Κεφάλαιο Κυπριακό: Αποκαλύψεις Τσίπρα για την χαμένη ευκαιρία στο Κραν Μοντανά και η διάψευση Αναστασιάδη

Στο κεφάλαιο με τίτλο «Κυπριακό, μια ανάσα από τη λύση» του βιβλίου «Ιθάκη» ο Αλέξης Τσίπρας περιγράφει με αποκαλυπτικό ύφος τις διαπραγματεύσεις της περιόδου 2016–2017 και την εμπειρία του γύρω από τη Διάσκεψη του Κραν Μοντανά. Το αφήγημα που προβάλλει είναι σαφές και φορτισμένο: υπήρξε ένα παραθυράκι —μια ιστορική ευκαιρία— που, κατά την εκδοχή του, θα μπορούσε να οδηγήσει σε δίκαιη και βιώσιμη λύση για ένα έθνος διχασμένο εθνοτικά. Η «Ιθάκη» διεισδύει στο παρασκήνιο, στις διπλωματικές επαφές, αλλά και στις αμφιταλαντεύσεις των εμπλεκόμενων πλευρών.

Ωστόσο, η εκδοχή αυτή δεν έμεινε αναπάντητη. Ο τέως Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, σε γραπτή του δήλωση, προχώρησε σε σαφή διάψευση των αναφορών Τσίπρα, χαρακτηρίζοντας τις σχετικές περιγραφές ως «υιοθέτηση του τουρκικού αφηγήματος που για τόσο καιρό επιχειρείται να επιβληθεί». Όπως σημειώνει, τα όσα καταγράφονται στο βιβλίο «Ιθάκη» για τις διαπραγματεύσεις στο ελβετικό θέρετρο «μιλούν από μόνα τους», αφήνοντας αιχμές ότι η παρουσίαση της πραγματικότητας αλλοιώνει τα πραγματικά δεδομένα των συνομιλιών και μετατοπίζει, κατά τρόπο άδικο, τις ευθύνες.

Αποκαλύψεις Τσίπρα για το Κυπριακό

Ο πρώην πρωθυπουργός τοποθετεί στο επίκεντρο την ανάγκη κατάργησης του συστήματος εγγυήσεων και την πλήρη απόσυρση των τουρκικών στρατευμάτων — δύο αιτήματα που, κατά την αφήγησή του, έθεσαν την Ελλάδα και η ελληνοκυπριακή πλευρά ως προτεραιότητα. Θεωρεί ότι το λεγόμενο «Πλαίσιο Guterres» παρείχε την καλύτερη δυνατή βάση για συμφωνία: ένα σχέδιο που θα εξασφάλιζε ασφάλεια, λογική διακυβέρνηση νήσων με διπλή ταυτότητα και τεχνικές λύσεις σε εκκρεμή ζητήματα. Στη γραμμή αυτή, η ελληνική πλευρά —σύμφωνα με τον Τσίπρα— επέλεξε να επικεντρωθεί «στη διεθνή πτυχή ασφάλειας», δηλαδή στο πώς θα οργανωνόταν το κράτος και πώς θα διασφαλιζόταν η ειρήνη μέσω της διεθνούς νομιμότητας και μη στρατιωτικών εγγυήσεων.

Το «παράθυρο» της κατάργησης των εγγυήσεων

Το αποκαλυπτικό στοιχείο που ξεχωρίζει στο βιβλίο είναι η αναφορά ότι υπήρχαν σημάδια πως η Τουρκία —υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις— ενδεχομένως να συζητούσε την κατάργηση του συστήματος εγγυήσεων. Ο Τσίπρας γράφει πως είχε πληροφορίες ότι ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Mevlüt Çavuşoğlu μετέφερε ένα μήνυμα προς τον τότε Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ António Guterres που άφηνε ανοιχτό ένα πεδίο διαπραγμάτευσης πάνω στο θέμα.

Ακόμα περισσότερο, αναφέρει ότι του είχε ειπωθεί πως ο Τούρκος πρωθυπουργός εκείνης της εποχής (Binali Yıldırım) και άλλα ανώτατα στελέχη θα μπορούσαν να εξετάσουν την αποχώρηση των δυνάμεων μετά από πολιτικό χρονοδιάγραμμα, υπό προϋποθέσεις.

Όταν ο Χριστόφιας προειδοποίησε τον Τσίπρα να μην εμπιστευθεί τον Πούτιν

Η αντίδραση της Λευκωσίας και η δυσπιστία

Ο Τσίπρας δεν παραλείπει να σημειώσει ότι ο τότε πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, εξέφραζε σοβαρή καχυποψία —θεωρώντας την τουρκική ευελιξία «τότε» ως πιθανό τέχνασμα ή bluff. Η δυσπιστία αυτή, όπως περιγράφεται, έπαιξε καθοριστικό ρόλο: ακόμα κι αν υπήρχαν σιωπηρές ενδείξεις, το πολιτικό περιβάλλον στην ελληνοκυπριακή πλευρά και η ανάγκη για ισχυρές «ασφαλιστικές δικλείδες» καθιστούσαν κάθε βιαστική αποδοχή ριψοκίνδυνη.

Η απάντηση Αναστασιάδη σε Τσίπρα

Ως διάψευση όσων ‘υιοθετούσαν το Τουρκικό αφήγημα για τόσο καιρό’ θεωρεί ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης τις αναφορές για το Κράν Μοντανά, στο βιβλίο του πρώην Έλληνα Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα. Σε γραπτή δήλωση του, σημειώνει ότι οι αναφορές στο βιβλίο ‘Ιθάκη’, στα όσα έγιναν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων στο Ελβετικό θέρετρο, μιλούν από μόνες τους.

Η εκδοχή της Άγκυρας — νέες αφηγήσεις από διπλωμάτες

Ανώτερο στέλεχος του τουρκικού ΥΠΕΞ, που συμμετείχε στις συνομιλίες του Κραν Μοντανά, δήλωσε αποκλειστικά στο IBNA ότι «δεν υπήρχε καμία ευκαιρία όπως παρουσιάστηκε», προσθέτοντας πως η τουρκική πλευρά είχε πει ότι θα επανεξέταζε την παρουσία των τουρκικών δυνάμεων μετά από μια περίοδο τριών εκλογικών κύκλων και ότι «απορρίψαμε σαφώς την αυτονομία, όπως στη “ρήτρα λήξης”», καταλήγοντας με τη φράση «αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να το καταλάβουν». Η τοποθέτηση αυτή διαφοροποιείται έντονα από την ανάγνωση του Αλέξη Τσίπρα, ιδιαίτερα ως προς το ζήτημα των εγγυήσεων και του χρονοδιαγράμματος αποχώρησης. Δεύτερος ανώτερος διπλωμάτης, που επίσης συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις, ανέφερε στο IBNA ότι πρόκειται για «σημαντικά σημεία, αλλά αυτό που λέει για τη θέση μας σχετικά με τις εγγυήσεις δεν είναι αλήθεια», αφήνοντας σαφώς να εννοηθεί ότι η Άγκυρα δεν αποδέχεται τον τρόπο με τον οποίο περιγράφονται οι τουρκικές θέσεις στο βιβλίο. Οι δηλώσεις αυτές δείχνουν ότι η τουρκική πλευρά αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνεται το κλίμα και οι προτάσεις εκείνης της περιόδου, προσθέτοντας μια νέα διάσταση στην ήδη φορτισμένη συζήτηση για το Κραν Μοντανά.

Το Κραν Μοντανά ως χαμένη ευκαιρία — ποιος φέρει την ευθύνη;

Η «Ιθάκη» καταλήγει σε μια κατηγορηματική ανάγνωση: την ευθύνη για το ναυάγιο της Διάσκεψης την αποδίδει κατά βάση ο Τούρκος παράγοντας, λόγω «αδιαλλαξίας» στο κρίσιμο δείπνο. Ωστόσο, οι αντιδράσεις και οι ερμηνείες που κυκλοφορούν —ιδιαίτερα οι τουρκικές δηλώσεις— δημιουργούν ένα μωσαϊκό διαφορετικών εκδοχών της αλήθειας. Από πολιτικής σκοπιάς, η διαφορά ανάμεσα στην ανάληψη και την απόδοση ευθύνης είναι καθοριστική: αν υπήρχε σιωπηρή διάθεση για παραχώρηση, τότε το ναυάγιο αποκτά άλλες πολιτικές προεκτάσεις —π.χ. για τον τρόπο που κινήθηκε η ελληνική διπλωματία— ενώ αν δεν υπήρχε τέτοια διάθεση, η κριτική προς την Αθήνα ή τη Λευκωσία αλλάζει μορφή.

• Αλέξης Τσίπρας
• Κραν Μοντανά
• Κυπριακό
• Νίκος Αναστασιάδης