Παιχνίδια κατασκόπων στην πΓΔΜ

«Τα Σκόπια είναι σαν την Καζαμπλάνκα πριν από τον Πόλεμο. Είναι γεμάτα κατασκόπους και μυστικούς πράκτορες που παρακολουθούν πως θα πάει η ψηφοφορία», δήλωσε ο Marko Trostanovki, πρόεδρος του IDSCS, ενός ερευνητικού κέντρου που προωθεί τη δημοκρατία, στην ανταποκρίτρια της Guardian στα Σκόπια, Helena Smith.

Τα σημάδια ήταν πολλά. Τους τελευταίους μήνες η Μόσχα ενέτεινε την προπαγάνδα, με το φιλορωσικό κόμμα «Ενωμένη Μακεδονία» να πρωτοστατεί στο μποϊκοτάζ του δημοψηφίσματος. Με αυξημένο προσωπικό, η Πρεσβεία της Ρωσίας στα Σκόπια παρομοιάστηκε με άντρο κατασκοπείας.

Κατά την επίσκεψή του στα Σκόπια ο Jim Mattis, Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, επεσήμανε τους υφιστάμενους κινδύνους, κατηγορώντας το Κρεμλίνο ότι μετέρχεται ύπουλα μέσα και κακόβουλη διαδικτυακή πρακτική προκειμένου να υπονομεύσει το δημοψήφισμα. Παρά το γεγονός ότι η Μόσχα αρνήθηκε τις κατηγορίες, ήταν γνωστή η δυσαρέσκεια της για την διείσδυση του ΝΑΤΟ στα δυτικά Βαλκάνια, περιοχή που ανήκε παραδοσιακά στη σφαίρα επιρροής της. Ο Michael Carpenter, επικεφαλής του Κέντρου Διπλωματίας Penn Biden, δήλωσε ότι «δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η Μόσχα διέθεσε υψηλά ποσά σε μυστικές επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης».

Το Κρεμλίνο έχει επανειλημμένως αντικρούσει τις αιτιάσεις ανάμειξης, αλλά υπηρεσίες πληροφοριών στα Σκόπια διαθέτουν στοιχεία για δωροδοκίες εντόπιων πολιτικών, εθνικών οργανώσεων, πολιτιστικών συλλόγων και ποδοσφαιρικών φιλάθλων για προπαγάνδα, αναταραχές και πιθανή επικράτηση φιλορωσικής κυβέρνησης. Μόνο την τελευταία εβδομάδα, το IDSCS, εντόπισε σαράντα καινούργιες σελίδες στο Facebook για μποϊκοτάζ του δημοψηφίσματος. Ο Μisha Popovic του IDSCS κατέθεσε στην ανταποκρίτρια των Times στα Σκόπια, Anthee Carassava, ότι ακόμα και αν επικρατήσει το «Ναι», η παραπληροφόρηση θα συνεχιστεί, αναβάλλοντας την ένταξη της πΓΔΜ σε Ευρωπαϊκή Ένωση και ΝΑΤΟ.

Από την άλλη πλευρά, η προσπάθεια της κυβέρνησης να κερδίσει ψήφους έχει προκαλέσει φόβους για αντίποινα. Δημόσιοι υπάλληλοι δήλωσαν στους βρετανικούς Times ότι έλαβαν ηλεκτρονικά μηνύματα προκειμένου να ψηφίσουν «Ναι». Ακαδημαϊκοί δεν έλαβαν δημόσια επιχορήγηση για να οργανώσουν δημόσιες συζητήσεις. Η Biljana Vankovska, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Κυρίλλου και Μεθοδίου στα Σκόπια, τόνισε ότι το δημοψήφισμα άνοιξε το κουτί της Πανδώρας. «Από καμία άλλη χώρα δεν έχει ζητηθεί να απεκδυθεί του ονόματος και της ταυτότητάς της, προκειμένου να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ. Είναι σουρεαλιστικό. Και δεν εκπλήσσει το ότι στο ερώτημα του δημοψηφίσματος δεν αναφέρεται καν η καινούργια ονομασία».

Οι Times σε κύριο άρθρο υπό τον εύγλωττο τίτλο «Naming and shaming» αναλύουν την κρίσιμη ψηφοφορία ως το αποκορύφωμα ενός επικίνδυνου παιγνίου της Μόσχας στα ευρωπαϊκά σύνορα. Πράγματι η Γεωπολιτική έχει επιστρέψει στα Βαλκάνια. Τόσο για τη Ρωσία όσο και τη Δύση ήταν υψηλό το διακύβευμα κατά το χθεσινό δημοψήφισμα, το οποίο μπορεί τεχνικά να αφορούσε την επίσημη ονομασία της πΓΔΜ, όμως επί της ουσίας είχε να κάνει με σφαίρες επιρροής, όρια ισχύος και αποτελεσματικότητα θεσμών. Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, φαίνεται ο Vladimir Putin να έχει κερδίσει στα σημεία, καθώς η προσέλευση στο δημοψήφισμα δεν άγγιξε το απαιτούμενο 50 τοις εκατό.

Η ψηφοφορία δεν ήταν δεσμευτική προς την κυβέρνηση, αλλά η σημασία της κατέστη ξεκάθαρη τη στιγμή που ο Jim Mattis και η Angela Merkel υποστήριξαν δημόσια θετική ψήφο και επισκέφθηκαν τη χώρα. Με ασθενές αποτέλεσμα στο δημοψήφισμα υπέρ του ναι, η Κυβέρνηση θα δυσκολευτεί να συγκεντρώσει την απαραίτητη πλειοψηφία στη Βουλή για να περάσει τη Συνθήκη των Πρεσπών. Η χώρα είναι πολύ πιθανό να οδηγηθεί σε εκλογές και ο Πρόεδρος της Ρωσίας θα έχει πάλι κερδίσει αυτό που επιθυμεί, δηλαδή ατέρμονη αναβολή και αβεβαιότητα που θα απομακρύνουν κάθε πιθανότητα νατοϊκής ένταξης.

Εκ των πραγμάτων, στον Putin καταλογίζεται ότι υποδαυλίζει έριδες και ζυμώσεις, θεωρώντας τα Βαλκάνια πολιτικό πεδίο μάχης. Το 2016 η GRU, η ρωσική στρατιωτική κατασκοπευτική υπηρεσία, επιχείρησε πραξικόπημα κατά του πρωθυπουργού του Μαυροβουνίου για να παρεμποδίσει την αίτηση υποψηφιότητας της χώρας στο ΝΑΤΟ. Η Μόσχα συνεχίζει να μπλοκάρει την διπλωματική αναγνώριση του Κοσσόβου, διότι θεωρείται νατοϊκό προτεκτοράτο. Οι Σέρβοι της Βοσνίας προσβλέπουν στη Ρωσία και όχι στη Δύση, ως προστάτιδα δύναμη. Ο ηγέτης τους, Milorad Dodik, παρακολουθούσε προχθές ευτυχής μαζί με τον Putin ένα αγώνα της Formula 1 στο Σότσι της Ρωσίας.

Ο Bismark είχε δηλώσει ότι τα Βαλκάνια δεν αξίζουν τα κόκαλα ούτε ενός Πομερανού γρεναδιέρου, αλλά ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πυροδοτήθηκε από έναν πυροβολισμό στο Σαράγεβο, ενώ κατά τη δεκαετία του ’90 οι πόλεμοι που προκλήθηκαν από την κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας υπενθύμισαν με τον πλέον οδυνηρό τρόπο πόση βία και εθνοτικές διενέξεις καραδοκούσαν κάτω από την επιφάνεια της Ευρώπης. Οι απόψεις μπορεί να διίστανται στη Δύση περί του οφέλους της ευρωπαϊκής και νατοϊκής διεύρυνσης στα Βαλκάνια, αλλά η Ρωσία επωφελείται σημαντικά με το να δημιουργεί αναζωπυρώσεις στα σύνορα της Ευρώπης. Από την άλλη πλευρά, η στενή κηδεμονία και ο έντονος παρεμβατισμός της Δύσης γύρισαν μπούμερανγκ σε Ε.Ε και ΝΑΤΟ, τουλάχιστον σε αυτήν την πράξη του έργου.