Το Πολυτεχνείο και η αλλεργία στη μνήμη: Τι πραγματικά φοβούνται;

Κάθε χρόνο, η επέτειος του Πολυτεχνείου γίνεται πεδίο μάχης όχι μόνο για την τιμή της ιστορικής μνήμης αλλά και για την αμφισβήτηση της ίδιας της ύπαρξής της. «Υπήρχαν νεκροί;», «Έριξε το Πολυτεχνείο τη Χούντα;», «Γιατί ασχολούμαστε ακόμα;» – ερωτήματα που ακούγονται με οργή, ειρωνεία, και συχνά με έναν αέρα επιτηδευμένης αμφιβολίας. Τι, όμως, πραγματικά κρύβεται πίσω από αυτή την «αλλεργία»;

Η ιστορική αλήθεια ως καρέ σε φιλμ

Η ιστορία είναι μια αλληλουχία καρέ. Καρέ που καταγράφουν γεγονότα, πρόσωπα, και συναισθήματα. Όπως σε μια ταινία, μπορείς να απομονώσεις ένα καρέ, να αγνοήσεις το πλαίσιο, και να δημιουργήσεις μια εντελώς διαφορετική αφήγηση. Είναι εύκολο να πεις: «Δεν υπήρχαν νεκροί μέσα στο Πολυτεχνείο» (αληθές ως φράση) αλλά να αποσιωπήσεις το γεγονός ότι υπήρξαν δεκάδες νεκροί στους γύρω δρόμους, τραυματίες, βασανισμοί και φυλακίσεις. Είναι εξίσου βολικό να πεις: «Το Πολυτεχνείο δεν έριξε τη Χούντα» και να παραβλέψεις πως η εξέγερση ήταν ο καταλύτης για την κατάρρευση του καθεστώτος Παπαδόπουλου και την ανάγκη του Ιωαννίδη να επισπεύσει τα σχέδια για την Κύπρο  μήνες μετά και να φτάσουμε στην προδοσία. Αυτή η επιλεκτικότητα, όμως, λέει περισσότερα για αυτούς που την εκφράζουν παρά για την ίδια την ιστορία.

Ο φόβος της συλλογικής δράσης

Το Πολυτεχνείο δεν είναι απλώς μια επέτειος. Είναι το σύμβολο της συλλογικής δράσης ενάντια σε ένα καθεστώς που φαινόταν ανίκητο. Είναι το παράδειγμα ότι, ακόμα και όταν οι πιθανότητες είναι εναντίον σου, μπορείς να αντισταθείς. Κι αυτό ακριβώς είναι που φοβούνται όσοι βιάζονται να υποτιμήσουν τη σημασία του.

• Φοβούνται τη δύναμη της κοινωνίας όταν είναι ενωμένη.
  Το Πολυτεχνείο θυμίζει ότι ο λαός μπορεί να ανατρέψει την εξουσία, ακόμα και όταν αυτή φαίνεται απόλυτη.
• Φοβούνται τη μνήμη.
  Η μνήμη είναι το μεγαλύτερο όπλο απέναντι στη λήθη. Και η λήθη είναι ο καλύτερος σύμμαχος κάθε αυταρχισμού.
• Φοβούνται την αναλογία με το σήμερα.
  Η ιστορία του Πολυτεχνείου μας υποχρεώνει να κοιτάξουμε τον κόσμο γύρω μας και να αναρωτηθούμε: Πού υπάρχει ακόμα αδικία; Ποια δικαιώματα κινδυνεύουν; Και ποιος θα σταθεί απέναντι;

Η άβολη αλήθεια

Το Πολυτεχνείο δεν έριξε μόνο του τη Χούντα. Ούτε είναι απλώς μια σειρά αριθμών: τόσοι νεκροί, τόσοι τραυματίες, τόσα τανκς. Είναι το σημείο όπου μια γενιά είπε «ως εδώ». Είναι το σημείο που έδειξε ότι ο φόβος δεν είναι αήττητος.

Η ιστορία δεν είναι για να τη διαλέγουμε όπως μας βολεύει. Δεν είναι εργαλείο για να δικαιώσουμε ή να ακυρώσουμε το παρελθόν. Είναι εκεί για να μας θυμίζει ποιοι είμαστε και τι μπορούμε να γίνουμε.

Γιατί, λοιπόν, αυτή η αλλεργία;

Η αμφισβήτηση του Πολυτεχνείου δεν είναι αθώα. Είναι μια προσπάθεια να μειωθεί η σημασία της αντίστασης, να διαγραφεί η δύναμη της συλλογικότητας και να υποτιμηθεί η αξία του αγώνα για ελευθερία. Είναι ο φόβος ότι, αν θυμόμαστε, θα διεκδικήσουμε ξανά.

Το Πολυτεχνείο, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια μέρα μνήμης. Είναι μια μέρα που μας καλεί να σταθούμε απέναντι στη λήθη και να πούμε: «Δεν ξεχνώ, γιατί δεν θέλω να ξανασυμβεί.» Και αυτός ο φόβος, αγαπητοί «αλλεργικοί», είναι μάλλον δικός σας.

• Πολυτεχνείο
• Χούντα