Ρωσία: Ο μεγάλος σεισμός στην Καμτσάτκα – Γιατί αποφεύχθηκε η καταστροφή από το τσουνάμι;

Στις 11:25 τοπική ώρα της Τετάρτης, η ανατολική Ρωσία συγκλονίστηκε από έναν σεισμό μεγέθους 8,8 Ρίχτερ, έναν από τους ισχυρότερους που έχουν καταγραφεί ποτέ. Το επίκεντρο εντοπίστηκε ανοιχτά της Χερσονήσου Καμτσάτκα, μιας περιοχής παγκοσμίως γνωστής για την υψηλή σεισμική της δραστηριότητα.

Ο σεισμός προκάλεσε άμεσες προειδοποιήσεις για τσουνάμι σε όλο τον Ειρηνικό, φέρνοντας στη μνήμη τις τραγωδίες του 2004 στον Ινδικό Ωκεανό και του 2011 στην Ιαπωνία. Ωστόσο, παρά τις μαζικές εκκενώσεις σε πολλές παράκτιες περιοχές, το τσουνάμι που ακολούθησε αποδείχθηκε λιγότερο καταστροφικό απ’ ό,τι αρχικά φοβούνταν οι αρχές.

Η γεωλογική «μετάφραση»Η Καμτσάτκα βρίσκεται πάνω στον λεγόμενο «Δακτύλιο της Φωτιάς», ένα τόξο ενεργών τεκτονικών πλακών που εκτείνεται γύρω από τον Ειρηνικό Ωκεανό, υπεύθυνο για το 80% των παγκόσμιων σεισμών. Εκεί, η Ειρηνική τεκτονική πλάκα κινείται βορειοδυτικά με ρυθμό περίπου 8 εκατοστά τον χρόνο, συγκρουόμενη με τη μικροπλάκα Οχότσκ.

Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, η πυκνή Ειρηνική πλάκα επιχειρεί να βυθιστεί κάτω από την ελαφρύτερη μικροπλάκα, μια διαδικασία γνωστή ως υποβύθιση. Καθώς οι δύο πλάκες συχνά μπλοκάρονται, συσσωρεύουν τεράστια ενέργεια για εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια. Η απότομη απελευθέρωση αυτής της ενέργειας προκαλεί έναν μεγαθραυσματικό σεισμό («megathrust earthquake»). Αυτοί οι σεισμοί χαρακτηρίζονται από το ότι το ρήγμα επεκτείνεται σε εκατοντάδες χιλιόμετρα, εξηγώντας το υψηλό τους μέγεθος. Αντίστοιχοι μεγασεισμοί έχουν καταγραφεί στη Χιλή (1960), την Αλάσκα (1964), τη Σουμάτρα (2004) και την Ιαπωνία (2011). Η Καμτσάτκα έχει μακρά ιστορία ισχυρών σεισμών, όπως αυτός των 9 Ρίχτερ το 1952.

Γιατί το τσουνάμι περιορίστηκεΗ μεγάλη μετατόπιση του βυθού κατά τη διάρκεια ενός μεγασεισμού μπορεί να εκτοπίσει τεράστιους όγκους νερού, προκαλώντας τσουνάμι που ταξιδεύουν με μεγάλες ταχύτητες. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, τα κύματα σε ορισμένες περιοχές της ανατολικής Ρωσίας έφτασαν τα 4 μέτρα, πολύ χαμηλότερα από τα 20 ή 30 μέτρα των καταστροφικών τσουνάμι του 2004 και του 2011.

Η εξήγηση, σύμφωνα με τους ειδικούς, βρίσκεται σε μια σειρά από γεωμορφολογικούς παράγοντες. Το σχήμα του πυθμένα κοντά στην ακτή, η γεωμετρία της στεριάς και το κατά πόσον η περιοχή είναι κατοικημένη ή όχι, επηρεάζουν καθοριστικά τη δύναμη του κύματος. Η τοπογραφία του βυθού και της ακτής παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο με την ισχύ του σεισμού στο ύψος του κύματος. Επιπλέον, το εστιακό βάθος του σεισμού ενδέχεται να ήταν μεγαλύτερο απ’ ό,τι αρχικά αναφέρθηκε. Εάν το επίκεντρο βρισκόταν κατά 20 χλμ. βαθύτερα από τα 20,7 χλμ. που υπολόγισε το USGS, αυτό θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά το ύψος των κυμάτων.

Ετοιμότητα στο μάξιμουμ

Η έγκαιρη αντίδραση έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον περιορισμό των επιπτώσεων. Στην Ιαπωνία, περισσότεροι από 1,9 εκατομμύρια κάτοικοι έλαβαν εντολή να εγκαταλείψουν τις παράκτιες περιοχές και να μετακινηθούν σε υψηλότερα σημεία. Αυτή τη φορά, τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης λειτούργησαν όπως προβλεπόταν.

Η σύγκριση με το 2004 είναι αναπόφευκτη: τότε, δεν υπήρχε οργανωμένο σύστημα έγκαιρης ειδοποίησης στις περισσότερες χώρες του Ινδικού, με αποτέλεσμα 230.000 θύματα. Σήμερα, τα περισσότερα κράτη του Ειρηνικού έχουν δημιουργήσει εξειδικευμένα κέντρα προειδοποίησης, που εκπέμπουν αυτόματα σήματα εκκένωσης σε περίπτωση επικείμενου κινδύνου, συμβάλλοντας στην αποφυγή μιας μεγαλύτερης καταστροφής.

Τι προβλέπεται για τις επόμενες μέρες

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι, παρά τη σχετική ηρεμία, ο κίνδυνος δεν έχει περάσει. Σύμφωνα με το Γεωφυσικό Ινστιτούτο της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, αναμένονται ισχυροί μετασεισμοί για τουλάχιστον έναν μήνα, ενώ η περιοχή θα παραμείνει υπό συνεχή παρακολούθηση.

Επισημαίνεται πως η επιστήμη δεν μπορεί να προβλέψει τον ακριβή χρόνο ενός σεισμού. Ένας σεισμός 7,4 Ρίχτερ που είχε σημειωθεί δέκα ημέρες νωρίτερα στην ίδια περιοχή μπορεί να ήταν προσεισμός, αλλά τέτοια συμβάντα δεν επιτρέπουν ασφαλή πρόβλεψη του επόμενου μεγάλου χτυπήματος. Οι εκτιμήσεις γίνονται βάσει δεδομένων GPS, ιστορικών σεισμών και μοντέλων πλακών, όχι χρονικών προβλέψεω