Τραμπ: Τι ζητάει από την Ουκρανία σε αντάλλαγμα για να δώσει αμερικανική βοήθεια

Για την επίτευξη μίας συμφωνίας με την Ουκρανία ώστε να της παράσχει αμερικανική βοήθεια, ο Τραμπ ελπίζει να εξασφαλίσει πόρους σπάνιων γαιών, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Guardian. Τα ορυκτά σπάνιων γαιών είναι στρατηγικά μέταλλα απαραίτητα για τις βιομηχανίες που αναπτύσσουν υπολογιστές, μπαταρίες και ενεργειακή τεχνολογία αιχμής.

Τι είναι οι «σπάνιες γαίες» και γιατί είναι δυσέρευτες;

Με ονόματα όπως δυσπρόσιο, νεοδύμιο και κέριο, οι σπάνιες γαίες είναι μια ομάδα 17 βαρέων μετάλλων που βρίσκονται σε αφθονία στον φλοιό της Γης σε όλο τον κόσμο. Σε μια αξιολόγηση του 2024, το Γεωλογικό Ινστιτούτο των Ηνωμένων Πολιτειών εκτίμησε ότι υπάρχουν 110 εκατομμύρια τόνοι κοιτασμάτων παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων 44 εκατομμυρίων στην Κίνα -μακράν ο μεγαλύτερος παραγωγός παγκοσμίως. Επιπλέον 22 εκατ. τόνοι υπολογίζονται στη Βραζιλία, 21 εκατ. τόνοι στο Βιετνάμ, ενώ η Ρωσία έχει 10 εκατ. τόνους και η Ινδία επτά εκατ. τόνους.

Όμως η εξόρυξη των μετάλλων απαιτεί τη χρήση βαρέων χημικών ουσιών που έχουν ως αποτέλεσμα τεράστιες ποσότητες τοξικών αποβλήτων και έχουν προκαλέσει αρκετές περιβαλλοντικές καταστροφές, γεγονός που κάνει πολλές χώρες επιφυλακτικές στο να επωμιστούν το σημαντικό κόστος της παραγωγής.

Συχνά βρίσκονται σε ελάχιστες συγκεντρώσεις μεταλλευμάτων, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να υποβληθούν σε επεξεργασία μεγάλες ποσότητες πετρωμάτων για την παραγωγή του εξευγενισμένου προϊόντος, το οποίο συναντούμε κυρίως σε μορφή σκόνης.

Γιατί θέλει τις «σπάνιες γαίες» ο Τραμπ;

Κάθε μία από τις 17 σπάνιες γαίες χρησιμοποιείται στη βιομηχανία και βρίσκεται σε μια μεγάλη ποικιλία καθημερινών και υψηλής τεχνολογίας συσκευών, από λαμπτήρες μέχρι κατευθυνόμενους πυραύλους.

Το ευρώπιο είναι ζωτικής σημασίας για τις οθόνες των τηλεοράσεων, το κίριο χρησιμοποιείται για τη στίλβωση γυαλιού και τη διύλιση πετρελαίου, το λανθάνιο κάνει τους καταλυτικούς μετατροπείς ενός αυτοκινήτου να λειτουργούν -ο κατάλογος στη σύγχρονη οικονομία είναι σχεδόν ατελείωτος.

Και όλα έχουν μοναδικές ιδιότητες που είναι σχεδόν αναντικατάστατες ή μπορούν να αντικατασταθούν μόνο με απαγορευτικό κόστος. Το νεοδύμιο και το δυσπρόσιο, για παράδειγμα, επιτρέπουν την κατασκευή σχεδόν μόνιμων, εξαιρετικά ισχυρών μαγνητών που απαιτούν ελάχιστη συντήρηση, καθιστώντας βιώσιμη την τοποθέτηση ωκεάνιων ανεμογεννητριών για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μακριά από την ακτογραμμή.

Ο Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι ήθελε να καταλήξει σε μια συμφωνία στην οποία το Κίεβο θα εγγυάται την προμήθεια «σπάνιων γαιών» σε αντάλλαγμα για την αμερικανική βοήθεια, μια ιδέα που έθεσε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι πέρυσι.

Από πού προέρχεται το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής παγκόσμιας προσφοράς σπάνιων γαιών;

Για δεκαετίες, η Κίνα εκμεταλλεύεται στο έπακρο τα αποθέματα σπάνιων γαιών που διαθέτει επενδύοντας μαζικά σε επιχειρήσεις διύλισης -συχνά χωρίς την αυστηρή περιβαλλοντική εποπτεία που απαιτείται στις δυτικές χώρες.

Η Κίνα έχει επίσης καταθέσει τεράστιο αριθμό διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για την παραγωγή σπάνιων γαιών, γεγονός που αποτελεί εμπόδιο για τις εταιρείες άλλων χωρών που ελπίζουν να ξεκινήσουν την επεξεργασία σε μεγάλη κλίμακα.

Ως αποτέλεσμα, ενώ τα αποθέματα σπάνιων γαιών είναι άφθονα αλλού, πολλές εταιρείες βρίσκουν φθηνότερο να στέλνουν το μη επεξεργασμένο μετάλλευμά τους στην Κίνα για διύλιση, ενισχύοντας περαιτέρω την παγκόσμια εξάρτηση.

Οι ΗΠΑ και η ΕΕ προμηθεύονται το μεγαλύτερο μέρος του εφοδιασμού τους από την Κίνα, αλλά και οι δύο προσπαθούν να ενισχύσουν τη δική τους παραγωγή και να ανακυκλώσουν καλύτερα αυτό που χρησιμοποιούν για να μειώσουν την εξάρτηση από το Πεκίνο.

Στο αποκορύφωμα της εμπορικής διαμάχης ΗΠΑ-Κίνας το 2019, τα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης πρότειναν ότι οι εξαγωγές σπάνιων γαιών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να μειωθούν σε αντίποινα για τα αμερικανικά μέτρα. Η Ιαπωνία είδε από πρώτο χέρι τον πόνο μιας διακοπής το 2010, όταν η Κίνα σταμάτησε τις εξαγωγές σπάνιων γαιών λόγω μιας εδαφικής διένεξης.

Έκτοτε, το Τόκιο πίεσε σκληρά για να διαφοροποιήσει τις προμήθειες, υπογράφοντας συμφωνίες με τον αυστραλιανό όμιλο Lynas για παραγωγή από τη Μαλαισία.

Πώς διαφέρουν από τα «κρίσιμα μέταλλα»;

Οι σπάνιες γαίες συγκαταλέγονται μεταξύ των στοιχείων που χαρακτηρίζονται ως κρίσιμα ορυκτά στις ΗΠΑ, αλλά όχι ολόκληρος ο κατάλογος.

Μεταξύ των μέτρων που ανακοίνωσε το Πεκίνο ως απάντηση στην έναρξη ισχύος των αμερικανικών δασμών σε κινεζικά αγαθά είναι οι έλεγχοι των εξαγωγών ορισμένων κρίσιμων ορυκτών, αν και κανένα από αυτά δεν είναι σπάνιες γαίες.

Το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας και η τελωνειακή της διοίκηση δήλωσαν ότι η χώρα επιβάλλει εξαγωγικούς ελέγχους στο βολφράμιο, το τελλούριο, το βισμούθιο, το μολυβδαίνιο και το ίνδιο για τη «διασφάλιση των συμφερόντων εθνικής ασφάλειας».

Το βολφράμιο, το τελλούριο, το βισμούθιο και το ίνδιο έχουν χαρακτηριστεί κρίσιμα ορυκτά από τη Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ -υλικά που είναι απαραίτητα για τις προηγμένες τεχνολογίες, την καθαρή ενέργεια και την εθνική ασφάλεια.

• ΗΠΑ
• Ντόναλντ Τραμπ
• Ουκρανία
• σπάνιες γαίες