Το ρετρό χόμπι που μπορεί να σας βοηθήσει να ενισχύσετε την ευτυχία σας – Τι λένε οι επιστήμονες

Μια κρύα μέρα του Νοεμβρίου, εκατοντάδες άνθρωποι συνέρρευσαν σε μια αρένα στο Κόβεντρι, η οποία έχει φιλοξενήσει στο παρελθόν συναυλίες των Oasis, της Rihanna και του Harry Styles, για μια εκδήλωση πολύ διαφορετικού είδους.

Οι 500 άνθρωποι που προσήλθαν -μερικοί από μακριά όσο η Μογγολία και ο Καναδάς– έλαβαν μέρος σε μια δραστηριότητα λιγότερο γνωστή για την προσέλκυση πλήθους: το πρωτάθλημα Rubik’s UK Championship στο «speedcubing», ή τον αγώνα δρόμου για την επίλυση κύβων Ρούμπικ με τρομερή ταχύτητα.

Στην αρένα είχαν στηθεί σειρές από τραπέζια και 15 αγώνες πραγματοποιήθηκαν σε τρεις ημέρες. Ορισμένοι αφορούσαν την επίλυση του παζλ με το ένα χέρι, άλλοι με δεμένα μάτια. Ο έφηβος James Alonso κέρδισε το μεγαλύτερο αγώνισμα του τουρνουά -λύνοντας τον κλασικό κύβο 3×3 με ταχύτητα με μέσο όρο 6,3 δευτερόλεπτα.

Το Speedcubing είναι δημοφιλές από τη δεκαετία του 1980 και το παγκόσμιο ρεκόρ για την επίλυση ενός κύβου στο συγκεκριμένο αγώνισμα κατέχει σήμερα ο Max Park από τις ΗΠΑ, με χρόνο μόλις 3,13 δευτερόλεπτα. Αυτό απέχει πολύ από την αρχική ταχύτητα του Ernő Rubik, καθηγητή αρχιτεκτονικής, ο οποίος εφηύρε τον κύβο του Ρούμπικ το 1974 και χρειάστηκε περίπου ένα μήνα για να τον λύσει.

Φτάσαμε στο σήμερα και εκτιμάται ότι 412.000 άνθρωποι έχουν λάβει μέρος σε διαγωνισμούς speedcubing σε όλο τον κόσμο. Η δημοτικότητα έχει επίσης αυξηθεί, με τις αναφερόμενες παγκόσμιες πωλήσεις προϊόντων του κύβου του Ρούμπικ να καταγράφονται σε 86,6 εκατ. δολάρια (67 εκατ. λίρες) το 2023, αυξημένες κατά 13,5% σε σχέση με το 2022. (Η μάρκα αποκτήθηκε από μια καναδική πολυεθνική εταιρεία παιχνιδιών Spin Master το 2021).

Αυτό δεν υπολογίζει τις πωλήσεις άλλων τύπων κύβων παζλ από διαφορετικές μάρκες. Ορισμένοι είναι ξύλινοι, άλλοι ηλεκτρονικοί με ενσωματωμένο bluetooth, και στη συνέχεια υπάρχουν εκείνοι με κάθε είδους πολύχρωμα σχέδια.

Αλλά τώρα, οι επιστήμονες έχουν επαινέσει το speedcubing, ειδικότερα, όχι μόνο ως ένα δημοφιλές χόμπι, αλλά και ως ένα χόμπι που θα μπορούσε να έχει και οφέλη για την υγεία.

«Το speedcubing προσφέρει έναν μοναδικό συνδυασμό γνωστικής πρόκλησης, παράλληλα με την κοινωνική σύνδεση και τα προσωπικά επιτεύγματα που συμβάλλουν στην ευτυχία», λέει η Polina Beloborodova, επιστημονική συνεργάτης στο Κέντρο για την Υγεία του Νου του Πανεπιστημίου του Wisconsin-Madison. Και αυτό λέγεται ότι είναι πολύ βαθύτερο από μια απλή στιγμιαία έξαψη.

Cubing και ευτυχία: τι λένε οι ειδικοί

«Το Speedcubing ικανοποιεί τη βασική ψυχολογική ανάγκη για επάρκεια, το αίσθημα της αποτελεσματικότητας και της κυριαρχίας», εξηγεί η Δρ Beloborodova. Περιλαμβάνει διάφορους παράγοντες, όπως, η επίλυση προβλημάτων, η μνήμη, η χωρική σκέψη και ο κινητικός συντονισμός.

Αλλά η επίλυση του κύβου μπορεί επίσης να προκαλέσει ευτυχία επειδή αξιοποιεί άλλα συναισθήματα, σύμφωνα με τη δρα Τζούλια Κρίστενσεν, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Max Planck για την Εμπειρική Αισθητική στη Γερμανία. «Το δέος, η ομορφιά, η συγκίνηση, όλα αυτά είναι αισθητικά συναισθήματα και η εμπειρία τους μας δίνει μια ακραία αίσθηση ευτυχίας», λέει η ίδια.

«Για παράδειγμα, όταν ένα μοτίβο είναι το σωστό μοτίβο, όταν μια κίνηση είναι ιδιαίτερα εκπληκτική στον κύβο, αυτά τα αισθητικά συναισθήματα μπορούν να δώσουν μεταμορφωτικές εμπειρίες». Ορισμένοι speedcubers έχουν περιγράψει την κατάσταση του νου που μπορεί να φέρει η δραστηριότητα ως αίσθηση «ροής».

«Αυτή η κατάσταση επιτυγχάνεται όταν η δυσκολία της δραστηριότητας ταιριάζει με το επίπεδο δεξιοτήτων σας, οι περισπασμοί είναι ελάχιστοι, οι στόχοι είναι σαφείς και η ανατροφοδότηση είναι άμεση -όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά του speedcubing», λέει η Δρ Beloborodova.

Η ροή μπορεί να είναι «σχεδόν διαλογιστική», σύμφωνα με τον Ian Scheffler, συγγραφέα του Cracking the Cube, ο οποίος το έχει βιώσει από πρώτο χέρι. «Μπαίνεις σε αυτή την κατάσταση όπου κατά κάποιο τρόπο σκέφτεσαι και δεν σκέφτεσαι ταυτόχρονα -αντιδράς σε αυτό που σου δίνει ο κύβος, αλλά με σχεδόν ενστικτώδη τρόπο.

«Είναι ένα είδος ενσυνειδητότητας που ανταμείβει βαθιά… μια ειρηνική, ήρεμη κατάσταση όπου είσαι απόλυτα συντονισμένος με κάθε συστροφή του παζλ».

Σύμφωνα με τον Δρ Κρίστενσεν, υπάρχει σοβαρός λόγος να αναζητάμε τακτικά την κατάσταση ροής. «Η επιστήμη δείχνει ότι οι άνθρωποι που βιώνουν τακτικά τη ροή έχουν καλύτερη ψυχική υγεία, πιθανώς καλύτερη σωματική υγεία και είναι πιο συντονισμένοι.

«Όταν επαναλαμβάνουμε κινήσεις, αυτές καταγράφονται ή κωδικοποιούνται από τα ρητά, γεμάτα προσπάθεια συστήματα μνήμης και περνούν στα έμμεσα, λιγότερο γεμάτα προσπάθεια και διαδικαστικά συστήματα μνήμης», συνεχίζει.

Ο Nicholas Archer, ένας 17χρονος speedcuber από το West Yorkshire, ο οποίος κέρδισε τον διαγωνισμό με ένα χέρι στο φετινό πρωτάθλημα του Ηνωμένου Βασιλείου με μέσο χρόνο 8,69 δευτερόλεπτα, λέει ότι το έχει βιώσει αυτό. «Όταν λύνω τον κύβο, σίγουρα δεν χρειάζεται να σκέφτομαι πάρα πολύ τι κάνω. Είναι όλα αυτόματα».

Κοινωνικά οφέλη Speedcubing

«Το Speedcubing ή η επίλυση ενός κύβου μόνος σας μπορεί να αυξήσει την ευτυχία σας», λέει ο Dr. Adil Khan, αναγνώστης νευροεπιστημών στο King’s College του Λονδίνου (KCL) -αλλά όταν συνδυάζεται με την κοινωνική πτυχή, τα όποια οφέλη μπορεί να είναι μεγαλύτερα.

«Δεδομένου ότι το speedcubing είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο, ίσως η κοινωνική πτυχή συνδυάζεται με την επίλυση του γρίφου για να προσφέρει μια βαθιά ικανοποιητική εμπειρία».

Ο Jan Hammer ξεκίνησε το speedcubing στην ηλικία των 44 ετών, αφού του το σύστησε η 13χρονη κόρη του. Έκτοτε έχει λύσει τον κύβο περίπου 10.000 φορές, αλλά δεν πιστεύει ότι θα διατηρούσε αυτό το επίπεδο ενθουσιασμού αν έκανε speedcubing μόνος του.

«Το γεγονός ότι μπορώ να το κάνω αυτό με την κόρη μου και ότι εμψυχώνουμε ο ένας τον άλλον είναι υπέροχο. Επιπλέον, το γεγονός ότι είμαι μέλος της κοινότητας των κύβων έχει γίνει ένα τεράστιο κίνητρο».

Οι διαγωνισμοί τείνουν να έχουν περισσότερα παιδιά και εφήβους -δεν είναι ασυνήθιστο οι διαγωνιζόμενοι να είναι μόλις έξι ετών. Η δραστηριότητα είναι επίσης σημαντικά πιο δημοφιλής στους άνδρες. Ο Παγκόσμιος Σύνδεσμος Κύβων αναφέρει ότι 221.117 άνδρες έχουν διαγωνιστεί στις εκδηλώσεις του, σε σύγκριση με 24.311 γυναίκες.

Ανεξάρτητα από το δημογραφικό στοιχείο, «για όσους θεωρούν το speedcubing ως σημαντικό μέρος της ζωής τους -όπως οι συμμετέχοντες σε τουρνουά- μπορεί να προσφέρει ευδαιμονική ευτυχία, καλλιεργώντας την αίσθηση του σκοπού και του νοήματος μέσω της αφοσίωσης, των επιτευγμάτων και της κοινότητας ομοϊδεατών», υποστηρίζει η Δρ Beloborodova.

Οι ψυχολόγοι διακρίνουν δύο πτυχές της ευτυχίας: Την «ηδονική ευημερία», που σχετίζεται με συναισθηματικές εμπειρίες, και την «ευδαιμονική ευημερία», που αφορά το νόημα και τον σκοπό της ζωής.

«Και τα δύο είναι απαραίτητα για τη συνολική ευτυχία και το speedcubing μπορεί να συμβάλει και στα δύο είδη ευημερίας», λέει η ίδια. Όλα αυτά «συμβάλλουν στην καλύτερη ψυχική υγεία».

Παζλ και εγκέφαλος: η επιστήμη

Οι επιπτώσεις του speedcubing στον εγκέφαλο και τη γνωστική λειτουργία είναι, ωστόσο, λιγότερο σαφείς. Κατά την επίλυση ενός κύβου, ο εγκέφαλος δοκιμάζει διαφορετικές κινήσεις, αναρωτώμενος «τι μπορεί να συμβεί αν μετακινήσω τον κύβο με αυτόν τον τρόπο;» εξηγεί ο δρ Toby Wise, ανώτερος ερευνητής νευροαπεικόνισης στο King’s College του Λονδίνου.

«Ο εγκέφαλός σας αποθηκεύει ένα ίχνος μνήμης για διαφορετικές διαμορφώσεις του κύβου και μπορεί να τρέξει μέσα από διαφορετικές διαμορφώσεις για να προβλέψει ποια θα έχει το καλύτερο αποτέλεσμα». Ωστόσο, αυτό δεν δημιουργεί απαραίτητα μακροπρόθεσμα οφέλη, όπως βελτιώσεις στη λειτουργία της μνήμης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, όπως εξηγεί ο Δρ Khan, ο εγκέφαλος δεν είναι σαν μυς που πρέπει να τον λυγίσουμε για να αναπτυχθεί.

Εδώ και πολλά χρόνια υποστηρίζεται από ορισμένους ότι η επίλυση παζλ, είτε πρόκειται για Sudoku είτε για σταυρόλεξα, μπορεί να συμβάλει στην επιβράδυνση της γνωστικής παρακμής ή της άνοιας. Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει απαραίτητα. Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Aberdeen Royal Infirmary και το Πανεπιστήμιο του Aberdeen και δημοσιεύθηκε στο BMJ το 2018, διαπίστωσε ότι οι άνθρωποι που ασχολούνται τακτικά με πνευματικές δραστηριότητες καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους έχουν υψηλότερες νοητικές ικανότητες, παρέχοντας ένα «υψηλότερο γνωστικό σημείο» από το οποίο θα αρχίσει η παρακμή, αλλά ότι δεν παρακμάζουν πιο αργά.

«Η επίλυση γρίφων δεν βελτιώνει την εγκεφαλική σας δύναμη σε κάτι άλλο εκτός από τον ίδιο τον γρίφο», υποστηρίζει ο Δρ Χαν. «Και σχεδόν σίγουρα δεν αποτρέπει τη μείωση της εγκεφαλικής ισχύος που σχετίζεται με την ηλικία».

Ένα ακόμη πλεονέκτημα του speedcubing, σύμφωνα με τους τακτικούς παίκτες, είναι η αίσθηση της απόδρασης από τη φρενήρη σύγχρονη ζωή. «Το να έχεις έναν ξεκάθαρο στόχο, κάτι που μπορείς πραγματικά να υλοποιήσεις, είναι κάτι που δεν έχουμε απαραίτητα στην καθημερινή ζωή, και αυτό κατευνάζει τον εγκέφαλό μας», λέει ο δρ Κρίστενσεν.

Αυτό ίσως εξηγεί γιατί ο κύβος είναι τόσο δημοφιλής σε μια εποχή με μυριάδες ηλεκτρονικά παιχνίδια και τεχνολογικές δραστηριότητες για να διαλέξετε. Όπως το θέτει ο κ. Χάμερ: «Όταν παίρνω τον κύβο, γίνομαι πιο προσεκτικός και συγκεντρωμένος». Τον χρησιμοποιεί και στο χώρο εργασίας. «Μπορεί να με βοηθήσει να μπω στην επόμενη συνάντηση με μια πιο δομημένη προοπτική», λέει.

Ο κ. Scheffler συμφωνεί: «Η διαδικασία του να μεταφέρεις τον κύβο από αυτή τη χαοτική, άτακτη κατάσταση, η οποία είναι πάντα διαφορετική επειδή υπάρχουν τόσες πολλές μεταθέσεις του παζλ, στην ίδια τακτοποιημένη κατάσταση είναι κάτι που οι άνθρωποι θέλουν βασικά να κάνουν. «Υπάρχει μια θεμελιώδης ανθρώπινη ανάγκη να δημιουργηθεί τάξη από την αταξία, επειδή το σύμπαν είναι ένα πολύ χαοτικό μέρος και τα περισσότερα πράγματα δεν είναι διατεταγμένα».

• κύβος ρούμπικ
• υγεία
• χόμπι