Η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ – «America First» χωρίς συμμαχίες, με ισχύ και επιρροή

Με μια στρατηγική που μοιάζει περισσότερο με πολιτική διακήρυξη παρά με κλασικό διπλωματικό κείμενο, ο Λευκός Οίκος παρουσίασε τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, ένα έγγραφο 33 σελίδων που αποτυπώνει ξεκάθαρα το δόγμα του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τη θέση της χώρας του στον κόσμο. Πρόκειται για ένα κείμενο που εγκαταλείπει τις παραδοσιακές βεβαιότητες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και υιοθετεί έναν ωμό, συμφεροντολογικό ρεαλισμό, με σαφείς αποστάσεις από την Ευρώπη και μια πιο σύνθετη στάση απέναντι σε Ρωσία και Κίνα.

Η στρατηγική αυτή θα καθορίσει την αμερικανική εξωτερική πολιτική για το υπόλοιπο της θητείας Τραμπ, με το «America First» να επανέρχεται ως κεντρικός άξονας: ενίσχυση της κυριαρχίας των ΗΠΑ, περιορισμός της πολυμερούς συνεργασίας και επαναχάραξη των παγκόσμιων συσχετισμών ισχύος.

Ρήξη με τις παραδοσιακές συμμαχίες και «ευέλικτος ρεαλισμός»

Όπως επισημαίνει ο Economist, η νέα στρατηγική αμφισβητεί ευθέως τα θεμέλια πάνω στα οποία στηρίχθηκε η αμερικανική διπλωματία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Ουάσινγκτον δεν παρουσιάζεται πλέον ως εγγυητής διεθνών αξιών, αλλά ως δύναμη που δρα αποκλειστικά με βάση το άμεσο εθνικό της συμφέρον.

Η έννοια του «ευέλικτου ρεαλισμού» αντικαθιστά τις ιδεολογικές σταθερές: οι ΗΠΑ, σύμφωνα με το έγγραφο, δεν δεσμεύονται από μακροχρόνιες διπλωματικές σχέσεις ή πολυμερείς συμφωνίες, εάν αυτές δεν εξυπηρετούν άμεσα την εθνική τους ισχύ.

Το Δυτικό Ημισφαίριο και η αναβίωση του Δόγματος Μονρόε

Κεντρικό κεφάλαιο της στρατηγικής αποτελεί το Δυτικό Ημισφαίριο, στο οποίο οι ΗΠΑ διεκδικούν ξεκάθαρα ρόλο κυρίαρχης δύναμης. Η Ουάσινγκτον θέτει ως προτεραιότητα τη συγκράτηση της μαζικής μετανάστευσης προς τα αμερικανικά σύνορα και απαιτεί από τις χώρες της Λατινικής Αμερικής να περιορίσουν τη διακίνηση ναρκωτικών και να συνεργαστούν στενότερα με τις αμερικανικές Αρχές.

Το έγγραφο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αμερικανικού ελέγχου σε στρατηγικές υποδομές και φυσικούς πόρους, με στόχο –όπως σημειώνεται– τη διασφάλιση της σταθερότητας και την αναγνώριση των ΗΠΑ ως αδιαμφισβήτητης ηγεμονικής δύναμης στην περιοχή.

Οι Financial Times κάνουν λόγο για μια σύγχρονη εκδοχή του Δόγματος Μονρόε του 1823, αυτή τη φορά προσαρμοσμένη στη ρητορική και τις πολιτικές προτεραιότητες του Τραμπ, με βασικό στόχο την αποτροπή της κινεζικής διείσδυσης στη Λατινική Αμερική.

Φόβοι για επιστροφή σε παλιές, σκοτεινές πρακτικές

Διεθνή μέσα επισημαίνουν ότι η νέα στρατηγική ξυπνά μνήμες παλαιότερων αμερικανικών παρεμβάσεων στην περιοχή: από στρατιωτικές επιχειρήσεις μέχρι τη στήριξη αυταρχικών καθεστώτων στο όνομα της «σταθερότητας». Οι ανησυχίες εστιάζονται στο ενδεχόμενο η Ουάσινγκτον να επιστρέψει σε μια πολιτική άσκησης ωμής ισχύος, με περιορισμένο σεβασμό στη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Ασία, Ταϊβάν και η ήπια σκιά της Κίνας

Στην Ασία, η στρατηγική αναγνωρίζει την ανάγκη διατήρησης της ισορροπίας στην Ταϊβάν και τη νοτιοανατολική Ασία, δεσμευόμενη ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν ισχυρός αποτρεπτικός παράγοντας απέναντι στις επεκτατικές φιλοδοξίες της Κίνας.

Ωστόσο, το Axios παρατηρεί ότι ο τόνος απέναντι στο Πεκίνο είναι αισθητά πιο μετριοπαθής σε σύγκριση με προηγούμενα κείμενα, ενώ παράλληλα μεταφέρεται μεγάλο μέρος της ευθύνης στους ασιατικούς συμμάχους των ΗΠΑ, οι οποίοι καλούνται να αναλάβουν ενεργότερο ρόλο στον περιορισμό της κινεζικής επιρροής – μια απαίτηση που δημιουργεί ανησυχίες για κλιμάκωση της έντασης στον Ειρηνικό.

Η Ευρώπη στο στόχαστρο – εθνικισμός και μεταναστευτικό

Η σφοδρότερη κριτική της στρατηγικής στρέφεται προς την Ευρώπη. Το έγγραφο υιοθετεί την ιδέα μιας «ευρωπαϊκής εθνικής αναγέννησης», εκφράζοντας ανοιχτά τη στήριξη σε πατριωτικά και ακροδεξιά κόμματα, τα οποία παρουσιάζονται ως ο μοναδικός δρόμος για τη διάσωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Σύμφωνα με τον Guardian, η Ουάσινγκτον δεν κρύβει τη συμπάθειά της προς πολιτικούς σχηματισμούς όπως ο Εθνικός Συναγερμός στη Γαλλία ή το AfD στη Γερμανία, προβάλλοντας την ανάγκη «εορτασμού της εθνικής ατομικότητας» απέναντι σε αυτό που θεωρείται αποτυχημένο ευρωπαϊκό πολυπολιτισμικό μοντέλο.

Ουκρανία, Ρωσία και ανοιχτές ρωγμές στη Δύση

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η στάση της στρατηγικής στο ουκρανικό ζήτημα. Ο Τραμπ τάσσεται υπέρ μιας ταχείας κατάπαυσης του πυρός και υποβαθμίζει τη ρωσική απειλή, επιλογή που έρχεται σε αντίθεση με τη στάση πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Οι τελευταίες φοβούνται ότι μια τέτοια προσέγγιση αποδυναμώνει το μεταπολεμικό σύστημα διεθνών θεσμών και συμφωνιών που συγκροτήθηκε μετά το 1945.

Μια στρατηγική γεμάτη αντιφάσεις

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του 2025 συνδυάζει τον ακραίο ρεαλισμό με τη ρητορική της αμερικανικής υπεροχής, δημιουργώντας ένα μείγμα που, όπως σχολιάζουν οι Financial Times, «μοιάζει να αντλεί έμπνευση από τον 19ο αιώνα, αμφισβητώντας την έννοια της διεθνούς συνεργασίας και των πολυμερών συμμαχιών».

Παρότι επαναφέρει την εικόνα των ΗΠΑ ως παγκόσμιας ηγέτιδας δύναμης, το νέο δόγμα Τραμπ έχει ήδη προκαλέσει έντονο προβληματισμό εντός και εκτός Αμερικής για το κόστος της απομόνωσης και την πραγματική σημασία ενός αυστηρά εγωκεντρικού «America First».

• Λευκός Οίκος
• Ντόναλντ Τραμπ