Τροφές υψηλές σε υδράργυρο: Έρευνα έσπειρε τον… πανικό – Δεν είναι μόνο ο τόνος στις κονσέρβες – Τι ισχύει στην Ελλάδα – Οι αλήθειες και τα ψέματα

Ιδιαίτερη ανησυχία έχει προκαλέσει στις υγειονομικές αρχές η ανίχνευση αυξημένων επιπέδων υδραργύρου που εντοπίστηκαν σε κονσέρβες τόνου σε πέντε ευρωπαϊκές χώρες.

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις Bloom και Foodwatch έκαναν λόγο για «σκάνδαλο δημόσιας υγείας», καταγγέλλοντας ότι στο 100% των δειγμάτων από 148 κονσέρβες τόνου που ελέγχθηκαν, εντοπίστηκε δηλητηριώδης υδράργυρος.

Η έρευνα μάλιστα ανέφερε ότι σε πάνω από τις μισές κονσέρβες, η περιεκτικότητα σε υδράργυρο ξεπερνούσε τα όρια που ισχύουν για άλλα είδη ψαριών, δηλαδή 0,3 mg/kg.

Οι ΜΚΟ επισήμαναν μάλιστα έναν χειρότερο κίνδυνο. Μέσα στον ωκεανό, ο υδράργυρος αναμιγνύεται με βακτήρια και μετατρέπεται σε μεθυλυδράργυρο, ένα ακόμα πιο τοξικό παράγωγο που ενδέχεται να μολύνει μεγάλα ψάρια – θηρευτές, όπως είναι ο τόνος, ο ξιφίας και ο σολομός.

ΕΦΕΤ για τον υδράργυρο σε κονσέρβες τόνου

Ο πρόεδρος του Ενιαίου Φορέα Ελέγχου Τροφίμων Αντώνης Ζαμπέλας μιλώντας στην ΕΡΤ εμφανίστηκε καθησυχαστικός τονίζοντας ότι θα γίνουν εκ νέου έλεγχοι στα ευρήματα των ερευνητών στις ευρωπαϊκές χώρες όπου προέκυψε το πρόβλημα, προκειμένου να διαπιστωθεί αν χρειάζεται και στην Ελλάδα να γίνουν επιπλέον έλεγχοι.

Δείτε τα αποτελέσματα της τελευταίας πενταετίας, σύμφωνα με τον ΕΦΕΤ:

Ο υδράργυρος συσσωρεύεται κυρίως στα ψάρια και τα θαλασσινά, όπου μπορεί να βρεθεί σε μεγαλύτερες ή μικρότερες ποσότητες, ανάλογα με το είδος, το μέγεθος και τη θέση τους στην τροφική αλυσίδα.

Ορισμένα είδη θαλασσινών περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις υδραργύρου, ενώ άλλα έχουν χαμηλότερες ποσότητες και θεωρούνται ασφαλέστερα για κατανάλωση, ιδιαίτερα για ευαίσθητες ομάδες πληθυσμού (π.χ., έγκυες γυναίκες, παιδιά).

Παρόλο, δηλαδή, που έχει καθιερωθεί στον δημόσιο διάλογο πως ο τόνος έχει υψηλές συγκεντρώσεις υδραργύρου, η πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα διαφορετική καθώς κι άλλα τρόφιμα, που τρώγονται καθημερινά, εμπεριέχουν το φυσικό βαρύ μέταλλο.

Γιαβάσης για τον υδράργυρο στις κονσέρβες τόνου: «Δεν φταίει η συσκευασία αλλά τα μεγάλα ψάρια»

Ο Ιωάννης Γιαβάσης Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων, Εργαστήριο Μικροβιολογίας & Βιοτεχνολογίας Tροφίμων, μιλώντας στον Talk Radio 98,9 by Alpha και την εκπομπή του Νίκου Παναγιωτόπουλου επισήμανε ότι το θέμα αυτό δεν είναι πρωτόγνωρο. 

Εξήγησε ότι το πρόβλημα δεν είναι στην κονσέρβα αλλά στα μεγάλα ψάρια, όπως είναι ο τόνος, τα καρχαριοειδή και ο σολομός. Ψάρια που αλιεύονται σε θάλασσες οι οποίες είναι μολυσμένες από υδράργυρο.

Όπως είπε «Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό, δεν είναι θέμα κονσέρβας, αλλά μέγεθος ψαριού. Τα μεγάλα ψάρια συσσωρεύουν μεγάλες ποσότητες υδραργύρου αντίθετα με τα μικρά» ενώ πρόσθεσε ότι «οι εν λόγω οργανώσεις δεν καταγγέλλουν ότι έχουν ξεπεραστεί τα όρια ποσοτήτων υδραργύρου στους τόνους αλλά ζητούν από την Ευρωπαϊκές Επιτροπές να μειωθούν τα όρια.»

Kονσέρβες τόνου: Μειώνουμε την κατανάλωση

Μάλιστα πρότεινε είπε «δεν θα σας προτείνω να πετάξετε τις κονσέρβες τόνου ή όποια κονσέρβα έχετε στο σπίτι σας, προτείνω μια λελογισμένη κατανάλωση μεγάλων ψαριών, καθώς δεν φέρουν μόνο υδράργυρο αλλά και βαρέα μέταλλα τα οποία βλάπτουν τον οργανισμό. Επέμεινε πάντως πως τόσο ο τόνος όσο και ο σολομός δεν θα πρέπει να καταναλώνονται πάνω από δύο φορές το μήνα.

Παράλληλα ο κ. Γιαβάσης, τόνισε ότι οι μικροί τόνοι που βρίσκονται στις Ελληνικές θάλασσες δεν είναι μολυσμένοι με υδράργυρο.

Στην συνέχεια ο κ. Γιαβάσης είπε ότι υπάρχουν επιτροπές στην Ευρώπη που ασχολούνται με αυτούς τους κινδύνους και όσο τηρούνται αυτά τα όρια, τα τρόφιμα είναι ασφαλή.

Εξήγησε πως υπάρχουν εν δυνάμει  επικίνδυνες ουσίες που τις προσθέτει είτε ο άνθρωπος είτε ουσίες που υπάρχουν στη φυση ( εξορύξεις εκρήξεις ηφαιστείων).

Τέλος ο κ. Γιαβάσης είπε ότι αν καταναλώσουμε μεγάλες ποσότητες υδραργύρου μέσα σε λίγες μέρες, μπορεί να έχουμε ερεθισμούς στο δέρμα, δυσκολία στην ομιλία και στην όραση, και οι μεγάλες ποσότητες μπορεί να επιφέρουν και τον θάνατο.

Τροφές με υψηλή περιεκτικότητα σε υδράργυρο

1. Μεγάλα ψάρια:
   • Ξιφίας
   • Καρχαρίας
   • Τόνος (κυρίως γαλάζιου πτερυγίου)
   • Μακρύπτερος τόνος (άλμπακορ)
2. Ορισμένα άλλα είδη:
   • Βασιλική σκορπίνα
   • Μπακαλιάρος Ατλαντικού
   • Ροφός
   • Σκουμπρί (βασιλικού μεγέθους)

Τροφές με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδράργυρο (συνήθως ασφαλέστερες)

1. Μικρότερα ψάρια:
   • Σαρδέλες
   • Γαύρος
   • Μπακαλιάρος
   • Σολομός (ιδιαίτερα ο άγριος)
   • Τιλάπια
2. Οστρακοειδή και άλλα θαλασσινά:
   • Γαρίδες
   • Καβούρια
   • Χτένια
   • Αστακός

Επιπτώσεις του υδραργύρου στην υγεία

Η έκθεση σε υδράργυρο μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό:

• Βλάβη στις εγκεφαλικές λειτουργίες: Ο υδράργυρος επιδρά αρνητικά στις νευρολογικές λειτουργίες, ιδιαίτερα σε παιδιά και έγκυες γυναίκες.
• Γενετικές αλλοιώσεις: Μπορεί να επηρεάσει το DNA, προκαλώντας χρωμοσωμικές ανωμαλίες.
• Αλλεργικές αντιδράσεις: Σε ορισμένα άτομα προκαλεί κνησμό, κόπωση και πονοκεφάλους.
• Αναπαραγωγικές διαταραχές: Μπορεί να βλάψει το σπέρμα, να αυξήσει τον κίνδυνο γενετικών ανωμαλιών και αποβολών.

Πρόληψη και αντιμετώπιση δηλητηρίασης από υδράργυρο

Η θεραπευτική προσέγγιση για τη δηλητηρίαση από υδράργυρο εξαρτάται από τη μορφή και τη σοβαρότητα της έκθεσης, καθώς και από το αν είναι οξεία ή χρόνια:

1. Απομάκρυνση από την πηγή έκθεσης: Η απομάκρυνση του ατόμου από την πηγή υδραργύρου είναι το πρώτο βήμα.
2. Φαρμακευτική αγωγή: Σε σοβαρές περιπτώσεις, οι γιατροί μπορεί να χορηγήσουν χηλικές ενώσεις, όπως η διμερκαπρόλη ή το DMSA, που δεσμεύουν τον υδράργυρο και βοηθούν στην αποβολή του. Αυτά τα φάρμακα είναι αποτελεσματικά σε δηλητηρίαση από ανόργανο υδράργυρο αλλά όχι από οργανικό.
3. Προληπτικά μέτρα:
   • Αποφυγή χρήσης συσκευών με υδράργυρο: Η αντικατάσταση συσκευών και θερμομέτρων που περιέχουν υδράργυρο είναι σημαντική.
   • Περιορισμός κατανάλωσης μεγάλων ψαριών: Η κατανάλωση ψαριών υψηλής περιεκτικότητας σε υδράργυρο, ιδιαίτερα από περιοχές με ρύπανση, θα πρέπει να αποφεύγεται.
   • Σωστή διαχείριση απορριμμάτων με υδράργυρο: Η απόρριψη συσκευών με υδράργυρο πρέπει να γίνεται σωστά, ώστε να αποφεύγεται η έκθεση, ειδικά για τα παιδιά.

Η λήψη προληπτικών μέτρων και η έγκαιρη αντιμετώπιση είναι ουσιαστική για την προστασία από τους κινδύνους του υδραργύρου.

• κονσέρβες
• Τόνος
• υδράργυρος