Απαγόρευση συναθροίσεων: Στα χαρακώματα για την απόφαση που «μπλοκάρει» την πορεία του Πολυτεχνείου – Διχογνωμίες και συμμαχίες

Στην πρώτη γραμμή της πολιτικής – και όχι μόνον – αντιπαράθεσης πέρασε η απόφαση της  ΕΛ.ΑΣ. να απαγορεύσει όλες τις δημόσιες συναθροίσεις από τις 06:00 της 15ης Νοεμβρίου έως και 21:00 της 18ης Νοεμβρίου 2020, εν όψει και της επετείου του Πολυτεχνείου.

Κόμματα της αντιπολίτευσης μιλούν για «κυβερνητική αυθαιρεσία», ενώ με πρωτοβουλία του Περισσού ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ και ΜέΡΑ 25 υπογράφουν κοινό κείμενο. 

Νωρίτερα η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία επισημαίνει την αντισυνταγματικότητα της απόφασης για απαγόρευση των συναθροίσεων.

Ωστόσο, τόσο ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νίκος Αλιβιζάτος όσο και ο συνταγματολόγος Αντώνης Μανιτάκης, δεν ευθυγραμμίστηκαν με την ανακοίνωση των Δικαστών, εκφράζοντας την αντίθετη άποψη. 

Στο πλαίσιο αυτό, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα επικοινωνήσει τη Δευτέρα με τους αρχηγούς των κομμάτων της αντιπολίτευσης, με αρκετά από αυτά να εκφράζουν σφοδρές αντιδράσεις για τη συγκεκριμένη απόφαση της ΕΛ.ΑΣ.

Κοινό κείμενο ΣΥΡΙΖΑ-ΚΚΕ-ΜέΡΑ 25

Κοινό κείμενο κατά της «κυβερνητικής αυθαιρεσίας» υπογράφουν ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ και ΜέΡΑ25, με αφορμή την απαγόρευση των δημοσίων συναθροίσεων ενόψει και της επετείου του Πολυτεχνείου.

Το κείμενο, που κυκλοφόρησε με πρωτοβουλία του Περισσού, ανάρτησε ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και πρώην υπουργος Επικρατείας, Χριστόφορος Βερναρδάκης, στο Facebook:

«Καταδικάζουμε την αυταρχική απόφαση της κυβέρνησης για την απαγόρευση του αγωνιστικού γιορτασμού της 17ης Νοέμβρη. Η απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας, με την οποία απαγορεύονται οι δημόσιες συναθροίσεις άνω των τριών ατόμων σε όλη τη χώρα και για τέσσερις ημέρες, υπό την απειλή υψηλών χρηματικών προστίμων, μας οδηγεί σε άλλες εποχές.

Πρόκειται για μια απόφαση βαθιά αντιδημοκρατική αλλά και αντισυνταγματική, όπως επισημαίνει και η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων, αφού πλήττει τον πυρήνα του συνταγματικού δικαιώματος της συνάθροισης (άρθρο 11), επιβάλλοντας συνολική ανεπίτρεπτη αναστολή της ελευθερίας συνάθροισης και όχι απλά έναν ορισμένο τοπικό περιορισμό.

Όμως, τέτοιου είδους γενική απαγόρευση επιβάλλεται μόνο σε συνθήκες κατάστασης πολιορκίας (άρθρο 48 του Συντάγματος), και υπό αυστηρά περιορισμένες και οριοθετημένες προϋποθέσεις. Δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να δικαιολογηθεί από λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας. Άλλωστε, οι φορείς του εργατικού και λαϊκού κινήματος έχουν αποδείξει στην πράξη ότι κινητοποιούνται λαμβάνοντας όλα τα αναγκαία μέτρα προστασίας.

Δεν καλύπτεται ούτε καν από τον αντιδραστικό νόμο για τις διαδηλώσεις, ο οποίος ρητά εξαιρεί τις συγκεντρώσεις για τις επετείους της Πρωτομαγιάς και της 17ης Νοέμβρη από τη γνωστοποίηση, την απαγόρευση ή τον περιορισμό τους. Τα δημοκρατικά δικαιώματα και οι λαϊκές ελευθερίες αποτελούν κατάκτηση του εργατικού και λαϊκού κινήματος. Η κυβέρνηση έχει τεράστια ευθύνη για αυτήν την εξέλιξη. Ακόμα και τώρα πρέπει να αποσύρει την απαράδεκτη απόφαση“».

ΚΚΕ: Το ΚΙΝΑΛ αρνήθηκε να υπογράψει

Τις τελευταίες ώρες διακινείται κείμενο υπογραφών ενάντια στην απόφαση της κυβέρνησης και του αρχηγού της αστυνομίας για την απαγόρευση των δημόσιων συναθροίσεων άνω των τριών ατόμων σε όλη τη χώρα και για τέσσερις ημέρες. Σύμφωνα με σχετική ενημέρωση από το ΚΚΕ, το κείμενο υπογράφουν συνδικαλιστές από διάφορους πολιτικούς χώρους, δημοσιογράφοι, πανεπιστημιακοί, άνθρωποι του πολιτισμού, «οι οποίοι απαιτούν από την κυβέρνηση να αποσύρει αυτή την απαράδεκτη απόφαση». Επίσης και οι βουλευτές του ΚΚΕ. 

Μετά την τηλεφωνική επικοινωνία του Δημήτρη Κουτσούμπα με τον Αλέξη Τσίπρα και τον Γιάνη Βαρουφάκη, το κείμενο υπογράφουν επίσης οι βουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και οι βουλευτές του ΜΕΡΑ 25.

Ο Δ. Κουτσούμπας επικοινώνησε τηλεφωνικά και με την πρόεδρο του ΚΙΝΑΛ Φώφη Γεννηματά, «η οποία αρνήθηκε οι βουλευτές του κόμματός της να υπογράψουν το κείμενο, γιατί όπως είπε με αυτό τον τρόπο «παίζεται το παιχνίδι του Μητσοτάκη». 

Ο Δ. Κουτσούμπας χαρακτήρισε «απαράδεκτη τη στάση της προέδρου του ΚΙΝΑΛ, η οποία αρνείται να στηρίξει αυτή την πρωτοβουλία ενάντια στην αντιδημοκρατική απόφαση της κυβέρνησης της ΝΔ».

Το κείμενο αυτό απευθύνεται και θα παραδοθεί στην Πρόεδρο της Δημοκρατίας, στον Πρωθυπουργό, στον Πρόεδρο της Βουλής, στα πολιτικά κόμματα και στους αρμόδιους φορείς.

Αλιβιζάτος: Κανένα δικαστήριο δεν έχει κηρύξει τη διάταξη για τις συναθροίσεις αντισυνταγματική

Την «έκπληξή» του για την ευκολία με την οποία ορισμένοι έσπευσαν να χαρακτηρίσουν την απαγόρευση συναθροίσεων ως αντισυνταγματική εξέφρασε ο ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Νίκος Αλιβιζάτος.

Ειδικότερα, σύμφωνα με την Καθημερινή, απαντώντας σε ερώτηση για τη νομιμότητα της απαγόρευσης των δημόσιων συναθροίσεων, κατά το επόμενο τριήμερο, από τον αρχηγό της ΕΛ.ΑΣ., ο κ. Αλιβιζάτος έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Τη δυνατότητα απαγόρευσης δημόσιων συναθροίσεων σε ορισμένη περιοχή ή ακόμη και σε ολόκληρη τη χώρα, εξ αιτίας της τρέχουσας πανδημίας, επιτρέπει ρητά η πράξη νομοθετικού περιεχομένου του περασμένου Μαρτίου, την οποία έχει από καιρό κυρώσει η Βουλή (άρθρο 68§2 ν. 4683/2020). Αρκεί να έχει διατυπώσει γνώμη η Εθνική Επιτροπή Δημόσιας Υγείας.
Εν προκειμένω, εξ όσων πληροφορούμαι, η Εθνική Επιτροπή έχει διατυπώσει γνώμη, και μάλιστα ομόφωνη.
Εξ όσων γνωρίζω, εξάλλου, κανένα δικαστήριο δεν έχει κηρύξει την ανωτέρω διάταξη αντισυνταγματική.
Εκπλήσσομαι, συνεπώς, για την ευκολία με την οποία, υπό τις σημερινές ειδικά συνθήκες, ορισμένοι συνάδελφοι, αλλά και δικαστικοί λειτουργοί,  έσπευσαν να χαρακτηρίσουν την συγκεκριμένη απαγόρευση αντισυνταγματική».

Μανιτάκης: Δικαιολογημένη η λήψη περιοριστικών μέτρων όταν διακυβεύεται η Δημόσια Υγεία

Ο κορυφαίος Συνταγματολόγος αλλά και πρώην υπουργός, προερχόμενος από τη Δημοκρατική Αριστερά, ο Αντώνης Μανιτάκης μιλώντας στον ΣΚΑΙ ανέφερε χαρακτηριστικά πως όταν το Σύνταγμα σε τρεις διατάξεις μας προστατεύει ρήτα και προβλέπει ειδικά μέτρα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας, όταν κι αυτό δικαιολογεί επιτάξεις προσωπικών υπηρεσιών, είναι δυνατόν να μην δικαιολογεί και την λήψη περιοριστικών μέτρων που αφορά έστω και την Επικρατεία, αλλά για πολύ περιορισμένο χρονικό διάστημα, όταν διακυβεύεται σε όλη την Επικράτεια ταυτόχρονα η Δημόσια Υγεία;

Παρέμβαση Δικαστών και Εισαγγελέων για την απαγόρευση συναθροίσεων: Είναι αντισυνταγματική

Είχε προηγηθεί η σφοδρή αντίδραση της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων στην τετραήμερη απαγόρευση των δημόσιων υπαίθριων συναθροίσεων από την ΕΛ.ΑΣ ενόψει και της επετείου του Πολυτεχνείου.

Η ΕΔΕ υπογραμμίζει ότι η συγκεκριμένη απόφαση είναι αντισυνταγματική και θα πρέπει να ανακληθεί άμεσα.

Εξηγώντας επισημαίνει τις διατάξεις του άρθρου 11 του Συντάγματος όπου ορίζεται ότι «υπαίθριες συναθροίσεις μπορούν να απαγορευτούν με αιτιολογημένη απόφαση της αστυνομικής αρχής γενικά αν εξαιτίας τους επίκειται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια…».

Σύνταγμα και απαγόρευση συναθροίσεων

Με την υπ’ αριθμό 1029/8/18 (ΦΕΚ 5046 Β’/ 14-11-2020) απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας αποφασίστηκε η απαγόρευση όλων των δημόσιων υπαίθριων συγκεντρώσεων στο σύνολο της Επικράτειας για το διάστημα από 15 Νοεμβρίου και ώρα 06.00’ μέχρι 18 Νοεμβρίου 2020 και ώρα 21.00’, στις οποίες συμμετέχουν 4 ή και περισσότερα άτομα με την απειλή επιβολής κυρώσεων.  

Το άρθρο 11 παρ. 2 του Συντάγματος ορίζει ότι «υπαίθριες συναθροίσεις μπορούν να απαγορευτούν με αιτιολογημένη απόφαση της αστυνομικής αρχής γενικά αν εξαιτίας τους επίκειται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια…». 

Η γενική απαγόρευση δεν παύει και αυτή να αφορά συγκεκριμένη συνάθροιση η οποία έχει εξαγγελθεί για ορισμένο τόπο και χρόνο με το ένα ή άλλο περιεχόμενο.

Δεν μπορεί να επεκταθεί σε απαγόρευση και κάθε άλλης συνάθροισης σε ολόκληρη γεωγραφική περιοχή (πχ σε Νομό ή πολύ περισσότερο σε όλη την Επικράτεια) διότι τούτο θα ισοδυναμούσε με αναστολή της ισχύος του άρθρου 11 του Συντάγματος κάτι που μόνο στις έκτακτες συνθήκες του άρθρου 48 του Συντάγματος (κατάσταση πολιορκίας) μπορεί να συμβεί (Σβώλου/Βλάχου, Το Σύνταγμα της Ελλάδος , Β’ , 1955, 228 και σε Κ. Χρυσόγονο, Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, έκδ. 2006, 489). Η δε ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 5 του Συντάγματος, την οποία επικαλείται η απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας, αφορά στη λήψη ατομικών διοικητικών μέτρων περιορισμού της ελεύθερης κίνησης (πχ θέση σε καθεστώς καραντίνας συγκεκριμένου πολίτη) και δεν βρίσκει έδαφος εφαρμογής στις μαζικές υπαίθριες συναθροίσεις για τις οποίες προβλέπει αποκλειστικά και μόνο το άρθρο 11.  Επιπρόσθετα θα πρέπει να τονιστεί, ότι για τις συναθροίσεις κατά την επέτειο του Πολυτεχνείου όπως και της Πρωτομαγιάς,  σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 3 του ΠΔ 73/2020 που εκδόθηκε για τη ρύθμιση ειδικότερων θεμάτων του ν. 4703/2020,  δεν οφείλεται γνωστοποίηση στις Αρχές.

Η Πολιτεία οφείλει να προστατεύσει τη δημόσια υγεία μέσα στις συνθήκες της πανδημίας, χωρίς να υπερβαίνει τα όρια του Κράτους Δικαίου.  Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων θεωρεί ότι η σχολιαζόμενη απόφαση για γενική απαγόρευση των συναθροίσεων σε όλη την Επικράτεια βρίσκεται εκτός  Συνταγματικού πλαισίου και θα πρέπει άμεσα να ανακληθεί. 

Καταπέλτης η ΕλΕΔΑ

Η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ) εκφράζει την αντίθεσή της για την απόφαση του αρχηγού της ΕΛ.ΑΣ. που αφορά την απαγόρευση των δημόσιων υπαίθριων συναθροίσεων με συμμετοχή πάνω από τέσσερα άτομα, από σήμερα έως και το βράδυ της Τετάρτης.

Η κατάσταση ανάγκης που έχει δημιουργήσει η πανδημία δικαιολογεί προφανώς σειρά από μέτρα που περιορίζουν την άσκηση των ελευθεριών που εγγυάται στο πρόσωπο της καθεμιάς και καθενός η Ελληνική Δημοκρατία. Για να είναι όμως τα μέτρα αυτά πράγματι δικαιολογημένα δεν αρκεί ούτε να είναι αποτελεσματικά ούτε να τα υποδεικνύει κάποια επιτροπή ειδικών. Γιατί τότε μόνον μπορούν να αξιώνουν την υπακοή μας εάν και εφόσον ανταποκρίνονται ευλαβικά στους όρους που θέτουν το Σύνταγμα και οι νόμοι της Δημοκρατίας μας. Και ανάμεσα στους αδιαπραγμάτευτους αυτούς όρους πρώτος και καλύτερος είναι το να μας αντιμετωπίζουν οι δημόσιες αρχές όλες και όλους μας κατ’ αρχάς ως υπεύθυνους πολίτες και όχι ως εκ προοιμίου άτακτους ανήλικους που χρήζουν κηδεμόνα.

Η χθεσινή γενική αναστολή του δικαιώματος του δημοσίως συνέρχεσθαι επί 4 ημέρες σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια με απόφαση του Αρχηγού της Αστυνομίας εν όψει της επετείου του Πολυτεχνείου δεν τηρεί τις προδιαγραφές που θέτουν το Σύνταγμα και οι νόμοι: το άρθρο 11 § 2 Σ. επιτρέπει μόνο κατ’ εξαίρεση τέτοια απαγόρευση δημόσιας υπαίθριας συνάθροισης για δύο περιοριστικά απαριθμούμενους και στενά ερμηνευόμενους λόγους: α) το να υφίσταται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια ή β) να επαπειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής. Εν προκειμένω, ακόμα και αν θεωρηθεί ότι στην έννοια της δημόσιας ασφάλειας εμπεριέχεται και η προστασία της δημόσιας υγείας, πάντως η καθολική απαγόρευση, χωρίς διάκριση, οιασδήποτε συνάθροισης, ακόμα και συμβολικής και ολιγομελούς, με μέριμνα τήρησης των γνωστών μέτρων προφύλαξης, ακόμα δε και εκείνων των φορέων, όπως ιδίως κομμάτων ή συνδικαλιστικών οργανώσεων, που γνωστοποίησαν την πρόθεσή τους να τιμήσουν την επέτειο του Πολυτεχνείου με διαφορετικό από το συνήθη τρόπο, παραβιάζει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αρχή της αναλογικότητας των μέτρων. Περαιτέρω, ακόμα και αν πράγματι η ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 5 επιτρέπει περιορισμούς των ελευθεριών μας για λόγους δημόσιας υγείας, η σχετική διάταξη κάνει με το παραπάνω σαφές ότι οι περιορισμοί αυτοί μπορούν να αφορούν μόνον ατομικώς συγκεκριμένα πρόσωπα που συνιστούν κίνδυνο και σίγουρα όχι τον καθένα, όπως συμβαίνει με την επίμαχη απόφαση του Αρχηγού ΕΛΑΣ.

Η ΕλΕΔΑ έχει εκφράσει τη θέση ότι οι περιορισμοί των ελευθεριών μας κατά το πρώτο κύμα της πανδημίας ήταν συνταγματικά ανεκτοί στο βαθμό που αξίωναν από τη καθεμιά και τον καθένα να εκπληρώσουμε υπεύθυνα προς τους συμπολίτες μας το χρέος κοινωνικής αλληλεγγύης, που υπέχουμε απέναντί τους, ενόσω οι δημόσιες αρχές θα διασφάλιζαν την ισότιμη και αποτελεσματική στήριξη της υγειονομικής ασφάλειας και της οικονομικής επιβίωσης όλων. Καμία αξίωση κοινωνικής αλληλεγγύης δεν μπορεί να εκφραστεί με την γενική απαγόρευση δημοσίων συναρθροίσεων πολιτών που επιδιώκουν να διαδηλώσουν έτσι την κοινή πολιτική τους θέση, προεξοφλώντας ότι αυτοί αδυνατούν να αντιληφθούν την ανάγκη να τηρήσουν κατά τη δημόσια συνεύρεσή τους τις ενδεδειγμένες προδιαγραφές υγειονομικής ασφάλειας. Ο έκδηλος αυταρχικός πατερναλισμός της επίμαχης απόφασης σε συνδυασμό με σειρά άλλων συναφών περιστατικών των τελευταίων ημερών, κατ’ εξοχήν δε τις συλλήψεις και την άσκηση ποινικών διώξεων για διέγερση σε απείθεια σε βάρος προσώπων που ανακοίνωναν δημόσια την πρόθεσή τους να συμμετέχουν σε πορεία, ενόσω δεν είχε καν ακόμα δημοσιευθεί η απόφαση παρά μόνον η πρόθεση της Κυβέρνησης για απαγόρευση, δημιουργούν την εντύπωση της εγκαθίδρυσης στη χώρα μας μιας πολιτειακής νοοτροπίας των κυβερνώντων που αφίσταται κατά πολύ των αρχών του δημοκρατικού κράτους δικαίου. Σύμπτωμα δε αυτής της επικίνδυνης νοοτροπίας είναι ακριβώς και η ετοιμότητα της κυβέρνησης και των φίλα προσκειμένων σε αυτή ΜΜΕ να στιγματίσουν κάθε αντίρρηση στις πολιτικές επιλογές τους ως σκοταδιστικό ανορθολογισμό και λαϊκισμό. Το δημοκρατικό μας Σύνταγμα είναι εγνωσμένα εχθρικό απέναντι σε κάθε ιδέα γενικευμένου σιωπητηρίου και αναστολής της κριτικής έναντι οιασδήποτε εξουσίας, οσοδήποτε αγαθές και αν είναι οι προθέσεις και οι σκοποί μιας πολιτικής.

Και αν είναι αληθές ότι η απλή λογική επιβάλλει την αναγνώριση των εξαιρετικών περιστάσεων και συνεπώς της ανάγκης λήψης εξαιρετικών μέτρων, άλλο τόσο είναι βέβαιο ότι ιδίως σε περιόδους κρίσης είναι ακόμα πιο πολύτιμη η διαφύλαξη του σκληρού πυρήνα του δημοκρατικού κράτους δικαίου, στον οποίον αυτονόητα εντάσσονται οι ελευθερίες έκφρασης και συνάθροισης και οι θεμελιώδεις συνταγματικές εγγυήσεις τους.

• Πολυτεχνείο