Αφαντασία ή Υπερφαντασία; – Τι συμβαίνει στο μυαλό των αφαντασιακών;

Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να απεικονίσουν εικόνες στο κεφάλι τους -την εμφάνιση ενός μήλου, την εμφάνιση της κουζίνας τους ή το χαμόγελο του καλύτερου φίλου τους – αλλά δεν μπορούν όλοι.

Όσοι δεν μπορούν να οραματιστούν τίποτα στο μυαλό τους ανήκουν πιθανότατα στο 1% των ατόμων με ακραία αφαντασία, σύμφωνα με μια επισκόπηση μελετών για το φαινόμενο.

Είναι επίσης λιγότερο πιθανό να αναγνωρίζουν πρόσωπα, να θυμούνται τον ήχο ενός μουσικού κομματιού ή την αίσθηση του γυαλόχαρτου και είναι πιο πιθανό να εργάζονται στην επιστήμη, στα μαθηματικά ή στους υπολογιστές. Σύμφωνα με έρευνες, ένα ποσοστό έως και 6% των ανθρώπων μπορεί να εμφανίσουν κάποιο βαθμό αφαντασίας.

Δεν είναι διαταραχή και δεν συνεπάγεται έλλειψη φαντασίας, αλλά μπορεί να έχει ανεπαίσθητες επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή, λέει ο καθηγητής Adam Zeman, επίτιμος καθηγητής νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο του Exeter, ο οποίος ήταν ο εμπνευστής του όρου πριν από σχεδόν 10 χρόνια.

Υπερφαντασία: Το αντίθετο άκρο

Ο καθηγητής Zeman ανακάλυψε αυτή την ιδιαιτερότητα όταν εξέτασε έναν ασθενή που είχε χάσει την ικανότητα οπτικοποίησης. Όταν έγραψε την υπόθεση του ασθενούς, άλλοι επικοινώνησαν μαζί του για να του πουν ότι ήταν πάντα έτσι.

Ο καθηγητής Zeman έκτοτε ανακάλυψε ότι υπάρχει ένα αντίθετο άκρο, η υπερφαντασία, στην οποία οι άνθρωποι βλέπουν εικόνες τόσο ζωντανά στο κεφάλι τους που δεν μπορούν να πουν αν είναι πραγματικές ή φανταστικές.

Υπολογίζεται ότι το 3% από εμάς βλέπει τον κόσμο έτσι. «Ο ένας όρος γέννησε τον άλλον», λέει, αφού δανείστηκε τη λέξη του Αριστοτέλη για το μάτι του νου -τη φαντασία».

Ο καθηγητής Zeman λέει ότι 17.000 άνθρωποι επικοινώνησαν μαζί του την τελευταία δεκαετία, με εμπειρίες αφαντασίας και υπερφαντασίας. Πολλοί είπαν ότι γνώριζαν ότι επεξεργάζονταν τις πληροφορίες διαφορετικά από τους άλλους, αλλά δεν μπορούσαν να περιγράψουν πώς.

Στα όνειρά σου

Οι διαφορές στη συνδεσιμότητα μεταξύ των περιοχών του εγκεφάλου μπορεί να εξηγήσουν γιατί συμβαίνει αυτό, λέει ο καθηγητής Zeman. Για παράδειγμα, όταν τους ζητήθηκε να απεικονίσουν ένα μήλο, οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν από μια σειρά από βήματα, συμπεριλαμβανομένου του να ωθούν τον εγκέφαλο να θυμηθεί πώς μοιάζει ένα μήλο και έτσι η ενεργοποίηση του εγκεφάλου δημιουργεί μια εικόνα του. Αλλά σε αυτούς με αφαντασία, αυτή η διαδικασία έχει ένα είδος ασυνέπειας.

«Οι σκέψεις παραμένουν σκέψεις», λέει ο καθηγητής Zeman, «ενώ για άλλους, η σκέψη μεταφράζεται σε αισθητηριακούς όρους». Ενώ οι αφαντασιακοί σκέφτονται τις αναμνήσεις, οι άλλοι άνθρωποι είναι σε θέση να τις ανακαλέσουν και να ζήσουν αυτές τις αναμνήσεις.

Αλλά είναι ενδιαφέρον ότι πολλοί αφαντασιακοί μπορούν να οραματιστούν εικόνες ενώ ονειρεύονται -πιθανώς επειδή είναι μια πιο αυθόρμητη εργασία που ξεκινά βαθιά στον εγκέφαλο, λέει ο καθηγητής Zeman.

Και η αφαντασία μπορεί να έχει οφέλη. Μπορεί να έχει προστατευτική επίδραση στην ψυχική υγεία κάποιου, επειδή είναι πιο πιθανό να ζει τη στιγμή και λιγότερο πιθανό να φανταστεί τρομακτικά ή αγχωτικά γεγονότα, για παράδειγμα.

Αλλά για τον καθηγητή Zeman, «η μεγάλη έκπληξη» ήταν οι αφαντασιακοί καλλιτέχνες, οι οποίοι του είπαν ότι ο αγώνας τους να οπτικοποιήσουν τις εικόνες τούς έδωσε ένα επιπλέον κίνητρο να κάνουν Τέχνη, χρησιμοποιώντας τον καμβά ως μάτι του μυαλού τους.

Κανονικά, οι υπερφαντασιακοί είναι πιο πιθανό να είναι δημιουργικοί, ωστόσο παραμένουν πολλά ερωτήματα ακόμη σχετικά με την αφαντασία και την υπερφαντασία, όπως ποιοι είναι οι διαφορετικοί υπο-τύποι και γιατί μπορεί να είναι γενετικής προέλευσης. Τα δεδομένα από μεγάλες βιοτράπεζες μπορεί να δώσουν την απάντηση.

Ζωές στο εσωτερικό μας

Η ανασκόπηση στο Trends in Cognitive Sciences διαπίστωσε ότι η αφαντασία εμφανιζόταν σε οικογένειες, με τα αδέρφια των αφαντασιακών να είναι 10 φορές πιο πιθανό να επηρεαστούν και τα ίδια. Υπάρχει επίσης η εικασία οι αφαντασιακοί να είναι πιο πιθανό να συνδέονται με τον αυτισμό.

Ο καθηγητής Zeman λέει ότι η έρευνα δείχνει ότι «η συνειδητή αισθητηριακή εικόνα δεν είναι προϋπόθεση για την ανθρώπινη γνώση» -ή τη δημιουργική φαντασία. Και ο καθένας απεικονίζει εικόνες στο μυαλό του διαφορετικά. «Η εμπειρία μας δεν είναι ο κανόνας και οι άλλοι άνθρωποι μπορεί να έχουν διαφορετική εσωτερική ζωή», προσθέτει.

• ανάμνηση
• αφαντασία
• μνήμη
• υπερφαντασία