Ξηρές καταιγίδες: Το αόρατο φαινόμενο που πυροδοτεί δασικές πυρκαγιές

Ένα από τα λιγότερο γνωστά, αλλά εξαιρετικά επικίνδυνα, καιρικά φαινόμενα βρίσκεται πίσω από πολλές καταστροφικές πυρκαγιές: οι λεγόμενες ξηρές καταιγίδες. Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση των πυρκαγιών σε χώρες της νότιας Ευρώπης συνδέεται όλο και περισσότερο με καταιγίδες που φέρνουν κεραυνούς αλλά όχι βροχή. Το φαινόμενο αυτό επιταχύνει την εξάπλωση της φωτιάς, ιδιαίτερα σε περιόδους παρατεταμένου καύσωνα και ξεραμένης βλάστησης.

Σύμφωνα με το BBC, οι ξηρές καταιγίδες χαρακτηρίζονται από ηλεκτρική δραστηριότητα —δηλαδή πτώση κεραυνών— χωρίς αρκετή βροχή για να φτάσει στο έδαφος. Σχηματίζονται όπως μια κοινή καταιγίδα, όμως ο ζεστός και ξηρός αέρας κάτω από τα σύννεφα εξατμίζει τις σταγόνες πριν αγγίξουν τη γη. Έτσι, ενώ ο κεραυνός πλήττει το έδαφος, η βλάστηση παραμένει απολύτως στεγνή, αυξάνοντας δραματικά τον κίνδυνο ανάφλεξης.

Η μετεωρολόγος του BBC, Helen Willetts, εξηγεί ότι σε τόσο ξηρά καλοκαίρια ακόμη και μια μικρή βροχόπτωση δεν αρκεί για να σταματήσει μια φωτιά. Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ επισημαίνει ότι, μετά από θερμές και ξηρές περιόδους, μόνο μια σημαντική ποσότητα βροχής μπορεί να υγράνει επαρκώς το έδαφος ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος. Τεχνικά, κάθε κεραυνός που συνοδεύεται από λιγότερο από 2,5 χιλιοστά βροχής καταγράφεται ως «ξηρός».

Πρόσφατη μελέτη εντόπισε τις ιδανικές συνθήκες για το φαινόμενο: υψηλές θερμοκρασίες στην επιφάνεια του εδάφους, έντονη ξηρότητα στα χαμηλά στρώματα της ατμόσφαιρας και ταυτόχρονα υγρασία και αστάθεια στα μεσαία στρώματα.

Ο ερευνητής του Washington State University, Dmitri Kalashnikov, τονίζει ότι οι κεραυνοί μπορούν να προκαλέσουν ταυτόχρονες εστίες φωτιάς σε δυσπρόσιτες περιοχές, καθιστώντας τον έλεγχο πολύ πιο δύσκολο σε σχέση με πυρκαγιές που προέρχονται από ανθρώπινη δραστηριότητα, οι οποίες συνήθως ξεσπούν σε πιο προσβάσιμα σημεία. «Σε αντίθεση με μια φωτιά που προκαλείται από ανθρώπους —είτε από εμπρησμό είτε από ατύχημα—, οι πυρκαγιές από ξηρές καταιγίδες εξαπλώνονται σε απομονωμένες περιοχές, όπου η πρόσβαση είναι πολύ πιο δύσκολη», επισημαίνει.

Ο κεραυνός διαθέτει τεράστια θερμική ενέργεια, ικανή να θερμάνει τον αέρα στους 30.000°C. Αυτή η απότομη αύξηση θερμοκρασίας προκαλεί την ταχεία διαστολή του αέρα, δημιουργώντας το χαρακτηριστικό ωστικό κύμα που ακούμε ως βροντή. Στην περίπτωση των ξηρών καταιγίδων, όμως, το επικίνδυνο στοιχείο δεν είναι ο θόρυβος, αλλά η ικανότητα των κεραυνών να βάλουν φωτιά σε απολύτως ξερή βλάστηση.

Η εμπειρία της Ισπανίας το φετινό καλοκαίρι είναι χαρακτηριστική: παρατεταμένος καύσωνας, έλλειψη υγρασίας στη βλάστηση και επαναλαμβανόμενες ξηρές καταιγίδες δημιούργησαν ένα σκηνικό όπου οι κεραυνοί λειτούργησαν ως σπίθα, ενώ οι περιβαλλοντικές συνθήκες και οι περιορισμένοι πόροι πυρόσβεσης έκαναν τον έλεγχο σχεδόν αδύνατο.

• Καταιγίδα
• πυρκαγιά