Politico: Γαλλογερμανικές ρωγμές απειλούν την ενότητα της ΕΕ απέναντι στον Τραμπ

Το Βερολίνο υπόσχεται μια «κοινή γραμμή» με το Παρίσι για την αντιμετώπιση του Τραμπ, όμως η πιο κρίσιμη σχέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει βαλτωμένη σε προβλήματα, σύμφωνα με το Politico. Τη στιγμή που η Ευρώπη χρειάζεται το γαλλογερμανικό «δίδυμο ισχύος» να ενωθεί για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη απειλή του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ακόμη και σε ζητήματα όπως η Γροιλανδία, οι σχέσεις μεταξύ Παρισιού και Βερολίνου δοκιμάζονται. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δεσμεύεται ότι τις επόμενες ημέρες θα διαμορφώσει ένα κοινό μέτωπο με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν — δίνοντας νέα ώθηση στη διασυνοριακή συμμαχία που συχνά αποκαλείται «η μηχανή της ΕΕ» — με στόχο να επιτευχθεί πρόοδος στις σχέσεις με τον Τραμπ.

Όμως η οικοδόμηση μιας «κοινής θέσης», όπως τη χαρακτηρίζει ο Μερτς, δεν θα είναι εύκολη. Και οι δύο πλευρές θα πρέπει να αφήσουν πίσω τους μήνες απογοήτευσης, καχυποψίας και έντασης. Γάλλοι διπλωμάτες ανησυχούν για την αυξανόμενη γερμανική αυτοπεποίθηση και τη φιλοδοξία του Βερολίνου να εμφανίζεται ως ο κυρίαρχος παίκτης στην Ευρώπη, ενώ οι Γερμανοί είναι εκνευρισμένοι με τους Γάλλους λόγω του παγωμένου κοινού προγράμματος μαχητικού αεροσκάφους, της γαλλικής αντίθεσης στη συμφωνία εμπορίου ΕΕ–Mercosur και της εγκατάλειψης του σχεδίου αξιοποίησης ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση βοήθειας προς την Ουκρανία.

Η διαφορά προσέγγισης μεταξύ των δύο ηγετών απέναντι στον Τραμπ φάνηκε ξεκάθαρα και στην αντίδρασή τους στην απειλή του Αμερικανού προέδρου να επιβάλει δασμούς σε χώρες της ΕΕ που θα αντιταχθούν στην επιδίωξή του να ελέγξει τη Γροιλανδία. Ο Μακρόν, αντλώντας συχνά από τη μαχητική παράδοση ανεξαρτησίας από τις ΗΠΑ, υποσχέθηκε άμεσα σκληρή απάντηση με τη χρήση του εμπορικού «οπλοστασίου» της ΕΕ. Ο πιο διαλλακτικός Μερτς, δηλωμένος ατλαντιστής, έδωσε έμφαση στην προοπτική διαλόγου με τον Τραμπ ώστε να αποκλιμακωθεί η ένταση.

Τη Δευτέρα, ο Μερτς παραδέχτηκε δημόσια ότι η Γερμανία διαφέρει αισθητά σε τόνο από τη Γαλλία, η οποία «ήθελε να αντιδράσει λίγο πιο σκληρά», καθώς το Παρίσι είναι λιγότερο εκτεθειμένο στις συνέπειες ενός ολοκληρωτικού εμπορικού πολέμου με τις ΗΠΑ. Για τους Γάλλους, ένα από τα πιο εξοργιστικά εμπόδια στη διαμόρφωση κοινής στάσης με το Βερολίνο είναι η εσωτερική διχόνοια της γερμανικής κυβέρνησης συνασπισμού. Ενώ ο Μακρόν θέτει στο τραπέζι τη χρήση του «εμπορικού μπαζούκα» της ΕΕ — του Μηχανισμού Αντι-Εξαναγκασμού — για αντίποινα απέναντι στον Τραμπ, η γερμανική θέση παραμένει συγκεχυμένη.

«Διαφορετικοί Γερμανοί πολιτικοί λένε διαφορετικά πράγματα», παραπονέθηκε ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Αν ακούσεις τον υπουργό Οικονομικών της Γερμανίας, λέει ότι πρέπει να το κάνουμε», πρόσθεσε, αναφερόμενος στη στήριξη του Λαρς Κλίνγκμπαϊλ στη γραμμή Μακρόν. Άλλοι, όπως ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, εμφανίστηκαν πολύ λιγότερο ενθουσιώδεις, παρότι «ο πρέσβης τους είχε πει μόλις λίγες ημέρες πριν ότι [το μπαζούκα] πρέπει να είναι στο τραπέζι». Παρότι ο Μερτς δηλώνει βέβαιος ότι θα ευθυγραμμιστεί επιτυχώς με τον Μακρόν αυτή την εβδομάδα για την αντιμετώπιση της κρίσης που προκάλεσε ο Τραμπ, τα προβλήματα στις γαλλογερμανικές σχέσεις είναι βαθύτερα και θα χρειαστούν πολύ περισσότερο χρόνο για να επιλυθούν.

«Τους τελευταίους έξι μήνες, η γαλλογερμανική μηχανή δεν έχει παράξει απολύτως τίποτα», δήλωσε ένας αξιωματούχος της ΕΕ, ζητώντας ανωνυμία για να μιλήσει ειλικρινά για τη σημαντικότερη σχέση της Ένωσης.

Μεταβαλλόμενη ισορροπία ισχύος

Το Παρίσι επιθυμούσε εδώ και καιρό η Γερμανία να διαδραματίσει πιο φιλόδοξο ρόλο στη στήριξη των μεγάλων ευρωπαϊκών φιλοδοξιών της Γαλλίας. Ωστόσο, το Βερολίνο πλέον επιδεικνύει μεγαλύτερη διπλωματική ισχύ απ’ ό,τι περίμενε η Γαλλία. Η Γερμανία οδεύει προς τη δημιουργία πολύ μεγαλύτερου στρατού από τον γείτονά της και αναμένεται να είναι η μόνη οικονομία της ΕΕ που θα βρίσκεται στο παγκόσμιο top 10 έως το 2050.

Ενώ ο Μακρόν περιορίζεται στο εσωτερικό από το τεράστιο δημόσιο χρέος και την πολιτική αστάθεια, ο Μερτς έχει βγει ολοένα και περισσότερο στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πολιτικής. Ενίσχυσε το προφίλ του στο ζήτημα της Ουκρανίας ως βασικός διαπραγματευτής σε σύνοδο στο Βερολίνο στα τέλη του περασμένου έτους, όπου σημειώθηκε πρόοδος στις εγγυήσεις ασφαλείας μεταξύ Ουκρανίας και ΗΠΑ.

Ο Μερτς έχει επίσης επιδιώξει ηγετικό ρόλο στις συνομιλίες με τον Τραμπ, ακόμη κι αν αυτό δεν τον παρουσιάζει πάντα ως υπόδειγμα ευρωπαϊκής ενότητας. Δήλωσε μάλιστα ότι αν ο Αμερικανός πρόεδρος «δεν μπορεί να τα βρει με την Ευρώπη», τότε «τουλάχιστον μπορεί να έχει τη Γερμανία ως εταίρο». Η υπόνοια ότι το Βερολίνο θα μπορούσε να κινηθεί μόνο του δεν είναι καθόλου ευχάριστη για το Παρίσι. «Η Γερμανία είναι πολύ πιο φωνητική, ο Μερτς θέλει να νιώθει άνετα με έναν πιο πολιτικό ρόλο», δήλωσε δεύτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Και αυτό αναστατώνει τους Γάλλους».

Στα μάτια των Γερμανών, οι Γάλλοι μιλούν εντυπωσιακά για μεγάλα ευρωπαϊκά σχέδια αλλά δεν ανταποκρίνονται στην πράξη. Το Βερολίνο ενοχλείται από το γεγονός ότι το Παρίσι προωθεί τη στρατηγική απομάκρυνση από τις ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα προσπάθησε να μπλοκάρει μια ιστορική εμπορική συμφωνία με τη Νότια Αμερική. Ενοχλείται επίσης επειδή η Γαλλία διεκδικεί ηγετικό ρόλο στο ουκρανικό, αλλά συνεισφέρει πολύ λιγότερο στο Κίεβο σε σύγκριση με τη Γερμανία.

Αυτή η γερμανική δυσαρέσκεια κορυφώθηκε στη συζήτηση αυτού του μήνα για το πώς θα αξιοποιηθεί το δάνειο των 90 δισ. ευρώ της ΕΕ προς την Ουκρανία για τη στήριξη της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Οι Γάλλοι πρότειναν, όπως παραδοσιακά, τα χρήματα να χρησιμοποιηθούν για την αγορά ευρωπαϊκών — και κατ’ επέκταση γαλλικών — όπλων. Οι Γερμανοί αντέτειναν ότι προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε εταιρείες χωρών που έχουν προσφέρει τη μεγαλύτερη βοήθεια στην Ουκρανία, κάτι που θα ωφελούσε κυρίως τη γερμανική βιομηχανία. Δεδομένης της υστέρησης της Γαλλίας στις συνεισφορές προς την Ουκρανία, «αυτό είναι ένα ξεκάθαρο “άντε γαμήσου” προς το Παρίσι», σχολίασε ωμά ένας τρίτος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Ο Μισέλ Ντυκλό, ερευνητής στο Institut Montaigne και πρώην Γάλλος πρέσβης στη Συρία και την Ελβετία, σημείωσε: «Στο ζήτημα της Ουκρανίας, οι Γερμανοί θεωρούν ότι αυτοί κάνουν όλη τη δουλειά. Έτσι, όταν οι Γάλλοι λένε ότι θέλουν να ηγηθούν στρατιωτικών επιχειρήσεων, οι Γερμανοί πιστεύουν ότι αυτό αρκεί». «Ο φόβος στη Γαλλία είναι ότι ο γερμανικός αμυντικός προϋπολογισμός θα γίνει κάποια στιγμή διπλάσιος από τον γαλλικό — και για το Παρίσι αυτό θα αποτελούσε ιστορική ανατροπή», πρόσθεσε. Ο Ντυκλό αναφέρθηκε επίσης στη γερμανική δυσαρέσκεια για τη Mercosur: «Αν θέλουμε περισσότερη στρατηγική αυτονομία, χρειαζόμαστε νέες συνεργασίες», είπε, συμπεριλαμβανομένης της συμφωνίας ΕΕ–Mercosur. «Για τους Γερμανούς, εμείς δεν φαινόμαστε σοβαροί».

Εντάσεις για Mercosur και μαχητικά αεροσκάφη

Όσον αφορά την οριστικοποίηση της πολύχρονα καθυστερημένης συμφωνίας με τη Mercosur, το Βερολίνο αρχικά προσπάθησε να πείσει το Παρίσι κάνοντας παραχωρήσεις, αλλά τελικά εγκατέλειψε την προσπάθεια. «Η χώρα βρίσκεται στα όρια του να γίνει μη κυβερνήσιμη», δήλωσε Γερμανός κυβερνητικός αξιωματούχος, αναφερόμενος στην αδυναμία του Μακρόν να αντιμετωπίσει την έντονη εσωτερική αντίδραση, ιδιαίτερα από τους αγρότες. Ένα ακόμη σοβαρό αγκάθι είναι το κοινό γαλλογερμανικό πρόγραμμα μαχητικού αεροσκάφους FCAS. Το σχέδιο ύψους 100 δισ. ευρώ βρίσκεται πλέον σε κρίσιμη κατάσταση, αφού Παρίσι και Βερολίνο δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν για τα επόμενα βήματα τον περασμένο μήνα. Σύμφωνα με τον Πέτερ Μπάιερ, βουλευτή των συντηρητικών του Μερτς σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, οι γαλλικές εταιρείες ασκούν «τεράστια πίεση» και «ακόμη και ένας Γάλλος πρόεδρος φαίνεται ότι δεν μπορεί να δει πέρα από αυτό».

«Η σκέψη πλέον φτάνει στο σημείο να προχωρήσουμε ίσως χωρίς τους Γάλλους — κάτι που θεωρώ καταστροφικό — αλλά αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει καμία πρόοδος», είπε, αναφερόμενος σε σενάρια σύμφωνα με τα οποία η Γερμανία εξετάζει την ανάπτυξη μαχητικού αεροσκάφους χωρίς τη γαλλική Dassault Aviation. Όλες αυτές οι συζητήσεις για το πόσο μακριά θέλει να φτάσει η Γερμανία στη συνεργασία με τη Γαλλία στον τομέα των εξοπλισμών επηρεάζονται πλέον και από το γεγονός ότι η ακροδεξιά Εθνική Συσπείρωση προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία τον επόμενο χρόνο. «Η προοπτική ανόδου της Εθνικής Συσπείρωσης στην εξουσία βαραίνει ήδη έντονα τις γαλλογερμανικές συζητήσεις για την άμυνα», δήλωσε ο Γιάκομπ Ρος, ερευνητής στο Γερμανικό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων.

• Εμανουέλ Μακρόν
• Ντόναλντ Τραμπ
• Φρίντριχ Μερτς