Ξηρασία στην Αττική: Στο κόκκινο τα υδάτινα αποθέματα – Κίνδυνος για την υδροδότηση την επόμενη διετία

Η κλιματική αλλαγή συνιστά μια παγκόσμια πρόκληση με άμεσες και δραματικές συνέπειες, και μεταξύ αυτών, η αυξανόμενη συχνότητα και ένταση των φαινομένων ξηρασίας. Στην Ελλάδα, οι συνέπειες αυτές είναι πλέον ορατές και επηρεάζουν κρίσιμους τομείς, όπως η γεωργία, ο τουρισμός, αλλά και η αστική υδροδότηση – με την Αττική να βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με πρωτοφανείς συνθήκες.

Από τα επίσημα στοιχεία της ΕΥΔΑΠ προκύπτουν τα παρακάτω συγκριτικά αποθέματα στις 17 Μαρτίου 2024 και 17 Μαρτίου 2025:

Ταμιευτήρας	17/3/2024 (εκατ. κ.μ.)	17/3/2025 (εκατ. κ.μ.)
Μόρνος	500	350
Εύηνος	54	25
Μαραθώνας	22.7	20
Υλίκη	355.5	262

Όπως φαίνεται, εντός ενός χρόνου ο Μόρνος (κύρια πηγή) έχασε το ~30% των αποθεμάτων του (350 αντί 500 εκατ. κ.μ.), ενώ και η Υλίκη μειώθηκε κατά ~26% (262 από 355,5). Συνολικά, το διάστημα Φεβρουαρίου–Μαρτίου 2025 ο μέσος ημερήσιος όγκος υδάτων που μπορούσε να αντληθεί από όλους τους ταμιευτήρες της Αττικής (~665 εκατ. κ.μ./ημέρα) ήταν 26% μικρότερος από τον αντίστοιχο του 2024 (~900 εκατ. κ.μ./ημέρα). Η μείωση των τελευταίων ετών είναι εντυπωσιακή: μέσα στην τριετία 2022–2025 τα αποθέματα σχεδόν διπλασιάστηκαν προς τα κάτω.

Κύριος λόγος της πτώσης αυτής είναι η παρατεταμένη ανομβρία και η μείωση των χιονοπτώσεων. Υδρογεωλόγοι επισημαίνουν ότι ο χειμώνας του 2024–2025 (όπως και του 2023–2024) ήταν σχετικά ήπιος και φτωχός σε χιόνια, ιδίως στις λεκανές απορροής των ταμιευτήρων της Αττικής.

H βασική αιτία συνδέεται κύρια με τη δραστική μείωση του αριθμού των χιονοσκεπών ημερών και του συνολικού ετήσιου πάχους των χιονοπτώσεων στην ηπειρωτική Ελλάδα», γεγονός που υπονομεύει τόσο την τροφοδοσία των υπόγειων υδροφορέων όσο και των επιφανειακών ταμιευτήρων. Ταυτόχρονα, ισχυρές καλοκαιρινές βροχοπτώσεις (όταν υπάρχουν) είναι πιο σύντομες και ακανόνιστες («ραγδαίες»), οδηγώντας σε πλημμυρικά φαινόμενα παρά σε αποτελεσματική αναπλήρωση των αποθεμάτων.

Παρά τη μείωση του νερού, ειδικοί τονίζουν ότι το καλοκαίρι 2025 η Αθήνα δεν αντιμετωπίζει άμεσο πρόβλημα υδροδότησης. Όμως, η τάση είναι ανησυχητική: ο μεσοπρόθεσμος κίνδυνος παραμένει υψηλός, καθώς «τα αποθέματα βαίνουν μειούμενα τα τελευταία δύο χρόνια και δεν αναπληρώνεται η κατανάλωση από τις βροχοπτώσεις/χιόνια». Σημειώνεται ότι μόνο στο Μόρνο («ένας χρόνος απόθεμα») και στη Υλίκη η στάθμη έχει υποχωρήσει δραματικά – ήδη αποκαλύφθηκε το βυθισμένο χωριό Κάλλιο (εικόνα) με την χαμηλή στάθμη του νερού.

Ανομβρία, χιόνια και… ραγδαιότητα: οι νέες “κανονικότητες”

Η βασική αιτία αυτής της κατάστασης είναι η παρατεταμένη ανομβρία και η μείωση των χιονοπτώσεων, που απορρέουν άμεσα από τη συστημική μεταβολή του κλίματος. Όπως επισημαίνουν υδρογεωλόγοι, οι δύο τελευταίοι χειμώνες ήταν ήπιοι και «φτωχοί» σε χιόνια, ιδίως στις λεκανές απορροής των ταμιευτήρων.

Η μείωση του αριθμού των χιονοσκεπών ημερών και του συνολικού πάχους χιονόπτωσης στην ηπειρωτική Ελλάδα υπονομεύει την ανατροφοδότηση τόσο των υπόγειων υδροφορέων όσο και των επιφανειακών ταμιευτήρων.

Παράλληλα, οι θερινές βροχοπτώσεις, όταν εμφανίζονται, είναι πιο σύντομες, έντονες και ακανόνιστες, οδηγώντας σε πλημμύρες αντί για απορρόφηση και αποθήκευση νερού. Το νερό «φεύγει» γρήγορα χωρίς να «καταγράφεται» στα αποθέματα.

Δεν υπάρχει άμεσο πρόβλημα, αλλά… ο κίνδυνος είναι μπροστά μας

Παρά την εντυπωσιακή πτώση των αποθεμάτων, δεν υπάρχει προς το παρόν πρόβλημα υδροδότησης για την Αθήνα, τονίζουν ειδικοί της ΕΥΔΑΠ. Ωστόσο, η τάση είναι σαφώς καθοδική, και ο μεσοπρόθεσμος κίνδυνος αυξάνεται:

«Τα αποθέματα βαίνουν μειούμενα τα τελευταία δύο χρόνια και η κατανάλωση δεν αναπληρώνεται από τις βροχοπτώσεις ή τα χιόνια».

Σημαντικό είναι ότι ήδη στο Μόρνο – που συχνά χαρακτηρίζεται ως «ταμιευτήρας–κλειδί» – η στάθμη έχει φτάσει στο όριο ενός έτους αποθέματος, ενώ και στη Υλίκη η πτώση είναι εντυπωσιακή. Μάλιστα, η στάθμη είναι τόσο χαμηλή που ήδη αποκαλύφθηκε το βυθισμένο χωριό Κάλλιο.

Ανάλυση δεικτών ξηρασίας (CDI, SPI) και χρονική εξέλιξη

Για την αξιολόγηση της κατάστασης της ξηρασίας χρησιμοποιήθηκαν επιστημονικοί δείκτες. Ο σύνθετος δείκτης ξηρασίας (CDI) του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Ξηρασίας (EDO/Copernicus) παρείχε μια συνολική εικόνα της κατάστασης. Παράλληλα, ο δείκτης Standardized Precipitation Index (SPI), ιδίως ο SPI-6 (που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της υδρολογικής ξηρασίας), χρησιμοποιήθηκε για την παρακολούθηση της έντασης και διάρκειας του ελλείμματος βροχόπτωσης

Ξηρασία:Χρονική Εξέλιξη 2024:

• Αύγουστος 2023 – Ιανουάριος 2024: Στο ξεκίνημα του 2024, η ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, αντιμετώπιζε ιδιαίτερα ξηρές συνθήκες. Στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, οι υδρολογικές συνθήκες χαρακτηρίζονταν ως “extremely dry”.
• Θεσσαλία: Η περίπτωση της Θεσσαλίας ήταν αξιοσημείωτη. Παρά τις μεγάλες πλημμύρες της κακοκαιρίας Daniel τον Σεπτέμβριο του 2023, οι οποίες αρχικά εξισορρόπησαν το έλλειμμα υετού, η ανομβρία συνεχίστηκε. Ως αποτέλεσμα, τον Μάρτιο του 2024, εμφανίστηκε έντονο πρόβλημα ξηρασίας ακόμη και σε αυτή την περιοχή.
• Τέλος Άνοιξης 2024: Συνθήκες ξηρασίας εξακολουθούσαν να επικρατούν στη χώρα, με μια μικρή μείωση της έντασης του φαινομένου να παρατηρείται μόνο στη Μακεδονία και τη Θράκη. Έως τέλος Ιουλίου 2024: Η κατάσταση δεν είχε αλλάξει σημαντικά, με το μεγαλύτερο μέρος της θερινής περιόδου να διανύεται υπό συνθήκες τοπικά “extremely dry”. Αυτό συνέβη σε μια περίοδο όπου η ζήτηση για νερό αυξάνεται κατακόρυφα, μεταξύ άλλων και λόγω τουρισμού.
• Ρόδος: Η Ρόδος αντιμετώπισε ένα ιδιαίτερα έντονο πρόβλημα ξηρασίας από την αρχή του 2024 μέχρι και το τέλος Νοεμβρίου 2024, με την ανάκαμψη να σημειώνεται μόλις τον Δεκέμβριο.  Τέλος 2024: Στο τέλος του έτους, ενδείξεις ξηρασίας περιορίζονταν στην ανατολική Πελοπόννησο και τοπικά στην Κρήτη.

Ξηρασία: Προοπτική 2025:

Το ξεκίνημα του 2025 υπήρξε “σαφώς πιο αισιόδοξο” σε σύγκριση με το ξεκίνημα του 2024. Στοιχεία για τα τέλη Μαρτίου 2025, βασισμένα στους δείκτες SPI-3 και CDI, είναι διαθέσιμα, υποδηλώνοντας συνεχή παρακολούθηση της κατάστασης.  

Η ανάλυση των δεδομένων αποκαλύπτει ότι η ξηρασία δεν είναι ένα ομοιογενές φαινόμενο σε όλη την Ελλάδα. Αντίθετα, παρουσιάζει διακριτές περιφερειακές ευπάθειες και πολύπλοκες χρονικές δυναμικές. Η περίπτωση της Θεσσαλίας, η οποία παρά μια μεγάλη πλημμύρα, γρήγορα επέστρεψε σε συνθήκες ξηρασίας, και η παρατεταμένη σοβαρή κατάσταση στη Ρόδο, έρχονται σε αντίθεση με τις μικρές βελτιώσεις που σημειώθηκαν στη Μακεδονία και τη Θράκη. Αυτό υπογραμμίζει την ανεπάρκεια μιας ενιαίας εθνικής αντιμετώπισης. Η αποτελεσματική διαχείριση των υδάτων απαιτεί γεωγραφικά προσαρμοσμένες και ευέλικτες στρατηγικές που λαμβάνουν υπόψη τις τοπικές υδρολογικές συνθήκες και την αλληλεπίδραση των ακραίων καιρικών φαινομένων. Η ειδική κατάσταση της Ρόδου, ενός νησιού, αναδεικνύει περαιτέρω την οξεία ευπάθεια περιοχών με περιορισμένους ενδογενείς υδάτινους πόρους και υψηλή εποχική ζήτηση, τονίζοντας την ανάγκη για ειδικά σχέδια υδατικής ασφάλειας για τα νησιά

Αύξηση της κατανάλωσης νερού στην Αττική το 2024

Παρά τη μείωση των αποθεμάτων, η κατανάλωση νερού στην Αττική αυξήθηκε κατά 6,2% το 2024. Αυτή η αύξηση της ζήτησης σε συνδυασμό με τη μειούμενη προσφορά δημιουργεί ένα κρίσιμο χάσμα που επιδεινώνει την κρίση υδατικής ανεπάρκειας. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η συρρίκνωση της προσφοράς λόγω της ξηρασίας, αλλά και η αυξανόμενη ζήτηση νερού. Αυτή η δυναμική σημαίνει ότι ακόμη και αν υπάρξουν περίοδοι αυξημένων βροχοπτώσεων (όπως υποδεικνύεται για τις αρχές του 2025 ), το υποκείμενο έλλειμμα παραμένει σοβαρό και τα τρέχοντα πρότυπα κατανάλωσης είναι μη βιώσιμα. Αυτή η διαπίστωση υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη τόσο για έργα αύξησης της προσφοράς μεγάλης κλίμακας όσο και για ισχυρές στρατηγικές διαχείρισης της ζήτησης

Επιδράσεις της ξηρασίας (Αττική και Ελλάδα)

Η λειψυδρία έχει επίσης ήδη σοβαρές συνέπειες. Στην Αττική αυξάνεται ο κίνδυνος υποβάθμισης του πρασίνου και αύξησης της ζήτησης νερού, ενώ το κόστος άρδευσης σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις γίνεται μεγαλύτερο. Παράλληλα, εκτός Αττικής η κατάσταση είναι κρίσιμη: σε όλη τη νότια Ελλάδα (Κρήτη, νησιά Νοτίου Αιγαίου, Δυτική Ελλάδα) έχει χαθεί περίπου το 50–60% των βροχοπτώσεων της χρονιάς. Στην Κρήτη, π.χ., το φράγμα Φανερωμένης (ιχθυοτροφείου Ηρακλείου) των 18 εκατ. κ.μ. σχεδόν ξηράθηκε (λιγότερα από 2 εκατ. κ.μ. μένουν) και ελαιώνες έμειναν χωρίς νερό άρδευσης. Στην ανατολική Μακεδονία (Δέλτα Έβρου) καταγράφονται σοβαρές επιπτώσεις σε οικοσυστήματα (πλημμυρισμένα στρέμματα, θάνατοι άγριων ζώων από αφυδάτωση). Ο ερευνητής Η. Δημητρίου (ΕΛΚΕΘΕ) καταγράφει χαμηλές στάθμες στα ποτάμια, ακόμη και χαμηλότερες από τα τελευταία 3 χρόνια στις μεγάλες λίμνες Τριχωνίδα και Πρέσπες. Η κλιματική κρίση αναμένεται να επιδεινώσει αυτές τις επιπτώσεις, καθώς η Ελλάδα κατατάσσεται ήδη μεταξύ των χωρών με το υψηλότερο ρίσκο υδατικής ασφάλειας στην Ευρώπη.

Μέτρα διαχείρισης και αντιμετώπισης

Οι αρχές και η ΕΥΔΑΠ έχουν θέσει σε εφαρμογή έκτακτα σχέδια για την αναπλήρωση των αποθεμάτων και την εξασφάλιση της ύδρευσης Αττικής. Ήδη τον Αύγουστο–Σεπτέμβριο 2024 επέστρεψε στην παραγωγή το νερό από τη Λίμνη Υλίκη – μια λύση που είχε παραμείνει ανενεργή επί 15 χρόνια Συνολικά, η ΕΥΔΑΠ εφαρμόζει τα εξής μέτρα:

• Σύνδεση νέων πηγών: Με κατεπείγοντα έργα επεκτείνεται το δίκτυο μεταφοράς νερού. Ειδικότερα, υλοποιείται σύνδεση των ποταμών Κρικελιώτη και Καρπενησιώτη (ορεινοί παραπόταμοι) με τον ταμιευτήρα του Ευήνου, ώστε να αυξηθεί η ροή νερού στον Μόρνο χωρίς περαιτέρω άντληση.

• Αξιοποίηση υπόγειων υδροφορέων: Επανήλθαν σε λειτουργία γεωτρήσεις όπως στη Μαυροσουβάλα Αττικής και οι αντλιοστάσεις στη Υλίκη, ενώ μελετώνται νέες γεωτρήσεις κατά μήκος των υδραγωγείων. Παράλληλα εξετάζεται η άντληση υφάλμυρου/υδρογονομένου νερού (π.χ. στο ύψος της Κίρρας Βοιωτίας) και υφίσταται δέσμευση μελετών για μεγάλη μονάδα αφαλάτωσης στη θάλασσα

• Σχέδια έκτακτης ανάγκης: Προγραμματίζεται μεταφορά νερού από τον ποταμό Αχελώο σε περίπτωση ανάγκης. Το σχέδιο προβλέπει θαλάσσια μεταφορά με δεξαμενόπλοια από Αστακό (Αιτωλοακαρνανίας) σε Ασπρα Σπίτια/Θίσβη (Βοιωτίας) και άντληση στο δίκτυο της Αττικήςr. Η κυβέρνηση, με τροπολογία «fast-track», έχει αναθέσει στην ΕΥΔΑΠ (και την ΕΥΑΘ) να αναλάβουν έργα κρίσιμα για κρίσεις λειψυδρίας σε όλη τη χώρα, επιταχύνοντας έτσι με ίδιες διαδικασίες στρατηγικών επενδύσεων την ωρίμανση και εκτέλεση των σχετικών έργων.

Παράλληλα, καμπάνιες ευαισθητοποίησης έχουν εξαπολυθεί προς τους πολίτες και τους φορείς: η ΕΥΔΑΠ από τον Ιούνιο 2025 καλεί σε υπεύθυνη χρήση και εξοικονόμηση νερού (στα σπίτια, κήπους, βιομηχανία), τονίζοντας ότι «τα αποθέματα έχουν μειωθεί σημαντικά». Στην εξοικονόμηση νερού στρέφονται επίσης και οι αγρότες, αφού πάνω από το 80% των ελληνικών υδάτινων πόρων πηγαίνει στην άρδευση, που θεωρείται ο μεγάλος «ενορχηστρωτής» της ξηρασίας.

Ορισμένοι ειδικοί, προτείνουν ακόμη περαιτέρω μέσα: μεταφορά νερού από τον Αχελώο ή και τεράστιες μονάδες αφαλάτωσης θαλασσινού νερού, καθώς και αξιοποίηση επεξεργασμένων λυμάτων για μη πόσιμη χρήση Μέχρι στιγμής ωστόσο δεν έχουν επιβληθεί αυστηρά μέτρα περιορισμού κατανάλωσης πόσιμου νερού στην Αττική, καθώς θεωρείται ότι οι υπάρχουσες παροχές και τα σχέδια επάρκειας καλύπτουν την υδροδότηση πληθυσμού ~4,5 εκ. κατοίκων. Σημειώνεται ότι σύμφωνα με διοικητικές πηγές του ΥΠΕΝ, υπό τις σημερινές συνθήκες τα διαθέσιμα αποθέματα Αττικής αρκούν για περίπου 2–2,5 χρόνια «με τα τρέχοντα επίπεδα κατανάλωσης», υπογραμμίζοντας όμως την ανάγκη επίσπευσης των έργων.

Η παρατεταμένη ανομβρία του 2024–2025 έχει μειώσει δραστικά τα αποθέματα των υδραγωγείων της Αττικής, φέρνοντας την περιοχή σε κατάσταση συναγερμού. Ενώ προς το παρόν η υδροδότηση καλύπτεται χάρη στην ταχύτητα υλοποίησης μέτρων (υδροηλεκτρικές συνδέσεις, γεωτρήσεις, πιθανές μεταφορές και αφαλατώσεις), παραμένει ανοιχτό εάν και πόσο οι νέες υποδομές θα καλύψουν και μελλοντικές κρίσεις. Οι ειδικοί επιμένουν ότι η πιο άμεση «αντίδραση» που απαιτείται είναι η μείωση της σπατάλης του πόσιμου νερού, ώστε να προστατευθούν τα τελευταία διαθέσιμα αποθέματα (όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο Π. Σαμπατακάκης: «Να περιοριστεί η σπατάλη, όχι η κανονική κατανάλωση». Μακροπρόθεσμα, απαιτείται ολοκληρωμένη αναβάθμιση του υδρευτικού δικτύου, αποτελεσματικός έλεγχος και νέες τεχνολογίες (αφαλάτωση, ανακύκλωση) για να θωρακιστεί η Αττική και η χώρα απέναντι στην επόμενη ξηρασία

 

 

 

 

 

 

 

 

• Αττική
• ξηρασία