Βατικανό: «Προθάλαμος εξουσίας» για τους καρδινάλιους η τελευταία πράξη του Πάπα Φραγκίσκου – Ένας Πάπας χωρίς Ρώμη;

Το φως πέφτει πλάγια στα ξύλινα έδρανα. Κάθε πρωί, λίγο πριν τις εννέα, περίπου 180 άνδρες ντυμένοι στα πορφυρά, διασχίζουν αργά τους διαδρόμους του Βατικανού και συγκεντρώνονται σε μία κρύα αίθουσα με βαριές κουρτίνες. Οι φωνές τους χαμηλές – από σεβασμό ή στρατηγική; Κανείς δεν ξέρει. Οι επίσημες λέξεις τους μοιάζουν με τελετουργικά, αλλά από κάτω σιγοβράζει ένας θρήνος που δεν είναι μόνο για τον νεκρό Πάπα, αλλά και για μια Εκκλησία που δεν ξέρει αν θρηνεί το παρελθόν ή το μέλλον της.

Ο Φραγκίσκος πέθανε στις 21 Απριλίου, αλλά δεν έχει φύγει ακόμα από την αίθουσα. Το φάντασμά του κάθεται ανάμεσα στους καρδιναλίους, ενοχλώντας τους με τις αποφάσεις του, με τα πρόσωπα που άφησε πίσω, με τις ηπείρους που τόλμησε να προτάξει. Κάποιοι ψιθυρίζουν «ήταν καλός Πάπας» με στόμα σφιγμένο. Άλλοι, πιο έμπειροι, κρατούν σημειώσεις. Το Κονκλάβιο πλησιάζει.

Η γλώσσα των νεκρών και οι φωνές των ζωντανών

Ο επικεφαλής των γενικών συνελεύσεων –ένας 91χρονος καρδινάλιος με προβλήματα ακοής και εξουσίας– πιστεύει πως ψιθυρίζει, αλλά συχνά διατάζει. Η εικόνα του συνοψίζει μια Ρώμη που γερνά, αλλά δεν εγκαταλείπει. Πίσω από τις τυπικές φιλοφρονήσεις για την «απλότητα» και το «πνευματικό ανάστημα» του Φραγκίσκου, υπάρχει δυσφορία. Για το ύφος του. Για τις αποφάσεις του. Για το γεγονός ότι η Εκκλησία, με εκείνον, σταμάτησε να είναι απολύτως ιταλική, ευρωπαϊκή, ή έστω, προβλέψιμη.

Βατικανό: Ο νέος πάπας δεν αναμένεται να προχωρήσει σε ραγδαίες αλλαγές

Και τώρα; Η Εκκλησία καλείται να επιλέξει όχι απλώς έναν νέο Πάπα, αλλά έναν νέο άξονα. Η κάλπη δεν θα αναδείξει μόνο πρόσωπο, αλλά προσανατολισμό.

Η γεωγραφία της πίστης και η κρίση της εξουσίας

Ο Φραγκίσκος έσπειρε τις νέες του καρδιναλικές ψήφους σε γωνιές του πλανήτη που η Ρώμη κάποτε αγνοούσε: Σάντα Λουσία, Μοζαμβίκη, Κορέα, Νέα Γουινέα. Μητροπόλεις όπως το Λος Άντζελες και το Παρίσι βρέθηκαν εκτός παιχνιδιού. Αυτό δεν ήταν απλώς μια πολιτική απόφαση· ήταν ένας γεωπολιτικός ανασχηματισμός με όρους πνευματικής κυριαρχίας. Ο χάρτης της Εκκλησίας άλλαξε, όχι γιατί άλλαξε ο κόσμος, αλλά γιατί ο Φραγκίσκος τόλμησε να δει τον κόσμο αλλιώς.

Τώρα όμως, με την έδρα του Ποντίφικα άδεια, το ερώτημα επιστρέφει με σφοδρότητα: Ποιος κρατά την εξουσία της Εκκλησίας; Η Ρώμη ή ο κόσμος;

Ο Παρολίν και η επιστροφή στο κέντρο

Ο Πιέτρο Παρολίν είναι το όνομα που ψιθυρίζεται περισσότερο, αλλά όχι απαραίτητα με σιγουριά. Είναι «ο Ιταλός», «ο γραμματέας», «ο γνώστης». Είναι ο άντρας που περπάτησε δίπλα στον Φραγκίσκο αλλά κράτησε και αποστάσεις. Κάποιοι τον θεωρούν τοποτηρητή της σταθερότητας. Άλλοι, «κλώνο του Φραγκίσκου χωρίς το χαμόγελο». Όλοι, όμως, αναγνωρίζουν ότι γνωρίζει πώς παίζεται το παιχνίδι.

Δεν είναι άγιος. Οι συμφωνίες του με την Κίνα, το οικονομικό σκάνδαλο του 2019, του στερούν το φωτοστέφανο. Αλλά στη Ρώμη, η τελειότητα δεν είναι πάντα προϋπόθεση. Η εμπειρία είναι.

Η σπασμένη φωνή των μεταρρυθμιστών

Στον αντίποδα, οι προοδευτικοί μοιάζουν άφωνοι. Ο θάνατος του Φραγκίσκου τους άφησε χωρίς κέντρο, χωρίς αφήγημα, χωρίς ηγέτη. Ο Μάριο Γκρεκ από τη Μάλτα ακούγεται ως διάδοχος της γραμμής Φραγκίσκου, αλλά λίγοι πιστεύουν ότι μπορεί να ενώσει – ή να κυριαρχήσει. Είναι ικανοί θεολόγοι. Είναι πνευματικοί. Αλλά η Ρώμη είναι πολιτική.

Βατικανό: Πώς ξεκινά η μάχη για τον νέο Πάπα – Το παρασκήνιο, τα φαβορί και τα σενάρια

Η εσωτερική σύγκρουση μεταξύ πίστης και εξουσίας δεν είναι νέα. Όμως σήμερα, η Εκκλησία φαίνεται να βρίσκεται μπροστά σε κάτι πιο βαθύ: μια κρίση νομιμοποίησης. Αν δεν μπορεί να διοικήσει τον εαυτό της, πώς θα εμπνεύσει τον κόσμο;

Ένας Πάπας χωρίς Ρώμη;

Η ερώτηση που κάποιοι ψιθυρίζουν στα σκοτεινά δωμάτια δεν είναι ποιος θα γίνει Πάπας. Είναι αν μπορεί να υπάρξει Πάπας που να μην ανήκει στην πολιτική και τη γεωγραφία της Ρώμης. Κι αν ναι, τι Εκκλησία θα φτιάξει;

Για μερικούς, αυτή η ιδέα ισοδυναμεί με προδοσία. Για άλλους, είναι η μόνη ελπίδα αναγέννησης.

Μέχρι τότε, οι καρδινάλιοι συνεχίζουν να συρρέουν στα ξύλινα καθίσματα. Οι λέξεις τους είναι προσεκτικές. Οι βλέψεις τους, λιγότερο.

Η ιστορία δεν γράφεται στους ναούς, αλλά στους διαδρόμους. Και αυτή τη φορά, δεν πρόκειται μόνο για μια διαδοχή. Πρόκειται για το αν ο Θεός της Ρώμης θα μπορέσει να ακούσει τους ψιθύρους του κόσμου.

• Βατικανό
• Κονκλάβιο
• Πάπας Φραγκίσκος
• Ρώμη