Παζάρια Ερντογάν με Πούτιν για την επιστροφή των S-400 στη Ρωσία με «αντάλλαγμα» τα F-35

Σε μια κίνηση υψηλού ρίσκου και μείζονος διπλωματικής σημασίας, η Τουρκία φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο επιστροφής των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400 στη Μόσχα. Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες που μεταδίδει το πρακτορείο Bloomberg, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έθεσε το ζήτημα απευθείας στον Ρώσο ομόλογό του, Βλαντίμιρ Πούτιν, σε μια προσπάθεια να αφαιρέσει το μεγαλύτερο «αγκάθι» που τραυματίζει τις σχέσεις της Άγκυρας με την Ουάσιγκτον και τη Βορειοατλαντική Συμμαχία.

Η συνάντηση στο Τουρκμενιστάν και ο παράγοντας Τραμπ

Οι συζητήσεις κορυφής έλαβαν χώρα κατά τη διάρκεια συνάντησης των δύο ηγετών στο Τουρκμενιστάν την περασμένη εβδομάδα, επιβεβαιώνοντας προγενέστερες επαφές μεταξύ αξιωματούχων των δύο χωρών. Η χρονική συγκυρία δεν θεωρείται τυχαία, καθώς η Άγκυρα δέχεται αυξανόμενες πιέσεις από τις ΗΠΑ να εγκαταλείψει την προηγμένη ρωσική τεχνολογία. Το θέμα της επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, από το οποίο είχε αποβληθεί λόγω της αγοράς των πυραύλων, είχε τεθεί και κατά τη συνάντηση του Ερντογάν με τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Ενδεικτική της κινητικότητας είναι η δήλωση του Τομ Μπάρακ, πρέσβη των ΗΠΑ στην Τουρκία και στενού συμμάχου του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος εκτίμησε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι η Άγκυρα βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην εγκατάλειψη των S-400. Ο ίδιος προέβλεψε μάλιστα ότι το ζήτημα θα μπορούσε να επιλυθεί οριστικά μέσα στους επόμενους τέσσερις έως έξι μήνες.

Το διακύβευμα των κυρώσεων και η αμυντική βιομηχανία

Η πιθανή απομάκρυνση του ρωσικού εξοπλισμού αναμένεται να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη βελτίωση των τουρκοαμερικανικών σχέσεων. Το κυριότερο όφελος για την Τουρκία θα είναι η άρση των αμερικανικών κυρώσεων (νόμος CAATSA), οι οποίες έχουν πλήξει την εγχώρια αμυντική βιομηχανία, εμποδίζοντας την πρόσβαση σε κρίσιμη δυτική τεχνολογία. Ανώτατος Τούρκος διπλωμάτης εξέφρασε πρόσφατα την προσδοκία ότι οι κυρώσεις αυτές θα αρθούν εντός του επόμενου έτους, ανοίγοντας παράλληλα τον δρόμο για την απόκτηση των πολυπόθητων μαχητικών F-35 της Lockheed Martin, τα οποία θεωρούνται τα πλέον προηγμένα στον κόσμο.

Το ΝΑΤΟ έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι η παράλληλη χρήση των S-400 με δυτικά μαχητικά θα μπορούσε να δώσει στη Ρωσία πρόσβαση σε ευαίσθητες πληροφορίες και τεχνικά χαρακτηριστικά των αεροσκαφών. Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρά την αγορά τους, η Άγκυρα δεν έχει θέσει ποτέ το ρωσικό σύστημα σε επιχειρησιακή λειτουργία, διατηρώντας το ουσιαστικά σε καθεστώς αδράνειας.

Οικονομικοί συμψηφισμοί και διπλωματική ισορροπία

Πέρα από το γεωπολιτικό σκέλος, η Τουρκία επιδιώκει να διασφαλίσει και τα οικονομικά της συμφέροντα. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η Άγκυρα ζητά την επιστροφή των δισεκατομμυρίων δολαρίων που δαπάνησε για την αγορά του συστήματος. Ένα σενάριο που βρίσκεται στο τραπέζι είναι ο συμψηφισμός του ποσού με τις οφειλές της Τουρκίας για εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Ρωσία, αν και κάτι τέτοιο απαιτεί σκληρή διαπραγμάτευση.

Παρά το υψηλό κόστος των πυραύλων, πηγές επισημαίνουν ότι το ποσό αυτό ωχριά μπροστά στο τεράστιο διπλωματικό κεφάλαιο που θα αποκομίσει ο Ερντογάν έναντι των συμμάχων του και ειδικά έναντι της νέας διακυβέρνησης Τραμπ. Η Τουρκία, διαθέτοντας τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ, προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη Δύση και τη Μόσχα, χρησιμοποιώντας τον ρόλο του διαμεσολαβητή στον πόλεμο της Ουκρανίας ως μοχλό πίεσης ώστε η Ρωσία να αποδεχθεί το αίτημα της επιστροφής. Η απόφαση για την αγορά των S-400 είχε ληφθεί σε μια περίοδο έντονης αποξένωσης από τη Δύση, μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 και την άρνηση των ΗΠΑ να δεσμευτούν για την πώληση πυραύλων Patriot.

• F-35
• s400
• Βλαντιμίρ Πούτιν
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
• Ρωσία
• Του​ρκία