Βενεζουέλα: Η επίθεση Τραμπ θα μπορούσε να «ανοίξει την όρεξη» σε αυταρχικούς ηγέτες – Η ανάλυση του BBC

Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να πιστεύει βαθιά ότι είναι ο ίδιος που θέτει τους κανόνες στο διεθνές σύστημα – και ότι όσα ισχύουν για τις Ηνωμένες Πολιτείες υπό τη δική του ηγεσία δεν δεσμεύουν κατ’ ανάγκη τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτή η αντίληψη αποτυπώθηκε με τον πιο ωμό και εντυπωσιακό τρόπο στην υπόθεση της Βενεζουέλας. Με τη σύλληψη του ηγέτη της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, ο Τραμπ επέδειξε μια άνευ προηγουμένου αυτοπεποίθηση, η οποία στηρίζεται –και επιβάλλεται– από την τεράστια στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ. Κατόπιν διαταγής του, αμερικανικές δυνάμεις έθεσαν τον Μαδούρο υπό κράτηση και ουσιαστικά ανέλαβαν τον έλεγχο της Βενεζουέλας, εγκαινιάζοντας μια νέα, αμφιλεγόμενη περίοδο για τη χώρα αλλά και για το διεθνές σύστημα.

Η ανακοίνωση έγινε σε μια θριαμβευτική συνέντευξη Τύπου στο Mar-a-Lago της Φλόριντα. Εκεί, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι υπεύθυνες για τη Βενεζουέλα «μέχρι να μπορέσουμε να πραγματοποιήσουμε μια ασφαλή, σωστή και συνετή μετάβαση». Τα λόγια του, ωστόσο, άφησαν περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, αποκάλυψε ότι είχε επικοινωνία με την αντιπρόεδρο της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες, η οποία –όπως είπε– του μετέφερε πως «θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί». Ο Ρούμπιο σχολίασε με εμφανή κυνισμό ότι μπορεί να ήταν ευγενική, «αλλά στην πραγματικότητα δεν έχει άλλη επιλογή».

Ο Τραμπ απέφυγε να δώσει λεπτομέρειες για το επόμενο βήμα, περιοριζόμενος στη φράση ότι οι ΗΠΑ «δεν φοβούνται να στείλουν στρατεύματα αν χρειαστεί». Το ερώτημα, όμως, παραμένει: μπορεί πράγματι να κυβερνηθεί μια χώρα όπως η Βενεζουέλα «με τηλεχειρισμό»; Η επίδειξη ισχύος, που επαινέθηκε δημοσίως τόσο από τον Ρούμπιο όσο και από τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ, ίσως αρκεί για να τρομοκρατήσει προσωρινά τους ηγέτες της Λατινικής Αμερικής. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι η πραγματικότητα στο έδαφος είναι πολύ πιο περίπλοκη.

Ήδη από τον Οκτώβριο, η International Crisis Group είχε προειδοποιήσει ότι η πτώση του Μαδούρο θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτεταμένη βία και αποσταθεροποίηση. Παράλληλα, η The New York Times αποκάλυπτε ότι αξιωματούχοι της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ είχαν προσομοιώσει σενάρια για την επόμενη ημέρα: το συμπέρασμα ήταν σαφές – βίαιο χάος, με ένοπλες φατρίες να μάχονται για την εξουσία. Η απομάκρυνση και φυλάκιση του Μαδούρο αποτελεί αναμφίβολα μια εντυπωσιακή επίδειξη αμερικανικής στρατιωτικής υπεροχής. Οι ΗΠΑ συγκέντρωσαν μια τεράστια αρμάδα και πέτυχαν τον στόχο τους χωρίς να χαθεί ούτε μία αμερικανική ζωή. Και πράγματι, ο Μαδούρο είχε αγνοήσει τη λαϊκή βούληση, παραβλέποντας την εκλογική του ήττα – γεγονός που κάνει πολλούς Βενεζουελάνους να υποδέχονται την αποχώρησή του με ανακούφιση.

Το παγκόσμιο αποτύπωμα της αμερικανικής επέμβασης

Οι επιπτώσεις, όμως, ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα της Βενεζουέλας. Η ατμόσφαιρα στο Mar-a-Lago ήταν πανηγυρική, όμως η στρατιωτική επιχείρηση είναι μόνο το πρώτο στάδιο. Η ιστορία των αμερικανικών επεμβάσεων για αλλαγή καθεστώτος τα τελευταία 30 χρόνια είναι ζοφερή: στο Ιράκ, μετά την εισβολή του 2003, επικράτησε αιματοχυσία και χάος· στο Αφγανιστάν, δύο δεκαετίες προσπάθειας κατέρρευσαν μέσα σε λίγες ημέρες το 2021. Στη Λατινική Αμερική, τα φαντάσματα του παρελθόντος είναι ακόμη πιο βαριά. Ο Τραμπ επανέφερε τη ρητορική του Δόγμα Μονρόε, βαφτίζοντάς την ειρωνικά «Δόγμα Ντονρό». Δήλωσε ότι η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά και εξαπέλυσε απειλές κατά του προέδρου της Κολομβία, Γκουστάβο Πέτρο, αλλά και έμμεσες αιχμές για το Μεξικό και την Κούβα. Το ιστορικό είναι αποθαρρυντικό. Το 1994, ο Μπιλ Κλίντον έστειλε στρατεύματα στην Αϊτή για αλλαγή καθεστώτος. Τριάντα χρόνια μετά, η χώρα έχει μετατραπεί σε αποτυχημένο κράτος, έρμαιο ένοπλων συμμοριών.

Δημοκρατία ή έλεγχος;

Ο Τραμπ μίλησε για «επανένωση» της Βενεζουέλας, όχι όμως για δημοκρατία. Απέρριψε ανοιχτά την προοπτική να ηγηθεί η αντιπολιτευόμενη Μαρία Κορίνα Ματσάντο, βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης το 2025, ενώ αγνόησε τον Εντμούντο Γκονζάλες, τον οποίο πολλοί θεωρούν νόμιμο νικητή των εκλογών του 2024. Αντ’ αυτού, οι ΗΠΑ στηρίζουν –τουλάχιστον προσωρινά– την ίδια την αντιπρόεδρο του Μαδούρο, τη Ροντρίγκες. Παρά την ταπείνωση, είναι απίθανο οι ένοπλες δυνάμεις της Βενεζουέλας να συναινέσουν πλήρως στα αμερικανικά σχέδια. Στρατιωτικοί, πολιτοφυλακές, εγκληματικά δίκτυα και αντάρτικες ομάδες έχουν πλουτίσει από τη διαφθορά και δεν έχουν κανένα κίνητρο να παραδώσουν την εξουσία αμαχητί.

Πλούτος, κανόνες και παγκόσμια αναταραχή

Η επέμβαση φέρνει στο φως και μια άλλη πτυχή της κοσμοθεωρίας του Τραμπ: την ανοιχτή επιθυμία του για τον ορυκτό πλούτο άλλων χωρών. Όπως στην Ουκρανία, έτσι και στη Βενεζουέλα, μιλά για «αποζημίωση» μέσω φυσικών πόρων. Αυτή η λογική εντείνει τις ανησυχίες χωρών όπως η Δανία για τη Γροιλανδία, αλλά και ευρύτερα για την αποδόμηση του διεθνούς δικαίου. Η Κίνα καταδίκασε την επέμβαση, κάνοντας λόγο για κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας της Βενεζουέλας. Παράλληλα, όμως, το προηγούμενο ανησυχεί ιδιαίτερα για ζητήματα όπως η Ταϊβάν. Ο γερουσιαστής Μαρκ Γουόρνερ προειδοποίησε ότι αν αυτό το όριο ξεπεραστεί, τίποτα δεν θα εμποδίσει αυταρχικούς ηγέτες –όπως ο Βλαντιμίρ Πούτιν– να επικαλεστούν παρόμοια δικαιολογία.

Ο Τραμπ φαίνεται να πιστεύει ότι ο ίδιος γράφει τους κανόνες. Όμως ο κόσμος της ισχύος δεν λειτουργεί έτσι. Οι ενέργειές του στις αρχές του 2026 προμηνύουν έναν ακόμη χρόνο παγκόσμιας αστάθειας – και ίσως μια επικίνδυνη «όρεξη» για αυταρχικούς ηγέτες που θα θελήσουν να μιμηθούν το παράδειγμά του.

Πηγή: bbc

• Βενεζουέλα
• Νικολάς Μαδούρο
• Ντόναλντ Τραμπ