Ανάλυση Guardian: Η παγκόσμια ενεργειακή κρίση και ο απρόβλεπτος Τραμπ – Πώς αντιδρούν οι χώρες στο κλείσιμο των Στενών του Oρμούζ

Η συρρίκνωση των αποθεμάτων καυσίμων και η δραματική εκτόξευση των τιμών οδηγούν τις χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο στη λήψη ακραίων μέτρων. Επιστροφή στην καύση άνθρακα, επιβολή δελτίων στα καύσιμα, συντόμευση της εβδομάδας εργασίας και αυστηρές συστάσεις στους πολίτες να παραμείνουν στα σπίτια τους συνθέτουν ένα σκηνικό παγκόσμιου πανικού. Σύμφωνα με τη νέα, αναλυτική έκθεση του Guardian, η παροχή ορυκτών καυσίμων έχει μειωθεί δραματικά από τη στιγμή που ο πόλεμος εναντίον του Ιράν οδήγησε στο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, της πλέον κρίσιμης ναυτιλιακής οδού για τη μεταφορά πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Το τεράστιο αυτό έλλειμμα και οι αυτοαναιρούμενες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ έχουν ωθήσει τις κυβερνήσεις στη λήψη έκτακτων μέτρων σε μια αγωνιώδη προσπάθεια να αναχαιτίσουν το αυξανόμενο κόστος, το οποίο απειλεί να βυθίσει τις εθνικές οικονομίες στο απόλυτο χάος. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), του οποίου τα μέλη επιχείρησαν πρόσφατα να ηρεμήσουν τις αγορές αποδεσμεύοντας 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα στρατηγικά τους αποθέματα, απευθύνει πλέον εκκλήσεις για δραστικές αλλαγές στην καθημερινότητα, όπως η μείωση των πτήσεων και η οδήγηση με χαμηλότερες ταχύτητες.

Τελεσίγραφο Τραμπ στο Ιράν: «Θα σας γυρίσουμε στη λίθινη εποχή»

Οι Ηνωμένες Πολιτείες

Οι ΗΠΑ, οι οποίες, σε συνεργασία με το Ισραήλ, βομβάρδισαν το Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, απειλούν τώρα με νέα, ακόμη πιο σφοδρά πλήγματα στις ιρανικές πετρελαϊκές υποδομές, γεγονός που αναμένεται να παρατείνει τη διάρκεια του πολέμου και να εκτινάξει τις τιμές των καυσίμων σε νέα ύψη. Ο Ντόναλντ Τραμπ εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση στους συμμάχους που δεν συμμετείχαν στη στρατιωτική εκστρατεία –συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γαλλίας–, καλώντας τους περιφρονητικά να αγοράσουν πρώτα αμερικανικό πετρέλαιο και στη συνέχεια να «πάνε να βρουν το δικό τους πετρέλαιο» από τον Περσικό Κόλπο.

Αναταραχή στις αγορές ενέργειας μετά το διάγγελμα Τραμπ – Ξεπέρασε τα 106 δολάρια το πετρέλαιο

Στο εσωτερικό μέτωπο, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση αρνείται να αυξήσει τις επιδοτήσεις ή να στηρίξει τα νοικοκυριά που αδυνατούν να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους. Αντιθέτως, παραμένει σταθερή στο δόγμα “drill, baby, drill” («τρύπα, μωρό μου, τρύπα»), διευρύνοντας την παραγωγή ορυκτών καυσίμων και βάζοντας ταυτόχρονα «φρένο» σε σημαντικά έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ενδεικτικά, η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα την καταβολή 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων, από χρήματα των φορολογουμένων, στη γαλλική εταιρεία TotalEnergies προκειμένου να ακυρωθούν τα σχέδια για την κατασκευή υπεράκτιων αιολικών πάρκων στην ανατολική ακτή των ΗΠΑ, κατευθύνοντας τις επενδύσεις αποκλειστικά στον τομέα του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Ευρώπη: Ανάμεικτες αντιδράσεις και επιστροφή στον άνθρακα

Στην Ευρώπη, το Ηνωμένο Βασίλειο ενθαρρύνει τους πολίτες του να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους καθώς οι τιμές των καυσίμων αυξάνονται, αποφεύγοντας τις δημόσιες εκκλήσεις για μείωση της ζήτησης. Η υπουργός Οικονομικών, Ρέιτσελ Ριβς, εξετάζει την ενίσχυση ενός ειδικού ταμείου, το οποίο θα διαχειρίζονται τα τοπικά συμβούλια, για τη στήριξη των ευάλωτων πολιτών, έχοντας ωστόσο αποκλείσει την καθολική υποστήριξη που προσφέρθηκε κατά τη διάρκεια της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης.

Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η κατάσταση παραμένει εξίσου περίπλοκη. Παρά τις επίσημες διακηρύξεις για ταχύτερη μετάβαση σε μια «καθαρή» οικονομία που θα βασίζεται σε εγχώριες ανανεώσιμες πηγές, αρκετά κράτη-μέλη επιβραδύνουν επικίνδυνα αυτή τη διαδικασία. Η Ιταλία ανέβαλε το σχέδιό της για τη σταδιακή κατάργηση του άνθρακα για περισσότερο από μια δεκαετία, ενώ στη Γερμανία, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να παραμείνουν σε λειτουργία οι ρυπογόνες μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύση άνθρακα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ζητώντας παράλληλα την επιτάχυνση της κατασκευής νέων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με καύση φυσικού αερίου.

Ο Νταν Γιόργκενσεν, ο Δανός Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, προέτρεψε τα κράτη-μέλη να εξοικονομήσουν ενέργεια, ευθυγραμμιζόμενα με τις αυστηρές συστάσεις του IEA. Οι περισσότερες χώρες εμφανίζονται ιδιαίτερα απρόθυμες να επιβάλουν σκληρά μέτρα για τη μείωση της ζήτησης, ωστόσο υπάρχουν εξαιρέσεις: Η Σλοβενία προχώρησε στην επιβολή δελτίου στα καύσιμα στα πρατήρια, ενώ η Λιθουανία μείωσε στο μισό τις τιμές των εισιτηρίων στα εγχώρια τρένα για τους επόμενους δύο μήνες σε μια προσπάθεια ενίσχυσης των δημόσιων μεταφορών.

Ασία: Το σκληρότερο χτύπημα

Η Ασία φαίνεται να δέχεται το ισχυρότερο πλήγμα από τη σοβούσα ενεργειακή κρίση, με αποτέλεσμα τη μαζική επιστροφή στη χρήση του άνθρακα. Η Ινδία έχει δώσει σαφή εντολή να λειτουργούν στο 100% της δυναμικότητάς τους οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα, προκειμένου να αποφευχθούν οι προγραμματισμένες διακοπές ρεύματος. Η Ιαπωνία επιτρέπει πλέον την επαναλειτουργία λιγότερο αποδοτικών, και συνεπώς πιο ρυπογόνων, μονάδων άνθρακα. Η Νότια Κορέα ήρε τα ανώτατα όρια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα και ανακοίνωσε την καθυστέρηση της σταδιακής του κατάργησης. Παρόμοιες κινήσεις καταγράφονται στο Μπαγκλαντές, την Ταϊλάνδη και τις Φιλιππίνες, αυξάνοντας δραματικά το περιβαλλοντικό κόστος της κρίσης.

EPA/FRANCK ROBICHON

Η Κίνα, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, εμφανίζεται λιγότερο εκτεθειμένη από τους γείτονές της. Τα τελευταία χρόνια, έχει αυξήσει σημαντικά την εγχώρια παραγωγή ενέργειας –τόσο από ορυκτές, όσο και από πυρηνικές και ανανεώσιμες πηγές– δημιουργώντας παράλληλα ένα τεράστιο στρατηγικό απόθεμα πετρελαίου.

Τα πιο δραστικά μέτρα περιορισμού της ζήτησης καταγράφονται στις χώρες της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας. Η Σρι Λάνκα προχώρησε στην επιβολή δελτίου στα καύσιμα και, παράλληλα, σε μια δραστική αλλαγή της καθημερινότητας, εφαρμόζοντας τετραήμερη εβδομάδα εργασίας. Στην Ταϊλάνδη, οι παρουσιαστές των τηλεοπτικών ειδήσεων εμφανίζονται πλέον χωρίς σακάκια, υποστηρίζοντας την κυβερνητική εκστρατεία για περιορισμό της χρήσης των κλιματιστικών.

Αφρική και Νότια Αμερική

Η Αφρική βρίσκεται σε ιδιαίτερα δεινή θέση, καθώς οι περισσότερες χώρες της είναι καθαροί εισαγωγείς διυλισμένων πετρελαιοειδών. Το υψηλό ποσοστό των αγροτών καθιστά την ήπειρο εξαιρετικά ευάλωτη στην εκτίναξη των τιμών των λιπασμάτων. Ορισμένες κυβερνήσεις έχουν προχωρήσει σε μέτρα ανακούφισης: Η Νότια Αφρική μείωσε την εισφορά στα καύσιμα για έναν μήνα, η Αιθιοπία εισήγαγε ειδική επιδότηση καυσίμων, ενώ το Νότιο Σουδάν άρχισε να εφαρμόζει διακοπές ρεύματος με δελτίο στην πρωτεύουσα Τζούμπα.

Στη Νότια Αμερική, μια ήπειρο με μακρά παράδοση στις κρατικές επιδοτήσεις καυσίμων, αρκετές κυβερνήσεις έχουν αντισταθεί σθεναρά στις εκκλήσεις για συγκράτηση των τιμών. Στη Χιλή, η νέα κυβέρνηση προχώρησε σε αυξήσεις στα καύσιμα προκειμένου να τα ευθυγραμμίσει με τα διεθνή δεδομένα. Η Βραζιλία, ωστόσο, απολαμβάνει ένα πλεονέκτημα λόγω της εναλλακτικής της υποδομής: Διαθέτοντας έναν τεράστιο στόλο οχημάτων που μπορούν να κινηθούν με οποιονδήποτε συνδυασμό αιθανόλης και βενζίνης, οι οδηγοί έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν την εγχώρια παραγόμενη αιθανόλη από ζαχαροκάλαμο, μειώνοντας την εξάρτησή τους από τα πανάκριβα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.