Μηχανισμός SAFE: Αίτημα για 1,2 δισ. ευρώ στην ΕΕ υποβάλλει και επίσημα η Ελλάδα – Οι προσδοκίες της Αθήνας και η ενίσχυση της Άμυνας

Η Ελλάδα καταθέτει σήμερα, 29 Ιουλίου 2025, την επίσημη πρότασή της για ένταξη στον νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μηχανισμό SAFE (Security Action for Europe), στο πλαίσιο του προγράμματος ReARM Europe. Η πρόταση αφορά την εξασφάλιση χαμηλότοκων δανείων ύψους τουλάχιστον 1,2 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της εθνικής άμυνας και της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας.

Η ένταξη στον μηχανισμό SAFE ενισχύει το Μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ), το οποίο αυξάνεται από 28,8 δισ. ευρώ σε 30 δισ. ευρώ για την περίοδο 2025–2036. Η επέκταση αυτή στοχεύει στην ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος των Ενόπλων Δυνάμεων, στην ανάπτυξη της αμυντικής και τεχνολογικής βιομηχανίας, καθώς και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και αύξηση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας.

Η Ελλάδα συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωση του κανονισμού SAFE και πέτυχε σημαντικές βελτιώσεις, όπως η απαίτηση ομοφωνίας των κρατών-μελών για τη συμμετοχή τρίτων χωρών, διασφαλίζοντας έτσι την προστασία των εθνικών συμφερόντων.

Μητσοτάκης για μηχανισμό SAFE

Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επανάλαβε σε ανάρτησή του χθες, τη σταθερή θέση της Ελλάδας υπέρ μιας πιο ώριμης, στρατηγικά αυτόνομης και γεωπολιτικά δυναμικής Ευρώπης. Τόνισε την ανάγκη δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων για την προώθηση κρίσιμων στρατηγικών έργων κοινής ωφέλειας, όπως η ανάπτυξη μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αντιπυραυλικής ασπίδας. «Επενδύουμε στην εθνική άμυνα, γιατί επενδύουμε στην ασφάλεια, τη σταθερότητα και το μέλλον της πατρίδας μας», κατέληξε ο Πρωθυπουργός. Το μήνυμα συνοδεύεται από ένα σαφές ευρωπαϊκό όραμα, που υπερβαίνει τα στενά εθνικά πλαίσια και εντάσσει την Ελλάδα στον πυρήνα της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης.

Τι είναι ο μηχανισμός SAFE της ΕΕ

Ο μηχανισμός SAFE (Security Action for Europe) είναι ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 27 Μαΐου 2025.  Αποτελεί βασικό πυλώνα του ευρύτερου σχεδίου Readiness 2030 (πρώην «ReArm Europe»), που ανακοινώθηκε από την Κομισιόν στις 4 Μαρτίου 2025 με στόχο την κινητοποίηση σχεδόν 800 δις € για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας έως το 2030.

Το SAFE παρέχει δάνεια χαμηλού επιτοκίου (και όχι επιδοτήσεις) έως 150 δις €, με μέγιστη περίοδο αποπληρωμής έως 45 χρόνια, ενώ ενδεχομένως περιλαμβάνει 10ετή περίοδο χάριτος για την κύρια οφειλή. Τα έργα που υποστηρίζονται είναι κοινές αγορές εξοπλισμών από συνεργαζόμενα κράτη — πάντα κατά προτίμηση προϊόντων με τουλάχιστον 65 % ευρωπαϊκά εξαρτήματα (ή μέγιστο 35 % τρίτων χωρών για υψηλής τεχνολογίας συστήματα).

Στοχεύει στην αντιμετώπιση κενών σε κρίσιμες ικανότητες όπως drones, αντιπυραυλικά συστήματα, πυρομαχικά, cyber‑defense, στρατιωτική κινητικότητα, διαστημικές δυνατότητες και ηλεκτρονικό πόλεμο. Επιδιώκει επίσης να ενισχύσει την βιομηχανική βάση άμυνας της ΕΕ (EDTIB), εξασφαλίζοντας ικανότητα παραγωγής κατά παραγγελία, αποτελεσματικότητα και εξοικονόμηση μέσω συγκεντρωμένης ζήτησης. Νομική βάση του SAFE αποτελεί το Άρθρο 122 TFEU, επιτρέποντας την ενεργοποίηση του μηχανισμού ως έκτακτο μέτρο οικονομικής αλληλεγγύης, λόγω του κρίσιμου γεω-στρατηγικού περιβάλλοντος στην Ευρώπη.

Τι επιδιώκει η Ευρώπη με τον μηχανισμό SAFE

1. Αυτονομία στην άμυνα: Μείωση εξάρτησης από τις ΗΠΑ, μέσω ευρωπαϊκής τεχνολογίας στην παρατήρηση, δορυφορικά συστήματα, αεροπορία και ηλεκτρονικό πόλεμο.
2. Συντονισμένη και πιο οικονομική αγορά εξοπλισμών: Συγκεντρωμένη ζήτηση μεταξύ κρατών για χαμηλότερο κόστος, βελτίωση διαλειτουργικότητας, ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. 
3. Αντιμετώπιση κενών ικανοτήτων. Επενδύσεις σε κρίσιμες περιοχές: αντιπυραυλική άμυνα, drones, cyber, mobility, πυρομαχικά, στρατηγικά υποστηρικτικά συστήματα (C4ISTAR, διαστήματα).
4. Οικονομική υποστήριξη λιγότερο ισχυρών κρατών: Μέσω δανείων με χαμηλά επιτόκια ή πλάνο αποπληρωμής έως 45 χρόνια, που επιτρέπει και οικονομικά λιγότερο ισχυρές χώρες να συμμετάσχουν ισότιμα. 
5. Στήριξη της ουκρανικής άμυνας: Επιτρέπει κοινές προμήθειες με τη συμμετοχή της Ουκρανίας, ενισχύοντας τη βοήθεια στο πεδίο της σύγκρουσης.

Μηχανισμός SAFE – Ποιες χώρες μπορούν να πάρουν μέρος

1. Όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ μπορούν να ζητήσουν δάνεια SAFE, εφόσον υποβάλλουν επενδυτικά σχέδια — και υπάρχει όριο ότι το 60% της χρηματοδότησης δεν μπορεί να πάει σε 3 μόνο μεγάλα κράτη.
2. Επιλέξιμες εταιρείες πρέπει να είναι εγκατεστημένες στην ΕΕ, ΕΟΚ, ΕΖΕΣ (Norway, Iceland, Liechtenstein), ή στην Ουκρανία, και να συνοδεύονται από κανόνες screening ξένων επενδύσεων στα πρότυπα FDI Regulation 2019/452.
3. Τρίτες χώρες μπορούν να συμμετάσχουν μέσω security and defence partnerships – εφόσον υπογράψουν διμερή συμφωνία και συμβάλουν και οικονομικά – αλλά δεν λαμβάνουν δάνειο απευθείας. Μπορούν να συνεργαστούν σε κοινές αγορές, αν τηρούν τους κανονισμούς συμμετοχής (65% ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία).
4. Προς το παρόν, χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο διαπραγματεύονται όρους συμμετοχής (πληρωμές/συνεισφορά στο fund), ενώ χώρες όπως η Ιρλανδία δήλωναν εισδοχή στον SAFE με στόχο να αναβαθμίσουν εξοπλισμούς με χαμηλότερα κόστη.

Πιθανές “παγίδες” – ανησυχίες σχετικά με την Τουρκία

Σύμφωνα με το IRISBreaking Defense ο μηχανισμός SAFE προβλέπει ότι τουλάχιστον το 65 % των εξαρτημάτων ενός προϊόντος πρέπει να προέρχονται από χώρες του μηχανισμού — δηλαδή από ΕΕ, ΕΟΚ, ΕΖΕΣ, Ουκρανία ή άλλες εγκεκριμένες τρίτες χώρες με συμφωνίες. Αυτό αποκλείει εν μέρει την Τουρκία, η οποία δεν είναι μέλος και ενδεχομένως οδηγήσει σε λογιστικό αποκλεισμό του τουρκικού αμυντικού τομέα από συνεργασίες SAFE — ειδικά σε τεχνολογικά συστήματα υψηλής ευαισθησίας.

Εάν κράτη θελήσουν να συμπεριλάβουν τουρκικής προέλευσης συστήματα, αυτά δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 35 % της αξίας του εξοπλιστικού έργου. Πέρα από αυτό, το σύστημα θεωρείται μη επιλέξιμο — κάτι που θεωρείται ως σημαντικό εμπόδιο για τουρκική τεχνολογία στον ευρωπαϊκό αμυντικό χώρο.

Επιπλέον, η ένταξη τρίτων χωρών (όπως η Τουρκία) απαιτεί διμερείς συμφωνίες security and defence partnerships, και οικονομική συνεισφορά — ενώ οι όροι και η ασφάλεια προμηθειών είναι διαπραγματεύσιμο θέμα, γεγονός που καθιστά την πρόσβαση αμφίβολη και μη αυτόματη διαδικασία IRIS.

Πλεονεκτήματα, Όρια & Προβληματισμοί

Πλεονεκτήματα:

1. Επιτρέπει πρόσβαση σε φθηνή χρηματοδότηση για αγορά εξοπλισμών με καλύτερους όρους.
2. Ενισχύει την ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία και μειώνει εξάρτηση.
3. Ενθαρρύνει στρατηγική συνεργασία και βιομηχανική ανάπτυξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
4. Υποστηρίζει κρατικές προσπάθειες ενίσχυσης της στρατιωτικής ικανότητας με συλλογικό τρόπο. 

Προβληματισμοί:

1. Υπάρχει ανισορροπία μεταξύ μεγάλων και μικρών κρατών — όριο 60 % προς τρία μεγάλα κράτη αλλά ενδεχόμενη συγκέντρωση κεφαλαίων.
2. Η εξάρτηση από ευρωπαϊκή προέλευση συστατικών (65 %) αποκλείει τρίτες, ιδιαίτερα την Τουρκία.
3. Η επιτυχία εξαρτάται από συντονισμό, ταχύτητα και πολιτική βούληση — προβλήματα γραφειοκρατίας ή διαφωνιών μπορεί να καθυστερήσουν την υλοποίηση.
4. Η πραγματική αυτόνομη παραγωγή υψηλής τεχνολογίας θέλει χρόνο (F‑35 αντίστοιχα έργα, κατασκευή δορυφόρων, C4ISTAR, κ.ά.) — αποτέλεσμα δε θα είναι άμεσα διαθέσιμο.

Εν κατακλείδι, ο SAFE προσφέρει σημαντικές δυνατότητες αλλά απαιτεί αποφασιστικότητα, ευρωπαϊκή ομοφωνία και ταχύτητα στην υλοποίηση για να αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα προς όφελος της συλλογικής ασφάλειας της Ευρώπης.

 

• Άμυνα
• Ευρωπαϊκή Ένωση
• μηχανισμός SAFE