Πολυτεχνείο-Απαγόρευση συναθροίσεων: Τι λένε Βενιζέλος και δικηγόροι για το θέμα – Πώς προκύπτει η συνταγματικότητα

Θέση σχετικά με το ζήτημα της απαγόρευσης των δημόσιων συναθροίσεων και της πορείας για το Πολυτεχνείο –θέμα που έχει αναδειχθεί σε πολιτικό από τον ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ και το ΜέΡΑ25, επικαλούμενοι την ανακοίνωση της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων περί αντισυνταγματικότητας της απόφασης της ΕΛ.ΑΣ– πήρε τη Δευτέρα ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και διακεκριμένος συνταγματολόγος Ευάγγελος Βενιζέλος. Μιλώντας στον ΣΚΑΪ, ο κ. Βενιζέλος παρατήρησε κατ’ αρχάς ότι «εάν επικρατούσε η κοινή λογική, το αίσθημα ευθύνης, εάν είχαμε υπερβεί το λαϊκισμό, εάν ήμασταν όλοι σοβαροί στον τόπο αυτό, δεν θα χρειαζόταν να επιβληθεί καμία απαγόρευση». Ο ίδιος τόνισε ότι «δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ως προς τη νομιμότητα, τη συνταγματικότητα αυτών των απαγορεύσεων» και μάλιστα επεσήμανε το παράδοξο: «μπορούμε να έχουμε συνταγματικές απαγορεύσεις της κυκλοφορίας, της ελευθερίας της κίνησης και, ταυτόχρονα, να επιτρέπεται ένα παρεπόμενο της ελευθερίας της κίνησης δικαίωμα, που είναι η συνάθροιση;».

Είπε συγκεκριμένα ο κ. Βενιζέλος: «ο ΣΥΡΙΖΑ ως αξιωματική αντιπολίτευση λέει, “δεν μετέχω σε καμία συγκέντρωση, σε καμία διαδήλωση, θα τιμήσω με κατάθεση στεφάνου στο ΕΑΤ-ΕΣΑ την επέτειο”, η οποία είναι πάρα πολύ βαριά, πάρα πολύ σημαντική, δεν πρόκειται να υποστεί βλάβη εάν δεν γίνει μία χρονιά η πορεία για το Πολυτεχνείο, όπως δεν τιμήθηκαν και όλες οι εθνικές εορτές οι οποίες προηγήθηκαν. Όμως βλέπουμε την αντίφαση. Ενώ το πρώτο κόμμα της αντιπολίτευσης δεν θα μετάσχει στη διαδήλωση, κάποιοι θέλουν να κάνουν τη διαδήλωση. Άρα το ζήτημα δεν αυτορρυθμίζεται, δεν αρκεί η πολιτική ευθύνη των κομμάτων ή η κοινωνική ευθύνη άλλων ομάδων, χρειάζεται να παρέμβει η πολιτεία και να επιβάλει ένα νομικό πλαίσιο, ένα νομικό φραγμό. Άρα το ερώτημα είναι, αφού όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι για λόγους υγειονομικούς, για λόγους προστασίας του εαυτού μας και των συνανθρώπων μας, δεν πρέπει να γίνει ούτε συγκέντρωση ούτε διαδήλωση, και μάλιστα μεγάλης κλίμακας, γιατί δεν θέλουμε αυτό να το οργανώσουμε και νομικά για αυτούς οι οποίοι σκέπτονται με διαφορετικό τρόπο και δεν καταλαβαίνουν το αυτονόητο; Άρα, χρειάζεται μία νομική ρύθμιση. Πού τη βρίσκουμε; Στο Σύνταγμα. Λέει λοιπόν το άρθρο 11 παράγραφος 2 του Συντάγματος ότι “οι υπαίθριες συναθροίσεις μπορούν να απαγορευθούν με αιτιολογημένη απόφαση της Αστυνομικής Αρχής γενικά, εάν εξαιτίας τους επίκειται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια, σε ορισμένη δε περιοχή εάν απειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής, όπως νόμος ορίζει”.

Άρα μπορεί να επιβληθεί και γενική απαγόρευση. Γενική απαγόρευση σημαίνει σε όλες τις περιοχές, σε όλη την επικράτεια, εάν χρειάζεται, για κάποιο εύλογο χρονικό διάστημα, για όσο χρόνο επιβάλλει η Αρχή της Αναλογικότητας, όχι διαρκώς. » Ποιος είναι ο νόμος ο οποίος εξειδικεύει το άρθρο 11 παράγραφος 2 του Συντάγματος; Ο πρώτος νόμος που το εξειδικεύει είναι η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που είναι ένα κείμενο τουλάχιστον υπερνομοθετικής ισχύος, πολλές φορές αντιλαμβανόμαστε ότι είναι και υπερσυνταγματικής, διότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ελέγχει πολύ συχνά τα κράτη μέλη και τα εθνικά τους Συντάγματα. Λέει λοιπόν το άρθρο 11 – συμπτωματικά ο ίδιος αριθμός – της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ότι το δικαίωμα του συνέρχεσθαι μπορεί να περιορίζεται με βάση την Αρχή της Αναλογικότητας, δηλαδή εφόσον το προβλέπει ο νόμος και εφόσον αυτό δεν αντιβαίνει στις αρχές μίας δημοκρατικής κοινωνίας, και για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας. » Επίσης, επικαλούνται κάποιοι τον πρόσφατο νόμο για τις συναθροίσεις, το νόμο 4703/2020 ο οποίος, κατά τη γνώμη μου, δεν οργανώνει σωστά, δεν κατηγοριοποιεί σωστά τις συγκεντρώσεις και τις απαγορεύσεις τους, αλλά δεν είναι ο νόμος αυτός που ισχύει, γιατί ισχύει ειδικότερος νόμος για τις συγκεντρώσεις κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Είναι ο νόμος 4683/2020 με τον οποίο κυρώθηκε η πράξη νομοθετικού περιεχομένου της 20ης Μαρτίου 2020. Αυτός ο νόμος τώρα, όχι η πράξη νομοθετικού περιεχόμενου, ο νόμος ισχύει και προβλέπει ότι με εισήγηση της επιτροπής των λοιμοξιολόγων μπορεί ο αρχηγός της Αστυνομίας να επιβάλλει και γενική απαγόρευση για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, εφόσον τηρείται η Αρχή της Αναλογικότητας. Αυτό έχει κάνει ο αρχηγός της Αστυνομίας τώρα, έχει πει ότι από 15 έως 18 Νοεμβρίου απαγορεύονται οι συγκεντρώσεις σε όλη την επικράτεια, γιατί δεν πρόκειται για διαταραχή της κοινωνικοοικονομικής ζωής σε μία περιοχή, αλλά πρόκειται για κίνδυνο της δημόσιας ασφάλειας, όπου δημόσια ασφάλεια είναι και η δημόσια υγεία, επειδή αυτό συνάγεται ερμηνευτικά με κοινή λογική, επειδή αυτό το λέει ρητά, το συνδέει με τη δημόσια ασφάλεια η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Επιπλέον, υπάρχει το εξής καταπληκτικό, μπορούμε να έχουμε συνταγματικές απαγορεύσεις της κυκλοφορίας, της ελευθερίας της κίνησης και, ταυτόχρονα, να επιτρέπεται ένα παρεπόμενο της ελευθερίας της κίνησης δικαίωμα, που είναι η συνάθροιση; Γιατί η συνάθροιση προϋποθέτει ελευθερία της κίνησης, της μετακίνησης, της κυκλοφορίας. Λένε κάποιοι, το άρθρο 5 του Συντάγματος –το έχει πει αυτό και η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων ως μη όφειλε, θα κάνω ένα σχόλιο για αυτό– επιτρέπει τη λήψη ατομικών διοικητικών μέτρων. Δηλαδή τι εννοούν; Ότι θα απαγορεύονται με επώνυμες ατομικές διοικητικές πράξεις οι κινήσεις των ασθενών, των νοσούντων, των κρουσμάτων, των συμπτωματικών και ασυμπτωματικών; Τι ερμηνεία είναι αυτή; Η δήλωση η ερμηνευτική που είναι παράγραφος κανονική, κανόνας Δικαίου συνταγματικός ισότιμος, στο άρθρο 5 λέει, “στην απαγόρευση της παραγράφου 4, (δηλαδή στην απαγόρευση των ατομικών, διοικητικών μέτρων), δεν περιλαμβάνεται η απαγόρευση εξόδου με πράξη του Εισαγγελέα εξαιτίας ποινικής καταδίκης, ούτε η λήψη μέτρων που επιβάλλονται για την προστασία της δημόσιας υγείας ή της υγείας ασθενών (άλλο η δημόσια υγεία, άλλο η υγεία ασθενών), όπως νόμος ορίζει”.

Άρα η ερμηνευτική αυτή δήλωση εμπεριέχει δύο κανόνες. Έναν πρώτο κανόνα ότι μπορεί να ληφθούν και ατομικά διοικητικά μέτρα για τέτοιους λόγους, ένα δεύτερο κανόνα ότι μπορούν να ληφθούν γενικά μέτρα κανονιστικού χαρακτήρα για την προστασία της δημόσιας υγείας. Άρα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ως προς τη νομιμότητα, τη συνταγματικότητα αυτών των απαγορεύσεων και εν πάση περιπτώσει μπορεί να ασκηθεί το δικαίωμα δικαστικής προστασίας και να ζητηθεί με αίτηση, η αναστολή από το Συμβούλιο της Επικρατείας, όπως προβλέπει ο νόμος».

«Ναι» στην απαγόρευση με χαρτί της Επιτροπής Υγείας λένε οι δικηγόροι

Οι δικηγόροι της χώρας λένε «ναι», αλλά με χαρτί της αρμόδιας Επιτροπής Υγείας στους περιορισμούς των συναθροίσεων ενόψει Πολυτεχνείου, καθώς «…είναι και η μόνη που μπορεί να δικαιολογήσει την σωρευτική έκταση του τόσο δραστικού περιορισμού του συνταγματικού δικαιώματος σε δημόσια υπαίθρια συνάθροιση».

Αναλυτικά η ανακοίνωσή τους:

«Συντονιστική Επιτροπή της Ολομέλειας των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, η οποία συνεδρίασε έκτακτα σήμερα, Κυριακή 15.11.2020, υπό την προεδρία του Προέδρου Δημήτρη Βερβεσού, με τηλεδιάσκεψη, αποφάσισε κατά πλειοψηφία:

1. Βιώνουμε μία πρωτόγνωρη υγειονομική κρίση λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, με απροσδιόριστη διάρκεια και ιδιαίτερα δυσμενείς επιπτώσεις στο οικονομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι, την έκταση των οποίων ουδείς μπορεί σήμερα να προβλέψει με ασφάλεια. Στις εξαιρετικές αυτές συνθήκες είναι προφανές ότι δοκιμάζονται συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα.

2. Πάγια θέση του δικηγορικού σώματος είναι ότι η προάσπιση της δημόσιας υγείας αποτελεί και πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Τα επιμέρους μέτρα πρόληψης και προστασίας της δημόσιας υγείας πρέπει να λαμβάνονται από την Πολιτεία μετά από γνώμη των αρμόδιων υγειονομικών αρχών.

3. Στην περίπτωση σύγκρουσης συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα σε δημόσια συνάθροιση, το δικαίωμα ανάπτυξης της προσωπικότητας και το δικαίωμα προστασίας της δημόσιας υγείας και στα πλαίσια της στάθμισής τους , οι τυχόν περιορισμοί τους προκειμένου να είναι συνταγματικά ανεκτοί θα πρέπει να είναι αναγκαίοι, πλήρως αιτιολογημένοι και σύμφωνοι με την αρχή της αναλογικότητας.

4. Υπό τις επικρατούσες υγειονομικές συνθήκες, εθνικές και θρησκευτικές εορτές, επετειακές και κάθε είδους μαζικές εκδηλώσεις δεν μπορούν να γίνουν με τη μορφή που γνωρίζαμε μέχρι την εκδήλωση της πανδημίας και η λήψη περιοριστικών μέτρων, που κάμπτουν το δικαίωμα, υπό τις παρούσες εξαιρετικές συνθήκες, θεωρείται ανεκτή . Οι περιορισμοί όμως του δικαιώματος σε δημόσια συνάθροιση δεν θα πρέπει να φθάνουν μέχρι του σημείου προσβολής και κατάργησης του σκληρού πυρήνα του. Η πάγια αυτή θέση του δικηγορικού σώματος για τις δημόσιες συναθροίσεις έχει εκφραστεί ενόψει και της ψήφισης του ν. 4703/2020.

5. Η σχετική απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας, η οποία εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 68 παρ. 2 της από 20.3.2020 ΠΝΠ, που κυρώθηκε με το άρθρο 1 του ν. 4683/2020, θεωρούμε ότι πρέπει να είναι πλήρως αιτιολογημένη και να εδράζεται σε προηγούμενη ad hoc αιτιολογημένη γνώμη της Εθνικής Επιτροπής προστασίας της Δημόσιας Υγείας έναντι του κορωνοϊού, όπως απαιτείται, άλλωστε, από την άνω εξουσιοδοτική διάταξη.

Προς τούτο, ο Αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας και ο Υπουργός Προστασίας του Πολίτη οφείλουν να δώσουν στη δημοσιότητα την γνώμη της αρμόδιας Επιτροπής επί του θέματος αυτού, η οποία είναι και η μόνη που μπορεί να δικαιολογήσει την σωρευτική έκταση του τόσο δραστικού περιορισμού του συνταγματικού δικαιώματος σε δημόσια υπαίθρια συνάθροιση, όπως αυτός οριοθετείται στην απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας.

Σε περίπτωση που δεν υπάρχει η άνω ad hoc γνώμη της αρμόδιας Επιτροπής, ο Αρχηγός της Ελληνικής Αστυνομίας θα πρέπει να αναθεωρήσει την απόφασή του ως προς την έκταση του χρονικού διαστήματος της απαγόρευσης (επί 4ήμερο περίπου), την τοπική έκταση ισχύος της (σε όλη την Επικράτεια) και τον αριθμό των προσώπων (4 και άνω), που απαγορεύεται να συμμετέχουν σε δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις, ώστε να μην τίθενται ζητήματα αναλογικότητας.

6. Το δικηγορικό σώμα τοποθετήθηκε επί του θέματος αυτού, ως οφείλει εκ του θεσμικού του ρόλου, σύμφωνα με το άρθρο 90 Κώδικα Δικηγόρων. Μας προβληματίζει η θέση συνδικαλιστικών φορέων λειτουργών της δικαιοσύνης, οι οποίοι τοποθετούνται διαφορετικά όταν η προάσπιση της δημόσιας υγείας αφορά στο μείζονος σημασίας δικαίωμα του πολίτη στην πρόσβαση στη Δικαιοσύνη και διαφορετικά όταν αφορά στο δικαίωμα σε δημόσια συνάθροιση και ταυτόχρονα με τη θέση τους αυτή δύνανται να επηρεάσουν την κρίση δικαστών- μελών τους που θα κληθούν να εκδικάσουν σχετικές υποθέσεις.

7. Το δικηγορικό σώμα θα τιμήσει την επέτειο του Πολυτεχνείου με την κατάθεση στεφάνου από αντιπροσωπεία του, με την τήρηση των προβλεπόμενων μέτρων».

• δικηγόροι
• Ευάγγελος Βενιζέλος
• Πολυτεχνείο