Ανάλυση BBC: Η αγωνία στο εσωτερικό του Ιράν, οι σκληρές κόκκινες γραμμές στις διαπραγματεύσεις – Τι ζητά η Τεχεράνη και τι απαιτεί η Ουάσινγκτον

Στο εσωτερικό του Ιράν, η αίσθηση δεν είναι ότι ο πόλεμος τελείωσε, αλλά ότι απλώς έχει παγώσει προσωρινά. Η εκεχειρία παραμένει εύθραυστη, η καχυποψία απέναντι στις ΗΠΑ είναι βαθιά, οι πληγές από τις αεροπορικές επιδρομές παραμένουν ανοιχτές και η κοινωνία μοιάζει να ζει σε μια παρατεταμένη αναμονή. Αυτό είναι και το βασικό συμπέρασμα της ανταπόκρισης του BBC από την Τεχεράνη και το βορειοδυτικό Ιράν: οι πολίτες κινούνται ανάμεσα στον φόβο, την κόπωση και τη συγκρατημένη ελπίδα ότι ίσως αυτή τη φορά η διπλωματία αποτρέψει μια νέα καταστροφή.

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αμείλικτο: μπορεί πράγματι να επιτευχθεί συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη; Και αν ναι, με ποιους όρους;

Το κλίμα μέσα στο Ιράν: Επιστροφή, φόβος και αβεβαιότητα

Η εικόνα που μεταφέρει το BBC από τα σύνορα Τουρκίας – Ιράν και από τη διαδρομή προς την Τεχεράνη είναι αποκαλυπτική. Με την εκεχειρία να κρατά προσωρινά, περισσότεροι Ιρανοί επιστρέφουν στη χώρα τους. Άλλοι το κάνουν επειδή πιστεύουν ότι τα χειρότερα πέρασαν, άλλοι επειδή δεν έχουν άλλη επιλογή.

Οι μαρτυρίες αποτυπώνουν τη σύγχυση της κοινωνίας. Κάποιοι εκτιμούν ότι οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έπληξαν κυρίως στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Άλλοι, κυρίως μεγαλύτεροι σε ηλικία, μιλούν για βαρύ τίμημα στις γειτονιές, για φόβο, για νεκρούς νέους ανθρώπους και για την πίεση που ασκούν οι εσωτερικοί μηχανισμοί καταστολής.

Υπάρχουν και εκείνοι που δεν πιστεύουν καθόλου στην αντοχή της εκεχειρίας. Το Στενό του Ορμούζ, η καρδιά του ενεργειακού εμπορίου στην περιοχή, παραμένει για πολλούς Ιρανούς όχι μόνο στρατηγικό εργαλείο αλλά και σύμβολο εθνικής κυριαρχίας. Το BBC καταγράφει αυτή την αντίληψη ξεκάθαρα: μέσα στην ιρανική κοινωνία δεν υπάρχει διάθεση για άνευ όρων υποχώρηση, ακόμη κι αν η κόπωση από τον πόλεμο είναι εμφανής.

Οι καταστροφές και η πίεση του πολέμου

Η πραγματικότητα του πολέμου παραμένει παρούσα σε υποδομές και μεταφορές. Σύμφωνα με το Associated Press, η εύθραυστη εκεχειρία βρίσκεται περίπου στα μισά της διάρκειάς της, ενώ ο πόλεμος έχει προκαλέσει χιλιάδες νεκρούς και σοβαρές διαταραχές στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Παράλληλα, οι συζητήσεις για παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου εντείνονται, καθώς οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, όπως γέφυρες και ενεργειακές εγκαταστάσεις, αυξάνουν την πίεση στην καθημερινότητα των πολιτών. Το BBC περιγράφει χαρακτηριστικά την πολύωρη οδική διαδρομή προς την Τεχεράνη, με αναγκαστικές παρακάμψεις λόγω καταστροφής βασικής γέφυρας στον άξονα Ταμπρίζ – Ζαντζάν – Τεχεράνη. Η εικόνα αυτή δεν είναι μόνο συμβολική. Δείχνει ότι, ακόμα και αν σταματήσουν τα όπλα, το αποτύπωμα του πολέμου θα παραμείνει για καιρό.

Αισιοδοξία για αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή: Κοντά σε συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν – Ρόλο «κλειδί» παίζει το Πακιστάν – Πιέσεις και για εκεχειρία στον Λίβανο

Το Πακιστάν ως βασικός διαμεσολαβητής

Ο ρόλος του Πακιστάν αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα. Το Reuters μετέδωσε ότι πακιστανικές πρωτοβουλίες βοήθησαν να μειωθούν ορισμένες από τις εντάσεις, χωρίς όμως να εξαλειφθούν τα βασικά σημεία σύγκρουσης ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού, Ασίμ Μουνίρ, βρέθηκε στην Τεχεράνη, επιδιώκοντας να γεφυρώσει διαφορές και να κρατήσει ανοιχτό τον δίαυλο διαπραγμάτευσης.

Την ίδια ώρα, η πακιστανική κυβέρνηση ξεκαθάρισε ότι, αν και υπάρχει συζήτηση για νέο γύρο επαφών, δεν έχει ακόμη καθοριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία για δεύτερο γύρο συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Αυτό είναι κρίσιμο. Διότι δείχνει ότι η διαδικασία δεν έχει καταρρεύσει, αλλά ούτε και έχει ωριμάσει αρκετά ώστε να θεωρείται ασφαλής.

Τι ζητά η Τεχεράνη και τι απαιτεί η Ουάσινγκτον

Εδώ βρίσκεται η ουσία της διαπραγμάτευσης. Σύμφωνα με το Reuters, η απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένει σημαντική, κυρίως γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το μέλλον του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και τη διάρκεια των περιορισμών που θα δεχθεί η Τεχεράνη.

Από την ιρανική πλευρά, το βασικό μήνυμα είναι ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να περιλαμβάνει:

• πλήρες τέλος του πολέμου,
• άρση κυρώσεων,
• αποζημιώσεις για τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις,
• και σεβασμό στην «αξιοπρέπεια» και τα «δικαιώματα» της χώρας, όπως διαμηνύουν Ιρανοί αξιωματούχοι.

Από την αμερικανική πλευρά, οι κόκκινες γραμμές παραμένουν πολύ αυστηρές: μηδενικός δρόμος προς πυρηνικό οπλοστάσιο, περιορισμός ή πάγωμα του εμπλουτισμού, έλεγχος του πυρηνικού υλικού, επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και περιορισμός της στήριξης της Τεχεράνης προς περιφερειακούς συμμάχους και ένοπλες οργανώσεις.

Το Associated Press ανέφερε ότι οι προηγούμενες 21ωρες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ κατέληξαν χωρίς συμφωνία, παρότι θεωρήθηκαν διπλωματικά σημαντικές λόγω του επιπέδου των συμμετεχόντων και της απευθείας επαφής.

Το Ορμούζ παραμένει το μεγάλο χαρτί του Ιράν

Αν υπάρχει ένα σημείο που εξηγεί γιατί η Τεχεράνη δεν αισθάνεται ότι βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο, αυτό είναι το Στενό του Ορμούζ. Το Ιράν γνωρίζει ότι ελέγχει ένα στρατηγικό πέρασμα ζωτικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας. Ακόμη και υπό ασφυκτική στρατιωτική και οικονομική πίεση, δεν δείχνει πρόθυμο να παραιτηθεί εύκολα από αυτό το χαρτί.

Το Reuters και το AP καταγράφουν ότι οι συζητήσεις για το Ορμούζ αποτελούν κεντρικό μέρος των διαπραγματεύσεων, ενώ η Τεχεράνη συνεχίζει να συνδέει τη στάση της με τις εγγυήσεις που θα λάβει για την ασφάλεια και την οικονομική της ανάσα.

Αυτό σημαίνει ότι η συμφωνία δεν θα είναι απλώς ένα πυρηνικό κείμενο. Θα είναι μια πολύ ευρύτερη πολιτική και γεωοικονομική διευθέτηση.

Γιατί οι Ιρανοί παραμένουν επιφυλακτικοί

Το BBC αποτυπώνει καλά την ψυχολογία στο εσωτερικό του Ιράν: οι πολίτες έχουν ζήσει μέσα σε λίγους μήνες πόλεμο, απώλειες, περιορισμούς, διακοπές επικοινωνιών, πιέσεις στην οικονομία και χρόνια κυρώσεων. Δεν περιμένουν εύκολα θαύματα.

Αυτό το κλίμα εξηγεί γιατί, παρά τις ελπίδες, η κοινωνία αντιμετωπίζει τις διαπραγματεύσεις μέρα με τη μέρα. Δεν κυριαρχεί ενθουσιασμός. Κυριαρχεί η εξάντληση και η ανάγκη να τελειώσει ένας κύκλος αβεβαιότητας.

Από την άλλη, η ιρανική ηγεσία δεν θέλει να εμφανιστεί ότι λύγισε. Και αυτό δυσκολεύει μια γρήγορη συμφωνία.

Μπορεί τελικά να υπάρξει συμφωνία;

Η απάντηση σήμερα είναι: ναι, αλλά όχι εύκολα και όχι άμεσα.

Υπάρχουν ορισμένα θετικά σημάδια:

• η εκεχειρία, έστω και εύθραυστη, κρατά,
• το Πακιστάν συνεχίζει τη μεσολάβηση,
• το Reuters καταγράφει ότι έχουν περιοριστεί κάποιες διαφορές,
• και η ίδια η Ουάσινγκτον αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέου γύρου συνομιλιών.

Υπάρχουν, όμως, και βαριά εμπόδια:

• καμία συμφωνημένη ημερομηνία για νέες συνομιλίες,
• μεγάλες αποκλίσεις στα πυρηνικά,
• πίεση γύρω από το Ορμούζ,
• αμοιβαία δυσπιστία,
• και το μόνιμο ερώτημα αν η εκεχειρία θα αντέξει.

Γι’ αυτό και η φράση που συνοψίζει καλύτερα τη στιγμή είναι η εξής: το Ιράν και οι ΗΠΑ δεν βρίσκονται ακόμη σε συμφωνία, αλλά ούτε και στο απόλυτο αδιέξοδο. Και ακριβώς μέσα σε αυτή τη γκρίζα ζώνη κινούνται σήμερα οι Ιρανοί, αναρωτώμενοι αν η επόμενη εβδομάδα θα φέρει αποκλιμάκωση ή μια νέα επιστροφή στον πόλεμο.

• διαπραγματεύσεις
• ΗΠΑ
• Ιράν
• Πόλεμος στη Μέση Ανατολή