Το blame game της Άγκυρας – Η ασίστ του Στόλτενμπεργκ στην Τουρκία – Τα ερωτήματα μετά την πρόταση Μισέλ για διεθνή διάσκεψη

Ένα blame game βρίσκεται σε εξέλιξη τις τελευταίες ώρες, έπειτα από την τουλάχιστον περίεργη δήλωση του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ το απόγευμα της Πέμπτης περί συμφωνίας Αθήνας – Άγκυρας «για έναρξη τεχνικών συζητήσεων» ώστε να καθοριστεί μηχανισμός αποσυμπίεσης της έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Μια τοποθέτηση που προκάλεσε την ενόχληση της Αθήνας και οδήγησε σε αναδίπλωση λίγες ώρες αργότερα του κ. Στόλενμπεργκ, ο οποίος ναι μεν τα μάζεψε και πήρε πίσω τη δήλωση περί συμφωνίας, ωστόσο η ζημιά είχε γίνει: Έδωσε ασίστ στον Ερντογάν και τους υπουργούς του ώστε να εμφανιστούν ως όψιμοι τιμητές της διεθνούς νομιμότητας και υπέρμαχοι του διαλόγου, με τους δικούς τους φυσικά όρους. Μέσα σε όλα αυτά, ήρθε και η πρωτοβουλία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, που προανήγγειλε διεθνή διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο, μια ανακοίνωση που γέννησε πλήθος ερωτημάτων.

Παράλληλα ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εκτόξευσε νέες πολεμικές απειλές σε βάρος της Ελλάδας. Την ίδια ώρα προκλήθηκε αλαλούμ στα τουρκικά ΜΜΕ που έκαναν λόγο για μεταφορά πολεμικών αρμάτων στην Αδριανούπολη, είδηση που στη συνέχεια διαψεύσθηκε από το πρακτορείο Anadolu.

Ο Στόλτενμπεργκ τα μάζεψε αλλά έδωσε ασίστ στους Τούρκους

Η τοποθέτηση Στόλτενμπεργκ την Πέμπτη, όπως έγραψε το Newpost, έβαλε φωτιά στα τόπια: Η Αθήνα διαμήνυσε πως δεν υπήρξε καμία συμφωνία με την Άγκυρα και διπλωματικές πηγές τόνισαν πως επρόκειτο για ένα έγγραφο που ενεχείρισε ο ΓΓ του ΝΑΤΟ στις αντιπροσωπίες με προτάσεις για μηχανισμούς αποκλιμάκωσης ατυχημάτων. Η ενόχληση της Αθήνας ήταν τέτοια που ο Νορβηγός πολιτικός αναγκάστηκε σε αναδίπλωση: Μίλησε για συνομιλίες σε τεχνικό επίπεδο -μεταξύ στρατιωτικών αξιωματούχων- που αφορούν στην κατάρτιση ενός μηχανισμού αποτροπής συγκρούσεων (deconfliction mechanism), με στόχο να αποφευχθεί μια στρατιωτική σύρραξη μεταξύ των δύο νατοϊκών συμμάχων στην περιοχή. Ξεκαθάρισε, μάλιστα, πως δεν υπάρχει συμφωνία για τον μηχανισμό αυτό.

Πριν όμως ο Στόλτενμπεργκ προχωρήσει στη διορθωτική δήλωση, η ζημιά είχε γίνει. Ουσιαστικά η πρώτη δήλωση περί συμφωνίας ήταν μια πρώτης τάξεως ασίστ στην Άγκυρα ούτως ώστε ο Ερντογάν και οι υπουργοί του να παρουσιαστούν ως αυτοί που επιζητούν το διάλογο, ως οι τιμητές του διεθνούς δικαίου και όχι ως οι διεθνείς ταραξίες. Χαρακτηριστικές ήταν και οι δηλώσεις του Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος έσπευσε άμεσα να υιοθετήσει την αρχική θέση του Στόλτενμπεργκ και αξιοποίησε την εν λόγω δήλωση για να επιτεθεί στη χώρα μας. «Η Ελλάδα (επειδή δεν ήταν ειλικρινής στη διαμεσολαβητική προσπάθεια του ΝΑΤΟ) μας έδειξε για ακόμη μια φορά πως δεν επιθυμεί διάλογο», ανέφερε χαρακτηριστικά και σε ειρωνικό ύφος, συνέχισε πως η χώρα του δεν εκπλήσσεται από την στάση της Ελλάδας και μάλιστα είπε ότι ο ΓΓ του ΝΑΤΟ δεν λέει ψέματα. «Ψέματα λέει η Ελλάδα», είπε χαρακτηριστικά, ενώ λίγες ώρες αργότερα συνομίλησε τηλεφωνικά με τον κ. Στόλτενμπεργκ.

Φυσικά μέσα από τις δηλώσεις του Τσαβούσογλου, όσο και να επιχείρησε να υποκριθεί πως η Άγκυρα επιδεικνύει καλή θέληση, έγινε εμφανής και η πάγια θέση της Τουρκίας. Δηλαδή διάλογος με τους δικούς της όρους, και τσουβάλιασμα όλων των θεμάτων με ανοιχτή ατζέντα. «Μπορούμε», είπε ο Τσαβούσογλου, «να συναντηθούμε σε ένα ουδέτερο μέρος όπως η Γενεύη και να συζητήσουμε χωρίς προαπαιτούμενα».

«Σταματούν οι προκλήσεις, αρχίζουν οι συζητήσεις», το μήνυμα της Αθήνας

Άμεση ήταν η απάντηση της Αθήνας μέσω διπλωματικών πηγών, οι οποίες επανέλαβαν πως όρος για έναρξη του διαλόγου είναι ο τερματισμός της παραβατικής συμπεριφοράς της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο και η απόσυρση του Oruc Reis από την ελληνική υφαλοκρηπίδα. «ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών, στην αγωνία του να μετακινήσει το επίκεντρο της συζήτησης από την παράνομη συμπεριφορά της Τουρκίας, βάφτισε ως “συνομιλίες” μια πρόταση του ΝΑΤΟ σε τεχνικό επίπεδο για τη μείωση της έντασης που προκαλεί η ίδια η Τουρκία στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Ευχής έργο θα ήταν να επεδείκνυε τον ίδιο ενθουσιασμό και για το πολιτικό διακύβευμα που είναι η ανάγκη τερματισμού των τουρκικών προκλητικών ενεργειών και η απόσυρση του Oruc Reis και των τουρκικών πλοίων από την ελληνική υφαλοκρηπίδα. Η Ελλάδα είναι πάντοτε ανοιχτή σε διάλογο με την Τουρκία με όρους αναφοράς το Διεθνές Δίκαιο ( και όχι την απόπειρα επιβολής τετελεσμένων). Είναι κρίμα που η Τουρκία αρνείται πεισματικά να το κατανοήσει».

Την ελληνική θέση συνόψισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος στέλνοντας μήνυμα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ξεκαθάρισε πως για να ξεκινήσουν οι όποιες συνομιλίες θα πρέπει να σταματήσουν οι προκλήσεις. Είπε χαρακτηριστικά ο κ. Μητσοτάκης: «Σταματούν οι προκλήσεις, ξεκινούν οι συζητήσεις».

Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας συναντήθηκε με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες και παρέδωσε επιστολή του κ. Μητσοτάκη, όπου περιγράφονται οι τουρκικές προκλήσεις. Μάλιστα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο προσφυγής της Ελλάδας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ δηλώνοντας: « προσφυγή στο Συμβούλιο Ασφαλείας είναι πάντα δικαίωμα οποιουδήποτε μέλους των Ηνωμένων Εθνών, και κατά συνέπεια και της χώρας μας. Το πότε όμως, κάτω από ποιες συνθήκες πρέπει να χρησιμοποιηθεί αυτή η δυνατότητα, αυτό είναι πάντα θέμα το οποίο αποφασίζεται υπό τις συνθήκες της συγκεκριμένης στιγμής».

Πολεμικές ιαχές Ερντογάν

Ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε δηλώσεις του κατά τα εγκαίνια του Νοσοκομείου του Γκιόζτεπε στην Κωνσταντινούπολη, αναφέρθηκε εκ νέου στην ένταση στην ανατολική Μεσόγειο.

«Θα σκίσουμε και θα πετάξουμε τα σενάρια που κάνουν όσοι ευθαρσώς βγάζουν τέτοια έχθρα απέναντι στη χώρα μας προς την κοινή τους γνώμη. Ως Τουρκία και ως τουρκικό έθνος είμαστε προετοιμασμένοι για παν ενδεχόμενο και αποτέλεσμα», είπε.

Ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε ότι το πολιτικό και οικονομικό καθεστώς που κυριαρχούσε στον κόσμο για μεγάλο χρονικό διάστημα καταρρέει σε κάθε επίπεδο.

«Όσοι βρίσκονται πίσω από αδιανόητες συμμαχίες που δημιουργούνται εναντίον της χώρας μας και πίσω από συμπεριφορές που δεν αναγνωρίζουν δικαιώματα και νόμους, τους έχει κυριεύσει η ανησυχία κι ο φόβος», ανέφερε.

«Ή διπλωματία ή αλλιώς θα ζήσουν μεγάλη πίκρα στο πεδίο της μάχης»

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αφήνοντας συνεχώς αιχμές κατά της Ελλάδας, χωρίς ωστόσο να την κατονομάζει, συνέχισε λέγοντας ότι «οι απέναντί μας δεν υπολογίζουν τα δικαιώματά μας και προσπαθούν να επιβληθούν. Αλλά θα καταλάβουν ότι δεν πάει έτσι, όταν θα δουν την Τουρκία να σκίζει και να πετάει τους ανήθικους χάρτες που της φέρνουν μπροστά της και ότι έχει πολιτική, οικονομική και στρατιωτική ισχύ. Ή θα το καταλάβουν με την γλώσσα της πολιτικής και της δημοκρατίας ή θα ζήσουν μεγάλες πίκρες στο πεδίο της μάχης».

«Ετοιμαζόμαστε για παν ενδεχόμενο»

«Ελπίζουμε να μην είναι πολύ αργά όταν συνειδητοποιήσουν ότι δεν υπάρχει δύναμη ικανή να σταθεί ενάντια σε ένα έθνος που θεωρεί ως ύψιστη αξία του τον αγώνα και τον ηρωισμό. Όταν λέμε, ‘μακάρι ο Αλλάχ να μην μας κάνει να ξαναγράψουμε τον εθνικό ύμνο για αυτό το έθνος’, εννοούμε να μην κάνουμε πάλι θυσίες ούτε εμείς ούτε οι αντίπαλοί μας να καταστραφούν. Το τουρκικό έθνος είναι ένα έθνος που είναι ευλογημένο, έχοντας ζήσει κάθε είδους επιθέσεις κι έχοντας πληρώσει κάθε κόστος. Όσοι ζουν εδώ και καιρό μέσα σε μία ψεύτικη γυάλα ευημερίας και δημοκρατίας, καιρός να σκεφτούν τί θα μπορούσε να συμβεί στο τέλος αυτής της διαδικασίας που βιώνουμε. Ως Τουρκία και ως τουρκικό έθνος, είμαστε έτοιμοι για παν ενδεχόμενο και αποτέλεσμα», δήλωσε εμφατικά ο Τούρκος πρόδερος.

Η αινιγματική πρωτοβουλία Μισέλ

Μέσα σε αυτό το κλίμα, εντυπώσεις και συζητήσεις προκάλεσε η δήλωση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ, περί πρότασης για διεξαγωγή διεθνούς πολυμερούς διάσκεψης με τη συμμετοχή και της Τουρκίας για την ανατολική Μεσόγειο. «Αυτός θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για την αποκλιμάκωση στην περιοχή και να γίνει διάλογος».

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου συμπλήρωσε μιλώντας στο Reuters ότι αυτή η ιδέα έχει μεταφερθεί σε Αθήνα και Άγκυρα, σημειώνοντας πως: «Αυτό που συμβαίνει τις τελευταίες εβδομάδες, δεν μπορεί να συνεχιστεί».

Ωστόσο η πρωτοβουλία Μισέλ γεννά πλήθος ερωτημάτων:

• Ποια θα είναι η βάση της συζήτησης; Θα υπάρχουν δηλαδή αναφορές στο Διεθνές Δίκαιο ή θα είναι συζήτηση χωρίς οριοθετημένο πλαίσιο;
• Ποιοι θα συμμετάσχουν σε αυτή τη συζήτηση; Γιατί προφανώς συζήτηση χωρίς την άμεσα ενδιαφερόμενη Κύπρο δεν μπορεί να συμβεί. Είναι γνωστό πως ο Ερντογάν έχει δηλώσει πως θα συνομιλούσε με όλους εκτός από την Κύπρο. Από την άλλη θα συμμετάσχουν όλες οι χώρες της περιοχής όπως φερειπείν η Μάλτα;
• Ποιος θα εκπροσωπήσει τον άλλο ενδιαφερόμενο από αυτή την πρόταση, δηλαδή τη Λιβύη; Θα έχει εκπροσώπηση μόνο το καθεστώς του Σάρατζ που είναι αναγνωρισμένο από τον ΟΗΕ, ή θα δώσει το παρών και ο Χαλίφα Χάφταρ;
• Επίσης, τι θα γίνει με άλλες χώρες εκτός ΝΑΤΟ, όπως η Αίγυπτος ή το Ισραήλ; Θα συμμετάσχουν σε αυτή τη διεθνή διάσκεψη;
• Η πρωτοβουλία Μισέλ είναι ανεξάρτητη της πρωτοβουλίας του Βερολίνου για αποκλιμάκωση εφάπτεται με τις προσπάθειες της Μέρκελ;
• Θα είναι ένα φόρουμ ανταλλαγής απόψεων – ή με άλλα λόγια παράλληλων μονολόγων – ή τα αποτελέσματα της συνάντησης θα δεσμεύουν όλους τους συμμετέχοντες;

Αλαλούμ στα τουρκικά ΜΜΕ για τη μεταφορά αρμάτων

Αλαλούμ επικρατεί στα τουρκικά ΜΜΕ μετά της πληροφορίες που έκαναν λόγο για μεταφορά 40 τουρκικών αρμάτων στα σύνορα με την Ελλάδα.

Όπως μεταδίδει η τουρκική εφημερίδα Hurriyet επικαλούμενη το τουρκικό πρακτορείο Anadolu, οι πληροφορίες αυτές δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Στο δημοσίευμα αναφέρεται χαρακτηριστικά πως: «Σε κάποια διαδικτυακά site μεταδόθηκε η είδηση ότι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις μετέφεραν στα σύνορα με την Ελλάδα τανκ. Σύμφωνα με το Anadolu οι σχετικές πληροφορίες δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα αλλά πρόκειται για εργασίες του δεύτερου σώματος στρατού στην πόλη Μαλάτεια (ανατολική Τουρκία). Στα σύνορα με την Ελλάδα δεν υπάρχει καμία μεταφορά στρατιωτικών οχημάτων και δεν τίθεται τέτοιο θέμα».

Νωρίτερα ορισμένα τουρκικά μέσα, έκαναν λόγο για δύο κομβόι φορτηγών ξεκίνησαν σήμερα το μεσημέρι από τα σύνορα Τουρκίας-Συρίας μεταφέροντας 40 τανκ με τελικό προορισμό την Αδριανούπολη.

Ορισμένα τουρκικά μέσα σχολιάζουν χαρακτηριστικά ότι «η αποστολή του γαλλικού αεροπλανοφόρου «Σαρλ ντε γκωλ» και των Ελλήνων στρατιωτών στο Καστελόριζο ήταν η στάλα που ξεχείλισε το ποτήρι».

Σύμφωνα με το Open, αξιωματικοί σε επιτελικές θέσεις του υπουργείου Εθνικής Άμυνας εξήγησαν ότι οι συγκεκριμένες κινήσεις «περισσότερο εξυπηρετούν την ανάγκη μιας επικοινωνιακής καταιγίδας της Τουρκίας, δηλαδή την ανάγκη δημιουργίας κλίματος. Αυτό συνέβη ενδεχομένως για να ισοφαριστεί η άφιξη των Γάλλων στη νοτιοανατολική Μεσόγειο και δεν συνιστούν ποιοτική αναβάθμιση που μπορεί να ανατρέψει τους συσχετισμούς στην περιοχή της Θράκης».

Τι γίνεται με τις κυρώσεις

Σύγχυση επικρατεί και με τις προωθούμενες κυρώσεις προς την Τουρκία. Είναι γνωστό πως οι ΥΠΕΞ της ΕΕ έδωσαν διορία μέχρι την ειδική σύνοδο κορυφής στις 24 και 25 Σεπτεμβρίου στην Τουρκία να αποκλιμακώσει, ειδάλλως θα υπάρξουν περιοριστικά μέτρα – κυρώσεις δηλαδή. Στις δηλώσεις του στο Reuters ο Μισέλ τα είπε κάπως διαφορετικά. Μίλησε για τακτική «μαστιγίου και καρότου»: «Θα χρησιμοποιήσουμε εργαλεία στην εξωτερική μας πολιτική, μία προσέγγιση μαστιγίου και καρότου – αυτά τα εργαλεία θα χρησιμοποιηθούν για τη βελτίωση των σχέσεων αλλά και ως αντίδραση αν δεν υπάρξει σεβασμός», ανέφερε χαρακτηριστικά, αρνούμενος να αποκαλύψει το τί θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν πιθανές κυρώσεις σε βάρος της Άγκυρας.

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του ύπατου αρμοστή της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής Πήτερ Στάνο στην ΕΡΤ μίλησε καθαρά για το ενδεχόμενο κυρώσεων εάν δεν συμμορφωθεί η Τουρκία. «Η ΕΕ είναι πολύ ξεκάθαρη σε σχέση με την αλληλεγγύη της προς την Ελλάδα και την Κύπρο και η προσδοκία της ΕΕ εκφράστηκε προς στην Τουρκία τόσο με δημόσιες δηλώσεις όσο και μέσω της δέσμευσης του Ύπατου Εκπροσώπου Μπορέλ ο οποίος είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας Τσαβούσογλου, τον ενημέρωσε για τις συζητήσεις με τους υπουργούς Εξωτερικών και τις προσδοκίες της ΕΕ να δουν την αποκλιμάκωση, να δουν διάλογο και δέσμευση και όχι μονομερή βήματα τα οποία αποτελούν προκλήσεις και συμβάλλουν στην αύξηση των εντάσεων» τόνισε χαρακτηριστικά στην ΕΡΤ.

• Γενς Στόλτενμπεργκ
• ΝΑΤΟ
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν