Βία κατά ανηλίκων: Αυστηρό το νομικό πλαίσιο για την τέλεση κακουργημάτων – Οι αλλαγές και η πιθανότητα προφυλάκισης

Η προφυλάκιση του 17χρονου μαθητή στην Ερμιόνη και η μεταφορά του σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων, για την επίθεση με φαλτσέτα σε 12χρονο μαθητή, σε σχολικό διάλειμμα, ήταν μία σπάνια -για τα ελληνικά δεδομένα- απόφαση, αλλά κινήθηκε μέσα στο αυστηρό πλαίσιο που παρέχει ο νόμος και εφαρμόζεται ανάλογα με την υπόθεση και τα στοιχεία που υπάρχουν.

Στην περίπτωση του 17χρονου, στο κατηγορητήριο υπήρχαν αδικήματα όπως Ληστεία κατά συναυτουργία και Επικίνδυνη Σωματική βλάβη αδύναμου ατόμου.

Ο νόμος – όπως εξηγεί ο ποινικολόγος Κωνσταντίνος Γώγος στο Newpost – προβλέπει φυλάκιση σε ανήλικους από την ηλικία των 15 ετών και πάνω, αν έχουν διαπράξει σοβαρά αδικήματα:

«Το κοινωνικό φαινόμενο της έξαρσης της ανήλικης παραβατικότητας αποτελεί ένα επίκαιρο θέμα τόσο σε επίπεδο νομικό όσο κυρίως νομικό. Έχουν διατυπωθεί διαφορετικές απόψεις για τον τρόπο επίλυσης του συγκεκριμένου ζητήματος, καθώς ο εγκλεισμός από μόνος του ίσως να μην αποτελεί την καλύτερη λύση στο πρόβλημα. Αντιθέτως, ζητήματα όπως ο σωφρονισμός, η δημιουργία κέντρων δραστηριοτήτων και γενικά η προσπάθεια διόρθωσης της συμπεριφοράς του δράστη έχουν πολλές φορές τεθεί στο τραπέζι χωρίς είτε να υπάρχουν σοβαρές πρωτοβουλίες επί του θέματος είτε να υπάρχουν λύσεις, αφού τα στατιστικά δεδομένα δείχνουν το ακριβώς αντίθετο.**

Πρόσφατα, μάλιστα, υπήρξε σοβαρή τροποποίηση μέσω της νομοθετικής πρωτοβουλίας, η οποία συμπεριέλαβε και την ανήλικη παραβατικότητα, στον ίδιο τόνο που ακολουθεί το Υπουργείο, ήτοι αυστηροποίηση σε όλα.

Πολύ πρακτικά, ο ανήλικος δράστης με το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς ήταν πάρα πολύ δύσκολο να οδηγηθεί σε εγκλεισμό, ειδικά σε επίπεδο προσωρινής κράτησης. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ένας ανήλικος παραβάτης, αφού ολοκληρώσει τη διαδικασία της ανάκρισης, να επιστρέφει στην κοινωνία χωρίς προηγουμένως να έχει προηγηθεί κάποια διαδικασία βελτίωσης της προσωπικότητάς του.

Οι τελευταίες νομοθετικές πρωτοβουλίες, ωστόσο, έφεραν τροποποιήσεις και συγκεκριμένα το άρθρο 127 ΠΚ έχει την εξής διατύπωση:

«1. Περιορισμός σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων επιβάλλεται μόνο σε ανηλίκους που έχουν συμπληρώσει το δέκατο πέμπτο (15ο) έτος της ηλικίας τους, εφόσον η πράξη τους, αν την τελούσε ενήλικος, θα ήταν κακούργημα. Η απόφαση πρέπει να περιέχει ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, από την οποία να προκύπτει γιατί τα αναμορφωτικά ή θεραπευτικά μέτρα δεν κρίνονται στη συγκεκριμένη περίπτωση επαρκή, ενόψει των ιδιαίτερων συνθηκών τέλεσης της πράξης και της προσωπικότητας του ανηλίκου. Κρίνοντας από τις περιστάσεις, το δικαστήριο μπορεί να αντικαταστήσει εν όλω ή εν μέρει την έκτιση του περιορισμού σε ειδικό κατάστημα κράτησης νέων, σε κατ’ οίκον έκτιση ή σε κοινωφελή εργασία, με αναλογική εφαρμογή των άρθρων 104Α και 105.»_

Τι πρακτικά σημαίνει αυτό; Γίνεται μία ουσιώδης διάκριση, αρχικά ηλικιακή. Το καθεστώς είναι ιδιαιτέρως αυστηρό μόνο για τον ανήλικο παραβάτη που είναι 15 ετών και άνω.

Από εκεί και πέρα, σε περίπτωση κακουργηματικής μορφής αδικήματος, μπορεί αφενός να εκτίσει εντός σωφρονιστικού καταστήματος την ποινή του, σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς που επιβάλλονταν αναμορφωτικά μέτρα, αλλά παράλληλα κρίσιμο είναι το ζήτημα της προσωρινής κράτησης, αφού πλέον μπορεί ο ανήλικος άνω των 15 ετών να κρατηθεί προσωρινά για πληθώρα αδικημάτων.

Ενδεικτικά παραδείγματα: ανθρωποκτονία, ληστεία, βαριά σκοπούμενη σωματική βλάβη κτλ., δηλαδή βαριά αδικήματα με σοβαρά ζητήματα ποινικής απαξίας.»

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ανήλικοι διαπράττουν συνεχώς τα ίδια αδικήματα, είτε που εμπεριέχουν βία, είτε ληστείες και κλοπές. Η προσωρινή κράτηση ή μια ποινή φυλάκισης δεν σημαίνει πάντα ότι ο νεαρός κατηγορούμενος σωφρονίζεται, γι’ αυτό και τα δικαστήρια ανηλίκων μετρούν πολλές παραμέτρους μέχρι την τελική τους απόφαση.

«Ο εγκλεισμός από μόνος του δεν σημαίνει σωφρονισμό. Επομένως, η επιβολή ποινών σίγουρα έχει σοβαρό νόημα σε ιδιαίτερες κακουργηματικές περιπτώσεις, αλλά αν δεν δημιουργηθούν εργαλεία σωφρονισμού, απλώς η φυλακή θα καταλήξει να έχει μόνο τιμωρητικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, ένας ανήλικος στην ηλικία των 15 ετών με αδίκημα διακεκριμένων κλοπών, ίσως να είναι θεμιτό να πρέπει να εκτίσει ένα χρονικό διάστημα για λόγους σωφρονισμού. Είναι όμως άλλο τόσο σημαντικό σε αυτά τα εφηβικά χρόνια να μπορεί να πάει σχολείο, να μπορεί να μάθει ξένες γλώσσες, να μπορεί να εκπαιδευτεί σε ειδικά προγράμματα ειδίκευσης και γενικά να φροντίσουμε ως κράτος όταν ο άνθρωπος αυτός επανέλθει στην κοινωνία να έχει αποκτήσει τα εφόδια προκειμένου να μπορεί να εργασθεί και να αφήσει πίσω του οποιαδήποτε έκνομη δραστηριότητα.»_ εξηγεί ο κ. Γώγος.

Τις τελευταίες ημέρες το αστυνομικό δελτίο καταγράφει πληθώρα αδικημάτων με πρωταγωνιστές κυρίως ανηλίκους. Επιθέσεις, λεκτική βία, ακόμα και κατοχή μαχαιριών δείχνουν ότι το πρόβλημα γιγαντώνεται μέρα με τη μέρα.

• ανήλικοι
• βία