνταγμα», ο Κικίλιας υπονόησε πως ο πρωθυπουργός «θα πάρει κεφάλια», ενώ ο Άδωνις μίλησε για «σχέδιο αποσταθεροποίησης». Σαν να βλέπεις remake του Titanic, με τους επιβάτες να τσακώνονται για το ποιος θα ανέβει στη σωσίβια λέμβο. Όπως θα έλεγε και ο Δημοσθένης, «οι καιροί ου μενετοί» – αλλά στη ΝΔ ακόμα αναρωτιούνται αν είναι ώρα να τρέξουν ή να μείνουν αμετακίνητοι στον πάγο.

Σαμαράς, το φάντασμα των Χριστουγέννων

Μέσα σε όλα, ο Αντώνης Σαμαράς έκανε και πάλι αισθητή την παρουσία του, υπενθυμίζοντας πως μπορεί να είναι διαγεγραμμένος, αλλά η σκιά του πλανάται πάνω από τη ΝΔ σαν πολιτικός Darth Vader. Από την Καλαμάτα, μίλησε για «ψέματα και υποκρισία» και κάλεσε την κυβέρνηση να ακούσει «τη φωνή της κοινωνίας», επιβεβαιώνοντας ότι ο Μητσοτάκης δεν έχει μόνο την αντιπολίτευση απέναντί του. Η αναφορά του στο αίτημα για αλήθεια και δικαιοσύνη δεν ήταν απλώς αιχμή: ήταν ένα ξεκάθαρο μήνυμα πως η δυσαρέσκεια εντός της ΝΔ δεν είναι αμελητέα. Όπως έλεγε και ο Ισοκράτης, «ο λόγος είναι έργου σκιά» – και η σκιά του Σαμαρά δεν έχει πάψει να απλώνεται πάνω από το κόμμα.

Το στοίχημα της πρότασης μομφής

Ο ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ κινούνται προς την πρόταση δυσπιστίας, αν και ακόμα δεν έχουν συμφωνήσει στο πότε και πώς. Ο ΣΥΡΙΖΑ πιέζει για άμεση μομφή, το ΠΑΣΟΚ θέλει να περιμένει τα νέα στοιχεία για να παρουσιάσει μια πιο «στοχευμένη» κίνηση, ενώ το Ινστιτούτο Τσίπρα οργανώνει εκδήλωση με θέμα Τέμπη, Πύλο και υποκλοπές – θυμίζοντας κάτι από Spotlight, μόνο που εδώ οι αποκαλύψεις γίνονται με πολιτική ατζέντα. Το Μαξίμου, από την πλευρά του, προσπαθεί να πείσει πως η αντιπολίτευση «εργαλειοποιεί» τις τραγωδίες, όμως η κοινωνική πίεση δύσκολα θα υποχωρήσει. Όπως θα έλεγε και ο Μακιαβέλι, «οι άνθρωποι ξεχνούν πιο εύκολα τον θάνατο του πατέρα τους παρά την απώλεια της περιουσίας τους» – και όταν η περιουσία λέγεται «πολιτική αξιοπιστία», η κυβέρνηση βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση.

Λαϊκισμός, clickbait και ένας υποψήφιος για… τα πάντα

Και μέσα στο γκροτέσκο θέατρο της διεθνούς πολιτικής, ο Φειδίας Παναγιώτου αποφάσισε να ξανακατέβει σε εκλογές. Όχι βέβαια για κάποια ηγεσία κράτους – αυτό θα ήταν πολύ mainstream – αλλά για αντιπρόεδρος μιας επιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου. Ο Έλον Μασκ έσπευσε να του δώσει το endorsement του, αποδεικνύοντας για ακόμα μία φορά ότι στην ψηφιακή εποχή δεν έχει σημασία αν καταλαβαίνεις πού και πώς ψηφίζουν – αρκεί να φωνάζεις δυνατά. Ο Μασκ έκανε tweet στήριξης χωρίς καν να ασχοληθεί με το αν ψηφίζουν πολίτες ή ευρωβουλευτές, γιατί το ζητούμενο δεν είναι η ουσία αλλά το engagement. Η πολιτική γίνεται TikTok, η πραγματικότητα κάμπτεται μπροστά στα likes και ο Αριστοφάνης μάλλον θα γελούσε τρανταχτά: «Τον ἄνθρωπον εἰς ἀρχήν λαβών, εὐθὺς ἔγνω ὅτι ἠλιθίος».

Ηρεμία, αλλά με το δάχτυλο στη σκανδάλη

Στο διπλωματικό blockbuster που παίζεται αυτές τις μέρες, η σκηνή θυμίζει κάτι από Dr. Strangelove: όλοι μιλούν για αποκλιμάκωση, την ώρα που πολεμικά πλοία ανταλλάσσουν βλέμματα στα νερά της Ανατολικής Μεσογείου. Η ελληνική και η τουρκική πλευρά συνεχίζουν την παράδοση του «δομημένου διαλόγου» – σαν δύο χαρακτήρες του Ταραντίνο που κρατούν όπλα ο ένας στον άλλον αλλά συζητούν για το αν τα Big Macsστην Ευρώπη έχουν άλλη γεύση. Έτσι, Γεραπετρίτης και Φιντάν βρέθηκαν στην Ντόχα, προετοιμάζοντας την επόμενη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν στην Άγκυρα, ενώ την ίδια στιγμή μια τουρκική κορβέτα βόρεια της Κρήτης υπενθύμιζε πως ο ρεαλισμός της εξωτερικής πολιτικής δεν γράφεται με δελτία τύπου, αλλά με ναυτικές Navtex και εναέριες παρακολουθήσεις. Όπως θα έλεγε και ο Θουκυδίδης, «οι δυνατοί πράττουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει» – και στο Αιγαίο, η Τουρκία δείχνει ότι προτιμά να βρίσκεται στην πρώτη κατηγορία.

Προκλήσεις, φρεγάτες και μια γεωπολιτική σκακιέρα

Η ελληνική πλευρά, ωστόσο, δεν αιφνιδιάστηκε. Το Πολεμικό Ναυτικό είχε ήδη αναπτύξει τη φρεγάτα Σπέτσες, ενώ ένα drone Heron κατέγραφε τις κινήσεις της τουρκικής κορβέτας, επιβεβαιώνοντας πως το τουρκικό πλοίο δεν είχε διάθεση να φτάσει σε κλιμάκωση – για την ώρα. Ουσιαστικά, το μήνυμα ήταν σαφές: η Άγκυρα ήθελε να υπενθυμίσει την παρουσία της σε κάθε ενεργειακή και στρατηγική εξέλιξη της περιοχής, αλλά όχι να διαταράξει το αφήγημα του «ήρεμου κλίματος» πριν τη συνάντηση κορυφής. Ανάλογες κινήσεις στο παρελθόν έδειξαν πως η τουρκική στρατηγική είναι ένα remake του Groundhog Day: ίδιες τακτικές, επαναλαμβανόμενα τεστ νεύρων, προσεκτική κλιμάκωση και αιφνιδιαστικές υποχωρήσεις. Όμως, όπως θα έλεγε και ο Μακιαβέλι, «η τύχη βοηθά τους τολμηρούς» – και η ερώτηση είναι αν η Ελλάδα προτιμά να είναι θεατής ή να γράψει το δικό της σενάριο στην ασταθή γεωπολιτική σκακιέρα.

• Μέγαρο Μαξίμου