Βασίλης Βασιλικός: Αναγνωρίστηκε παγκοσμίως χάρη στο μυθιστόρημά του Ζ, το οποίο αφορούσε τον Γρηγόρη Λαμπράκη

Ο Βασίλης Βασιλικός είναι ανάμεσα στους 10 πιο μεταφρασμένους Ελληνες συγγραφείς και ο τέταρτος πιο διαβασμένος Ελληνας στον κόσμο μετά τους Καζαντζάκη, Ρίτσο και Καβάφη.

Έμεινε, ωστόσο, στην ιστορία της λογοτεχνίας, και αναγνωρίστηκε παγκοσμίως χάρη στο μυθιστόρημά του Ζ, το οποίο αφορούσε τον Γρηγόρη Λαμπράκη και τη δολοφονία του το 1963.

Το μυθιστόρημα-ντοκουμέντο για τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη (1963), ένα βιβλίο-σύμβολο, ένα μυθιστόρημα-σταθμός στην ελληνική λογοτεχνία. Γραμμένο σχεδόν παράλληλα με την εξέλιξη των γεγονότων και της δίκης που συντάραξε την Ελλάδα, το Ζ εκδόθηκε για πρώτη φορά στα μέσα της ταραγμένης δεκαετίας του 1960. «Λογοτεχνικό ρεπορτάζ» ή «φανταστικό ντοκιμαντέρ ενός εγκλήματος», κατά τον ίδιο τον Βασίλη Βασιλικό, κινείται στα όρια μεταξύ λογοτεχνίας και δημοσιογραφίας, με τον συγγραφέα να ενορχηστρώνει το δημοσιογραφικό και το προανακριτικό υλικό της υπόθεσης Λαμπράκη.

Το Ζ, ακόμη σήμερα, συνεχίζει να προκαλεί τεράστιο ενδιαφέρον, γιατί παραμένει ανοικτό και διαθέσιμο σε νέες ερμηνείες και σηματοδοτήσεις. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το έργο γράφτηκε σχεδόν αμέσως μετά τα γεγονότα και πρωτοδημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό «Ταχυδρόμος» το 1966. Την ίδια χρονιά κυκλοφορεί σε βιβλίο από τις εκδόσεις «Θεμέλιο», σχεδόν ταυτόχρονα με την δίκη των κατηγορουμένων για τη δολοφονία. Το 1967 η Χούντα των Συνταγματαρχών απαγόρευσε την κυκλοφορία του στην Ελλάδα, ενώ παράλληλα άρχισε να μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες στα πλαίσια του αντιδικτατορικού αγώνα. Συγκεκριμένα, επίσης το 1966 μεταφράστηκε στα γαλλικά από τον Pierre Comberousse και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gallimard ενώ τα επόμενα τρία χρόνια μεταφράστηκε και εκδόθηκε σε άλλες δεκαοχτώ χώρες όπως οι Η.Π.Α, η Αγγλία, η Σοβιετική Ένωση και η Ιαπωνία.

Το 1969 έγινε η κινηματογραφική μεταφορά του από τον Κώστα Γαβρά.

Το έργο έγινε αμέσως σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα, και βοήθησε -κυρίως με την κινηματογραφική προβολή του- στην διεθνοποίηση της κατάστασης στην Ελλάδα.

Το βιβλίο μεταφέρθηκε και στο θέατρο, το 2012 από το Εθνικό Θέατρο, σε θεατρική μεταφορά της Έφης Θεοδώρου. Τον Μάρτιο του 2018 παρουσιάστηκε στην Εθνική Λυρική Σκηνή η όπερα που βασίστηκε πάνω στο μυθιστόρημα, σε λιμπρέτο του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη.

• Βασίλης Βασιλικός
• Γρηγόρης Λαμπράκης